Η εξέλιξη του όρου “Φιλέλλην” από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα

Η λέξη «Φιλέλλην» είναι σύνθετη. Tο πρώτο της συνθετικό είναι η λέξη «φίλος», ενώ το δεύτερο η λέξη «Έλλην». Πρόκειται για ένα προσδιοριστικό σύνθετο αφού το πρώτο συνθετικό προσδιορίζει το δεύτερο. Με βάση τα παραπάνω, η σύνθετη λέξη «Φιλέλλην» εννοεί κάποιον ο όποιος αγαπά την Ελλάδα. Πιο συγκεκριμένα, ως «Φιλέλλην» ορίζεται ο άνθρωπος ο οποίος διάκειται φιλικά και θαυμάζει οτιδήποτε ελληνικό. Η αγάπη του αυτή μπορεί να εκφράζεται είτε μέσω λόγων, είτε μέσω έργων. Παρ’ όλο που η λέξη αυτή χρησιμοποιείται κυρίως για να προσδιορίσει τους ξένους υπηκόους οι οποίοι εξέφρασαν την αγάπη τους απέναντι στο ελληνικό στοιχείο κυρίως κατά τα νεότερα σύγχρονα χρόνια, η λέξη αυτή χρησιμοποιούνταν ήδη από την αρχαιότητα. 

Η λέξη «Φιλέλληνας» φαίνεται πως χρησιμοποιούνταν στην αρχαιότητα αφού υπάρχει ακόμα και σε γραπτά κείμενα τα οποία μας παραδίδονται μέχρι σήμερα. Συγκεκριμένα, τη λέξη την εντοπίζουμε σε κείμενα, όπως η Πολιτεία του Πλάτωνα και οι Ιστορίες του Ηροδότου. Έτσι λοιπόν, μέσα από αυτά τα κείμενα συμπεραίνουμε ότι αρχικά ο όρος «Φιλέλληνας» είχε δύο σημασίες. Η πρώτη σημασία αφορά την αγάπη και τον σεβασμό που πρέπει να δείχνει ο ίδιος ο Έλληνας απέναντι στην πατρίδα του. Πρόκειται δηλαδή για την έννοια του «πατριωτισμού». Από την άλλη πλευρά, η δεύτερη σημασία είναι ευρύτερη και αφορά όχι Έλληνες, αλλά ξένους ανθρώπους οι οποίοι δείχνουν ιδιαίτερη αγάπη προς το Ελληνικό στοιχείο. Τέτοιοι άνθρωποι κατά την αρχαιότητα ήταν κυρίως οι βασιλείς ξένων κρατών οι οποίοι δρούσαν με σεβασμό απέναντι στο ελληνικό πολιτισμικό στοιχείο.

Με το πέρασμα των αιώνων και με την ανάπτυξη της ιδέας για ένα απέραντο ελληνικό κράτος, τον 4ο αιώνα, η λέξη «Φιλέλλην» αλλάζει σημασία. Αυτό συμβαίνει όταν λαμβάνει δράση η μακεδονική δυναστεία, ενώ μέσα σε είναι γενικότερο πλαίσιο επιχειρείται η συνένωση των ελληνικών φυλών απέναντι σε έναν κοινό εχθρό. Τότε λοιπόν ως «Φιλέλληνας» χαρακτηρίζεται ο άνθρωπος, ή ειδικότερα ο πολιτικός, ο οποίος αποστρέφεται τη διάσπαση και επιχειρεί τη συνένωση των ελληνικών πόλεων με στόχο την αντιμετώπιση των εχθρών -συγκεκριμένα των Περσών- αλλά και την ευημερία.

Αλέξανδρος Α’ των Μακεδόνων ο Φιλέλλην
el.wikipedia.org

Πέρα από τις παραπάνω σημασίες οι οποίες αφορούν τον πατριωτισμό, τον σεβασμό των ξένων απέναντι στην ελληνικότητα και την προσπάθεια για την ομόνοια μεταξύ των ελληνικών πόλεων, υπάρχει και μία τέταρτη σημασία της λέξης «Φιλέλλην» κατά την οποία ξένοι υπήκοοι και πολίτες υιοθετούν την ελληνική παιδεία και τις ελληνικές συνήθειες. Με το πέρασμα στην ελληνιστική εποχή, ο όρος «Φιλέλλην» φαίνεται να είναι διαδεδομένος εφόσον εντοπίζεται σε κείμενα της εποχής με τα οποία ασχολούνται κυρίως οι επιστήμες της επιγραφικής και της νομισματικής. Είναι χαρακτηριστικό λοιπόν ότι κατά την περίοδο αυτή στα νομίσματα που εκδίδονταν αναγραφόταν και ο όρος «Φιλέλλην» από τους βασιλείς. Τέλος, αξίζει να αναφερθεί ότι ο βασιλιάς Αλέξανδρος Α’ της Μακεδονίας έλαβε αυτόν τον τιμητικό χαρακτηρισμό. 

Με την Επανάσταση του 1821 δημιουργείται ο φιλελληνισμός ως κίνημα, το οποίο ασπάζονται πολυάριθμοι ξένοι πολίτες από χώρες κυρίως της Ευρώπης, οι οποίοι με τη δράση τους φανερώνουν την υποστήριξή τους απέναντι στο ελληνικό ιδεώδες που δημιουργείται γύρω από τον ελληνικό επαναστατικό αγώνα. Πολλοί μελετητές αναρωτήθηκαν εάν το κίνημα αυτό έχει τις ρίζες του στον θαυμασμό και στην αναπόληση του αρχαίου ελληνικού παρελθόντος, ωστόσο μέσα από την βαθύτατη μελέτη του κινήματος και της τάσης αυτής διαπιστώθηκε ότι οι Φιλέλληνες τις περισσότερες φορές ένιωθαν γοητευμένοι από το αρχαιοελληνικό παρελθόν το οποίο ξετυλίγεται μέσα από κάθε σύγχρονο Έλληνα. Παράλληλα, φαίνεται ότι η Ελλάδα είχε αυτήν την υποστήριξη από ανθρώπους οι οποίοι έβλεπαν στην ίδια ένα ιδεώδες και μία χώρα η οποία κατακλύζεται από μία σειρά ελπίδων με στόχο την ελευθερία και την πρόοδο. Ο φιλελληνισμός που ξεκίνησε το 1821 δεν είναι απλά ένα κίνημα. Αντιθέτως, αποτελεί μία δράση με πηγή έμπνευσης την ίδια την επανάσταση και το αίσθημα γύρω από αυτήν. 

Ο Φιλελληνισμός είχε και πρακτικό έργο, όχι μόνο ιδεαλιστικό. Τον Μάϊο του 1922 δημιουργείται μάλιστα το πρώτο Τάγμα Φιλελλήνων το οποίο όμως διαλύεται στις 4 Ιουλίου 1822 στη μάχη του Πετά. 

Κάποιοι από τους πιο γνωστούς Φιλέλληνες:

  • Κάρολος Νόρμαν
  • Λόρδος Βύρωνας
  • Σαμουήλ Γκρίντλευ Χάου
  • Τζωρτζ Κάνινγκ
  • Ιωάννης Ιάκωβος Μάγερ
  • Βίκτωρ Ουγκό
  • Μαξίμ Ρεμπώ
  • Αλεξάντρ Πούσκιν
  • Ειρηναίος Θείρσιος
  • Τζορτζ Φίνλεϊ
  • Φρίντριχ Σίλερ
  • Πέρσι Σέλλεϋ
  • Λουδοβίκος Α΄ της Βαυαρίας
  • Κάρολος Φαβιέρος
  • Τζουζέππε Ροσαρόλλ
  • Ερνστ Μάνγγελ
Ο Λόρδος Βύρων
sansimera.gr

Φέτος, που γιορτάζουμε τα 200 χρόνια από την Ελληνική Επανάσταση, τιμώνται τα πρόσωπα που συνέβαλαν με τον τρόπο τους στην επίτευξη του στόχου της Ελληνικής Επανάστασης και βοήθησαν να διαδοθεί το μήνυμα της ελευθερίας παγκοσμίως. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η διοργάνωση της τιμητικής έκθεσης της Αμερικανικής Σχολής Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα για τους Αμερικανούς Φιλέλληνες με τίτλο «Γενναίοι και Ελεύθεροι. Αμερικανοί Φιλέλληνες και ο «ένδοξος Αγώνας των Ελλήνων» (1776-1866). Αξία αναφοράς επίσης είναι και η πρωτοβουλία της γερμανικής Πρεσβείας να παρουσιάσει 21 πρόσωπα Γερμανών Φιλελλήνων μέσα από τη σειρά #germanphilhellenes2021 που δημιουργήθηκε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Πηγές: el.wikipedia.org, naftemporiki.gr, ellada.diplo.de, protothema.gr

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here