O βυζαντινός αυτοκράτορας Κωνσταντίνος Δ΄ και η ίδρυση του πρώτου Βουλγαρικού κράτους

0
294

του Κωνσταντίνου Μπατσιόλα, Ιστορικού-Εθνολόγου, Θεολόγου
 
Η εκστρατεία του Κωνσταντίνου Δ΄ και η ίδρυση του πρώτου βουλγαρικού κράτους
Ο Κωνσταντίνος Δ΄ (668-685) διαδέχτηκε τον πατέρα του Κώνστα Β’ (641-668) στον θρόνο το 668. Δεν είχαν περάσει πολλά χρόνια από την απώλεια της Μέσης Ανατολής και της Αιγύπτου από τα αραβικά στρατεύματα και το βυζαντινό κράτος βρέθηκε αντιμέτωπο με έναν νέο εχθρό που για αιώνες θα τον έχει απέναντί του, τους Βούλγαρους. Ο πρώτος βυζαντινός αυτοκράτορας που ουσιαστικά συγκρούστηκε με τους Βούλγαρους, οι οποίοι τότε έκαναν την εμφάνισή τους στο προσκήνιο της ιστορίας, είναι ο Κωνσταντίνος Δ΄. Ο Κωνσταντίνος Δ΄ αν και αντιμετώπισε αποτελεσματικά τις διαδοχικές επιθέσεις και εκστρατείες των Αράβων εναντίον της Κωνσταντινούπολης κατά τα έτη 670-674 επιβάλοντάς τους εν τέλει συνθήκη ειρήνης το 678, δεν κατόρθωσε να πετύχει το ίδιο με τους Βουλγάρους.
Privil_classe

Ψηφιδωτό από τη Ραβέννα (Άγιος Απολλινάριος της Κλάσσης) όπου αναπαρίστανται ο Κωνσταντίνος Δ΄

Το 680 ο Κωνσταντίνος Δ΄ πληροφορείται ότι στην περιοχή Όγλον στα βόρεια του Δέλτα του Δούναβη οι Βούλγαροι έχουν εγκατασταθεί και λεηλατούν τις γύρω περιοχές. Εκεί είχαν φτάσει με επικεφαλής τον Ασπαρούχ, αφού είχαν περάσει τους ποταμούς Δνείστερο και Δνείπερο.
Έτσι, ο βυζαντινός αυτοκράτορας αποφασίζει να οργανώσει εκστρατεία εναντίον τους. Τίθεται μάλιστα ο ίδιος επικεφαλής ισχυρών δυνάμεων αποτελούμενων από πεζικό και ναυτικό και καταφτάνει στην περιοχή. Ο Θεοφάνης στη χρονογραφία του με ενάργεια μας περιγράφει πώς πληροφορήθηκε την εμφάνιση των Βουλγάρων ο Κωνσταντίνος Δ΄ και πώς αμέσως έλαβε την απόφαση για εκστρατεία : «Ὁ δέ βασιλεύς Κωνσταντίνος μεμαθηκώς, ὅτι ἐξάπινα ἔθνος ῥυπαρόν καί ἀκάθαρτον ἐκεῖθεν τοῦ Δουναβίου εἰς τόν Ὄγλον ἐσκήνωσεν, καί τά πλησιάζοντα τῷ Δουναβίῳ ἐκτρέχει καί λυμαίνεται, τοῦτ’ ἔστι τήν νῦν κρατουμένην χώραν, ὑπό Χριστιανῶν τότε κρατουμένην, ἠνιάθη σφόδρα∙ καί κελεύει περᾶσαι πάντα τά θέματα ἐν τῇ Θράκῃ» (Θεοφάνης, de Boor, σελ. 358).
Κι ενώ τα βυζαντινά στρατεύματα πορεύονται εναντίον των Βουλγάρων, αυτοί όμως αποφεύγουν τη σύγκρουση καθώς φαίνεται ότι φοβήθηκαν το μέγεθος της στρατιάς και έτσι κρύβονται μέσα στις ελώδεις περιοχές του Δέλτα του Δούναβη. Ο Κωνσταντίνος Δ΄ όμως ασθενεί από ποδαλγία και αποφασίζει ο ίδιος να αποχωρήσει αφήνοντας εκεί το στρατό του. Δίνει μάλιστα διαταγές να ακολουθήσει ο στρατός παρελκυστική τακτική με προσποιητές επιθέσεις εναντίον των Βουλγάρων, ώστε αυτοί να εξέλθουν από τη βαλτώδη περιοχή και να αναγκαστούν να δώσουν μάχη. Όμως, από το ιππικό διαδόθηκε ότι ο αυτοκράτορας υποχωρεί εξαιτίας του φόβου του για τους Βουλγάρους. Έτσι, αρχίζει να κάμπτεται το φρόνημα του στρατού κι αρχίζουν να υποχωρούν.
Οι Βούλγαροι ανεθάρρησαν από την αναπάντεχη υποχώρηση του βυζαντινού στρατεύματος και προέβησαν σε άμεση αντεπίθεση. Άρχισαν την καταδίωξη του υποχωρούντος ατάκτως βυζαντινού στρατού και προκάλεσαν αρκετές απώλειες.
Έφτασαν μέχρι το Δούναβη και τον πέρασαν και εγκαταστάθηκαν στη περιοχή της Βάρνας. Εκεί διέκριναν ότι η περιοχή προσφερόταν για μονιμότερη εγκατάσταση, υπέταξαν τις σλαβικές φυλές που ήταν στην περιοχή και ίδρυσαν το πρώτο κράτος τους. Από εκεί έκαναν επιδρομές και λεηλασίες στις γύρω περιοχές, πόλεις και κάστρα. Έτσι, ο Κωνσταντίνος Δ΄ αναγκάστηκε να συνάψει μαζί τους ειρήνη με τον όρο να πληρώνει ετήσιο φόρο.
Αξίζει να αναφέρουμε τα σχόλια του Θεοφάνη, όπως παραδίδονται στη χρονογραφία του, για τη σύναψη της ειρήνης και την ταπείνωση του βυζαντινού αυτοκράτορα : «θαυμαστόν γάρ ἦν άκουόμενον τοῖς μακράν καί τοῖς ἐγγύς, ὅτι ὁ πάντας ὑποτελεῖς ἑαυτῷ καταστησάμενος τοὺς τε κατά τήν ἑῷαν καί δύσιν καί ἄρκτον καί μεσημβρίαν, ὑπό τοῦδε τοῦ μυσαροῦ καί νεοφανοῦς ἔθνους ἡττήθη (Θεοφάνης, de Boor, σελ. 359»). Μάλιστα θεωρεί ότι ο αυτοκράτορας κάνοντας ειρήνη έπραξε σύμφωνα με το πνεύμα του Ευαγγελίου : «Εὐαγγελικῶς διανοησάμενος εἰρήνευσεν» (Θεοφάνης, de Boor, σελ. 359).
Με τα γεγονότα αυτά έχουμε την ίδρυση του πρώτου βουλγαρικού κράτους στη βαλκανική από τον Ασπαρούχ. Μάλιστα ο Βούλγαρος ηγεμόνας ίδρυσε και την πρωτεύουσα του κράτους του, την Πλίσκα, στην Ανατολική Μυσία. Ήταν το πρώτο κράτος που ιδρυόταν στη βαλκανική χερσόνησο σε εδάφη που ανήκαν στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία.
Αξίζει να προσθέσουμε ότι ο αυτοκράτορας ίδρυσε το θέμα της Θράκης ακριβώς για να υπάρχει οργανωμένη άμυνα της αυτοκρατορίας κατά των Βουλγάρων
 
 
Ενδεικτική Βιβλιογραφία
Βασίλιεφ Α.Α., Ιστορία της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, τ.Ά, Αθήνα 1995
Καραγιαννόπουλου Ιωάννη, Ιστορία Βυζαντινού Κράτους, τ. Β΄, Θεσσαλονίκη 1003
Καραγιαννόπουλος Ιωάννης, Το Βυζαντινό Κράτος, Θεσσαλονίκη 1996
Carr John, Οι πολεμιστές αυτοκράτορες του Βυζαντίου, Αθήνα 2016
Ostrogorsky G., Ιστορία του Βυζαντινού Κράτους, τ.Α΄, Αθήνα  2012
Obolensky D., Η Βυζαντινή Κοινοπολιτεία, Θεσσαλονίκη 1991
Νυσταζοπούλου –Πελεκίδου Μαρία, Οι Βαλκανικοί Λαοί κατά τους Μέσους Χρόνους, Θεσσαλονίκη 1992
Theofanis, Chronografia, Recensuit Carolus De Boor, volumen I, Textum Graecum Contines, Georg Olms Verlag, Hildesheim-New York1980
Θεοφάνους Ἡγουμένου τοῦ Ἀγροῦ καί Ὁμολογητοῦ Χρονογραφία, τ.Α΄- Γ, μετάφραση Αρχιμανδρίτης Ανανίας Κουστένης, εκδ. Αρμός, Θεσσαλονίκη 2007
Νυσταζοπούλου-Πελεκίδου Μαρία, Πηγές της Βαλκανικής Ιστορίας, 6ος-10ος αι., Θεσσαλονίκη 1995
Α. ΦΟΛ –Ν. ΓΚΕΝΤΣΕΦ –Ι. ΔΗΜΗΤΡΩΦ – Μ. ΛΑΛΚΩΦ –Β. ΓΚΙΟΥΖΕΛΕΦ –Κ. ΚΟΖΕΦ –Α. ΠΑΝΤΕΦ –Κ. ΠΕΤΡΩΦ, Ιστορία της Βουλγάριας, εκδ. Ειρήνη, Αθήνα 1983
 
217529_01
 

Νόμισμα που εικονίζει τον Κωνσταντίνο Δ΄

 
 
Κωνσταντίνος Μπατσιόλας
Ιστορικός-Εθνολόγος, Θεολόγος