Τρεις μορφές του Μακεδονικού Αγώνα

0
74

makedonikos_agonas_7Σε λίγες μέρες, στις 26 Οκτωβρίου, συμπληρώνονται εκατόν πέντε χρόνια από την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης και, με αφορμή αυτό, θυμόμαστε σε αυτό το κείμενο κάποιες προσωπικότητες που έπαιξαν σημαντικό ρόλο στην τετραετή σύγκρουση μεταξύ Ελλήνων, Βουλγάρων και Τούρκων στη Μακεδονία, τον επονομαζόμενο Μακεδονικό Αγώνα.
Αυτοί για τους οποίους γράφω σήμερα κατ’εμέ δεν μπορούν να καταταχθούν κάτω από έναν κοινό ορισμό, όμως όλοι είχαν ως κοινό σημείο αναφοράς τη, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, συμμετοχή στο Μακεδονικό Αγώνα και σίγουρα την αγάπη για την Ελλάδα.
Ο ιδεαλιστής. Σε αυτή την κατηγορία κατατάσσω τον Παύλο Μελά, ή αλλιώς Μίκη Ζέζα, όπως ήταν γνωστός στις αποστολές του στη βόρειο Ελλάδα κατά την περίοδο των συγκρούσεων.
Ο Παύλος Μελάς γεννήθηκε στη Μασσαλία της Γαλλίας από πατέρα του οποίου η καταγωγή ανάγεται στην προ άλωσης Κωνσταντινούπολη και μητέρα με κεφαλλονίτικη καταγωγή, κόρη εμπόρου από την Οδησσό. Ο νεαρός Μελάς ξεχωρίζει για την ευγένεια, την καλοσύνη και την προθυμία του, ενώ παράλληλα, βιώνοντας τις αναταραχές ήδη από παιδί, του γεννιέται η ανάγκη μεγαλώνοντας να βοηθήσει στην απελευθέρωση των Ιωαννίνων, απ’όπου καταγόταν. Τελικά εισάγεται στη σχολή Ευελπίδων και η χαρά του είναι απερίγραπτη. Χαρακτηριστικά είναι τα λόγια του δεν υπήκουσα παρά εις μίαν ιδέαν, να φανώ χρήσιμος εις τον πλησίον και εις τον τόπον μου … Αυτή είναι όλη μου η φιλοδοξία και, όπως κάθε καλός στρατιώτης, θέλω να υπηρετήσω την Πατρίδα μου και δι’ αυτήν να αποθάνω. Καμιά δυσκολία δεν θα με σταματήσει …”
Τελειώνοντας με τη σπουδές του και επιστρέφοντας στην καθημερινότητα, γνωρίζει και παντρεύεται το 1892 την αδερφή του Ίωνα Δραγούμη, Ναταλία. Ο γάμος και η σύνδεσή του με την οικογένεια Δραγούμη, οικογένεια Μακεδόνων και ένθερμων πατριωτών, δίνουν ακόμα μεγαλύτερη ώθηση στα όνειρα του νεαρού Μελά να υπηρετήσει την πατρίδα.
Έτσι, γύρω στο 1897 ξεκινούν οι αποστολές του στη Μακεδονία, με σκοπό κυρίως την εμψύχωση των εκεί Ελλήνων και τη δράση κατά των κομιτατζήδων της περιοχής. Εκεί ξεχωρίζει για τις ικανότητές του και αποκτά συντρόφους που τον αγαπούσαν και τον θαύμαζαν. Το όνειρό του πραγματοποιείται και μάχεται πια για την απελευθέρωση της Μακεδονίας. Όμως, τον Οκτώβριο του 1904, στην τελευταία του αποστολή στη Μακεδονία, προδίδεται στους Τούρκους από τον κομιτατζή Μήτρο Βλάχο και χάνει τη ζωή του σε συμπλοκή στο σημερινό χωριό Μελάς της Καστοριάς. Ο τρόπος που πυροβολήθηκε δεν έγινε ποτέ ξεκάθαρα γνωστός, υπάρχουν εκδοχές για τραυματισμό από εχθρό, κατά λάθος τραυματισμό από σύντροφο, ακόμα και για αυτοκτονία. Όπως και να έχει, το όνομά του είναι γραμμένο με χρυσά γράμματα στις σελίδες της Ιστορίας και αποτελεί συνώνυμο του πατριωτισμού και της αυταπάρνησης.
Ο πολιτικός. Ο Ίων Δραγούμης συνδεόταν με εξ αγχιστείας συγγένεια όπως είδαμε παραπάνω με τον Παύλο Μελά, καθώς ο τελευταίος ήταν γαμπρός του. Ο Δραγούμης έδρασε κυρίως στο Μακεδονικό Αγώνα από άλλη σκοπιά, αυτή του διπλωμάτη και “οργανωτή”. Υπηρέτησε ως υποπρόξενος σε πόλεις της Μακεδονίας και της Θράκης και για κάποιο διάστημα ως έφεδρος δεκανέας στα γυμνάσια του ελληνικού στρατού. Η δράση του πολύ σημαντική με την ίδρυση τηε Οργάνωσης Κωνσταντινουπόλεως και του Β’ Πολιτικού Τμήματος Ανατολικών Υποθέσεων στο Υπουργείο Εξωτερικών.
Το βιογραφικό του πλούσιο ως πρεσβευτής, αλλά και ως λογοτέχνης και βουλευτής. Υποστηρικτής της μοναρχίας, αντιτάσσεται στην Μεγάλη Ιδέα και τις βλέψεις του Ελευθέριου Βενιζέλου για ενσωμάτωση της Ιωνίας στην Ελλάδα και μπαίνει στο στόχαστρο των παρακρατικών. Τελικά βρίσκει τραγικό τέλος σε ενέδρα που διέταξαν οι τελευταίοι, μετά την απόπειρα δολοφονίας του Βενιζέλου στο Παρίσι.
Ο αντάρτης. Τέλος, αξίζει να γίνει αναφορά στον Καπετάν-Άγρα, κατά κόσμον Σαράντο Αγαπηνό, που καταγλοταν από ιστορική οικογένεια αγωνιστών του ’21 από τους Γαργαλιάνους Μεσσηνίας.
Εύελπις ο ίδιος, πρωτοστάτησε στις συγκρούσεις με τους κομιτατζήδες στο Βάλτο Γιαννιτσών, μαχόμενος με πάθος και αλύγιστος μπροστά στις όποιες δυσκολίες και αρρώστιες. Η μοίρα όμως του επιφύλασσε άσχημο και άδοξο τέλος, καθώς προδόθηκε και συνελήφθη, κατά παράβαση των συμφωνιών με τους εκεί κομιτατζήδες, διαπομπεύθηκε στα χωριά και τελικά απαγχονίσθηκε στο σημερινό χωρίο Καρυδιά Πέλλας.
Η λαϊκή παράδοση έχει τιμήσει αυτό τον γενναίο άνδρα, όμως, με πολλά τραγούδια που γράφτηκαν για εκείνων. Ακόμα, η Πηνελόπη Δέλτα εμπνεύστηκε από το μαρτυρικό θάνατό του και έγραψε τα περίφημα “Μυστικά του Βάλτου”.
Κλείνοντας να σημειώσουμε πως οι παραπάνω προσωπικότητες είναι μόνο ενδεικτικές, καθώς υπήρξε πληθώρα γενναίων πατριωτών που με αυτοθυσία έδωσαν και τη ζωή τους ακόμα για την πολυπόθητη απελευθέρωση, που απλά δε μας φτάνει ένα κείμενο για να μνημονεύσουμε. Φωτεινές μορφές, η κάθε μια από το δικό της μετερίζι, έβαλαν το λιθαράκι τους σε αυτό που σήμερα μπορούμε να γιορτάζουμε τελικά στις 26 Οκτωβρίου.
 
Σ.σ. Όλες οι πληροφορίες έχουν συλλεχθεί από τις διαδικτυακές πηγές που αναφέρονται παρακάτω και η συγγραφέας δεν φέρει ευθύνη για την ακρίβειά τους.
 
Ειρήνη Μαρκιανού
 
Πηγές:
https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A0%CE%B1%CF%8D%CE%BB%CE%BF%CF%82_%CE%9C%CE%B5%CE%BB%CE%AC%CF%82
https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9C%CE%B1%CE%BA%CE%B5%CE%B4%CE%BF%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CF%8C%CF%82_%CE%91%CE%B3%CF%8E%CE%BD%CE%B1%CF%82
http://greekworldhistory.blogspot.gr/2013/01/1870-1904.html
http://www.iospress.gr/ios2004/ios20041010a.htm
http://www.mixanitouxronou.gr/o-makedonomachos-pavlos-melas-skotothike-mia-fora-alla-etafi-tris-giati-i-simpolemistes-tou-ekopsan-to-kefali-ke-ti-apegine-to-soma-tou-vinteo/
https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%8A%CF%89%CE%BD_%CE%94%CF%81%CE%B1%CE%B3%CE%BF%CF%8D%CE%BC%CE%B7%CF%82
https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9A%CE%B1%CF%80%CE%B5%CF%84%CE%AC%CE%BD_%CE%86%CE%B3%CF%81%CE%B1%CF%82