Η λαϊκή ελληνική παράδοση μέσα από τα μάτια του Θεόφιλου Κεφαλά- Χατζημιχαήλ

Ο Θεόφιλος Κεφαλάς- Χατζημιχαήλ ήταν Έλληνας ζωγράφος και αγιογράφος. Ασχολήθηκε κυρίως με την ελληνική λαϊκή παράδοση και την ιστορία. Υπολογίζεται ότι πρέπει να γεννήθηκε γύρω στο 1870 σε μία περιοχή της Λέσβου, τη Βαρειά. Καταγόταν από φτωχή οικογένεια, αφού ο πατέρας του εργαζόταν ως τσαγκάρης. Ο παππούς του -από την μεριά της μητέρας του- ήταν αγιογράφος. Η επαφή του λοιπόν με την αγιογραφία και τη ζωγραφική ξεκίνησε μέσα από τη σχέση που είχε με τον παππού του. Επίσης, είναι πολύ πιθανόν η αγάπη του Θεόφιλου για την ιστορία και την ελληνική παράδοση να προέρχεται πάλι από τον ίδιο του τον παππού και τις ιστορίες που του έλεγε.

Ο θάνατος του Μπότσαρη
el.wikipedia.org

Ο Θεόφιλος μόλις ενηλικιώθηκε έφυγε από τη Λέσβο και πήγε στη Σμύρνη όπου και εργάστηκε ως θηροφύλακας. Στη συνέχεια, μετέβη στο Βόλο όπου είχε σημαντικές επαγγελματικές προτάσεις και εργαζόταν ζωγραφίζοντας μαγαζιά και σπίτια στην ευρύτερη περιοχή. Στον Βόλο ο Θεόφιλος απέκτησε έναν «προστάτη», τον Γιάννη Κοντό, ο οποίος του ανέθετε διάφορα έργα. Σήμερα, το σπίτι του Γιάννη Κοντού αποτελεί το Μουσείο του Θεόφιλου στον Βόλο. Η εγκατάλειψη της περιοχής του Βόλου περιήλθε μετά τον χλευασμό που δέχτηκε ο Θεόφιλος σε ένα μαγαζί της περιοχής όπου τον έριξαν από μία σκάλα καθώς ζωγράφιζε.

Επέστρεψε στη Μυτιλήνη, στη γενέτειρά του, και συνέχισε να εργάζεται ως ζωγράφος έναντι πενιχρής αμοιβής. Στη Λέσβο, ο Θεόφιλος γνώρισε ακόμα ένα «προστάτη», τον Στρατή Ελευθεριάδη, ο οποίος εκτίμησε το έργο του ζωγράφου και με δικά του έξοδα δημιούργησε και το Μουσείο του Θεόφιλου στη Βαρειά το 1964. Τελικά, ο ζωγράφος πέθανε το 1934 στη Μυτιλήνη.  

Αθανάσιος Διάκος
el.wikipedia.org

Ο Θεόφιλος Κεφαλάς- Χατζημιχαήλ μπορεί να μην γνώρισε την αποδοχή που του άξιζε όσο ήταν εν ζωή, ωστόσο το έργο του έχει ιδιαίτερη σημασία και αξία. Αυτό που τον χαρακτηρίζει είναι η ελληνικότητα των έργων του και η απλή ματιά του. Η έλλειψη γνώσεων σε σχέση με τα δυτικά πρότυπα του επέτρεπε να χρησιμοποιεί αποκλειστικά μόνο τους διαθέσιμους πόρους του, δηλαδή την ελληνική παράδοση. 

Πολλοί ήταν εκείνοι οι οποίοι θαύμαζαν την τεχνοτροπία και τα χρώματα του ζωγράφου, τα οποία ο ίδιος έφτιαχνε μόνος του. Για τον Θεόφιλο έχουν μιλήσει λογοτέχνες, όπως ο Οδυσσέας Ελύτης και ο Γιώργος Σεφέρης. Και οι δύο λογοτέχνες επισήμαναν την «αφέλεια και την παιδικότητά του». Χρονολογικά αλλά και καλλιτεχνικά, ο Θεόφιλος κατατάσσεται στη γενιά του 1930. Στη γενιά αυτή ανήκουν οι λογοτέχνες και οι καλλιτέχνες που έφτασαν στο αποκορύφωμα της δημιουργίας τους κατά τη δεκαετία αυτή. Επίσης, η γενιά αυτή ασχολήθηκε ιδιαίτερα με τον ελληνικό λαϊκό πολιτισμό σε ποικιλία εκφάνσεών του.

Η επιλογή του να ντύνεται με παραδοσιακές φορεσιές, όπως η φορεσιά του Μέγα Αλέξανδρου ή η παραδοσιακή φουστανέλα, είχε αρνητικές συνέπειες στον ίδιο, εφόσον δεχόταν την απαξίωση και την επίκριση του περίγυρου. Την επιλογή του αυτή την ενίσχυε μάλιστα, αφού ο ίδιος αρεσκόταν στο να συμμετέχει σε λαϊκές θεατρικές παραστάσεις, σε εθνικές γιορτές ή σε δρώμενα της αποκριάς. 

Καραϊσκάκης κυνηγώντας τους Τούρκους
el.wikipedia.org

Κάποια από τα έργα του είναι τα εξής:

  • Καπετάν Ανδρούτσος το 1795,
  • Μέγας Αλέξανδρος,
  • Ερωτόκριτος και Αρετούσα,
  • Κολοκοτρώνης παρατηρώντας,
  • Aυτοκράτορας Κωνσταντίνος Παλαιολόγος,
  • Θησέας,
  • Αθανάσιος Διάκος,
  • Αθηνά και Άρτεμις,
  • Μονομαχία του Αχιλλέα,
  • Θάνατος του Μπότσαρη,
  • Παύλος Μελάς,
  • Χρήστος Νταβέλης κ.ά. 

Πέντε γνωστές δημιουργίες του, οι οποίες αναφέρονται στους αγώνες του 1821, είναι οι εξής: Καπετάν Ανδρούτσος το 1795, Αθανάσιος Διάκος, θάνατος του Μπότσαρη, Καραϊσκάκης κυνηγώντας τους Τούρκους και Κολοκοτρώνης παρατηρώντας

greece2021.gr

Φέτος, με τον εορτασμό των 200 ετών από την Ελληνική Επανάσταση, έχει αποφασιστεί το δημιούργημα του Θεόφιλου «Αναγεννηθείσα Ελλάδα» να απεικονίζεται στον «Προπομπό», δηλαδή πάνω στο συλλεκτικό μετάλλιο με το οποίο θα ξεκινήσει το Νομισματικό Πρόγραμμα της επιτροπής «Ελλάδα 2021». Το παραπάνω έργο χρονολογείται το 1911 και σε αυτό απεικονίζεται μία Ελλάδα η οποία είναι αρχαία, χριστιανή και επαναστατική.

Πρόκειται για την αρχαία Ελλάδα η οποία βρίσκεται μεταξύ  σπαραγμάτων της αρχαιότητας και μία χριστιανή Ελλάδα υπό την εποπτεία του Θεού και τη συνοδεία αγγέλων. Είναι μία Ελλάδα επαναστατική την οποία συνοδεύουν ο Αδαμάντιος Κοραής και ο Ρήγας Βελεστινλής ως θεμελιωτές του ελληνικού επαναστατικού αγώνα. Τέλος, αξίζει να αναφερθεί ότι στον πίνακα απεικονίζεται ο φοίνικας -ένα πουλί μυθικό- που έχει την ιδιότητα να αναγεννάται από τις στάχτες του και αυτό είναι ένα συμβολικό στοιχείο. 

* Οι ζωγραφικοί πίνακες τόσο στο εξώφυλλο όσο και στο σώμα του άρθρου έχουν αντληθεί από τη συλλογή της wikipedia.

Πηγές: el.wikipedia.org, haniotika-nea.gr, sansimera.gr, peri-grafis.net.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here