Ιωάννα Μπέικου: Όταν η καρδιά ζητά να ζήσει πέρα από τα πρωτόκολλα
Μια ιστορία ενηλικίωσης και ορίων, ανάμεσα στη βεβαιότητα της ιατρικής γνώσης και στο ανθρώπινο δικαίωμα να υπάρξεις «όπως αντέχει η καρδιά σου». Στο pigipaideias φιλοξενούμε την πρωτοεμφανιζόμενη συγγραφέα κυρία Ιωάννα Μπέικου με αφορμή το μυθιστόρημά της «Η θυσία έχει χρώμα αγάπης», που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Πηγή. Η Αλύσσα και η Σμαράγδα, κόρη και μητέρα, κινούνται σε μια διαδρομή που μετριέται σε αποφάσεις, σιωπές, ρίσκα και μια αγάπη που δεν ζητά επιβράβευση — μόνο αλήθεια.
Συνέντευξη στη δημοσιογράφο Νεκταρία Βαρσαμή Πουλτσίδη.
Η Αλύσσα μεγαλώνει σε ένα περιβάλλον όπου η αγάπη λειτουργεί σαν «φρουρός». Μητέρα και γιαγιά μοιάζουν να κρατούν τον κόσμο μακριά για να την προστατέψουν. Πώς χτίσατε συγγραφικά αυτή τη λεπτή γραμμή όπου η τρυφερότητα αρχίζει να γίνεται έλεγχος; Και πότε καταλαβαίνουμε ότι η υπερπροστασία παύει να είναι φροντίδα και γίνεται τοίχος που στερεί από την ηρωίδα το δικαίωμα να γνωρίσει τον εαυτό της και να βρει τα δικά της χρώματα ζωής;
Ι.Μ.:
Η αγάπη, όταν φοβάται, «φοράει» πανοπλία προστασίας. Και καμιά φορά η πανοπλία αυτή γίνεται πιο βαριά κι από τον ίδιο τον κίνδυνο. Προσπάθησα να δείξω πως η υπερπροστασία δεν γεννιέται από αυταρχισμό αλλά από τον φόβο της απώλειας. Όταν μια μητέρα γνωρίζει πως η καρδιά του παιδιού της είναι εύθραυστη — κυριολεκτικά και μεταφορικά — τότε η αγάπη της μετατρέπεται σε άγρυπνο «φρουρό». Η λεπτή γραμμή σπάει τη στιγμή που η προστασία στερεί την εμπειρία. Όταν η σιωπή αντικαθιστά τον διάλογο, όταν οι αποφάσεις παίρνονται «για το καλό σου» χωρίς το «εσύ» να έχει φωνή. Εκεί η φροντίδα γίνεται «κλουβί». Κανένας άνθρωπος δεν καταφέρνει να ανακαλύψει τον εαυτό του κλεισμένος μέσα στους «τέσσερις τοίχους», αλλά μόνο μέσα από το ρίσκο.
Η φυγή στο Παρίσι αποκαλείται «the great escape», αλλά στο βάθος δεν μοιάζει με φυγή από ευθύνη — μοιάζει με φυγή προς τη ζωή. Τι σημαίνει για εσάς η απόφαση μιας νέας γυναίκας να αφήσει το «ασφαλές λιμάνι» της οικογένειας και της ιατρικής βεβαιότητας και να ρισκάρει την ισορροπία της για να δοκιμάσει ποια είναι όταν δεν ζει υπό διαρκή επιτήρηση;
Ι.Μ.:
Εγώ προσωπικά δεν την αντιλαμβάνομαι ως «φυγή από την ευθύνη της ασθένειάς της». Τη «μεταφράζω» ως πράξη αυτογνωσίας. Πρόκειται για μια νέα γυναίκα που έχει μεγαλώσει μέσα σε ιατρικά πρωτόκολλα και απαγορεύσεις. Κάποια στιγμή, σίγουρα θα γεννιόταν μέσα της η επιθυμία να μάθει ποια είναι ουσιαστικά χωρίς την άγρυπνη επιτήρηση της οικογένειάς της. Το «ασφαλές λιμάνι» αποτελεί ευλογία για τις ζωές των ανθρώπων. Αν όμως μείνεις για πάντα δεμένος εκεί, δεν θα μάθεις ποτέ να «ανοίγεις τα φτερά σου». Το Παρίσι για την Αλύσσα αποτελεί τον πρώτο τόπο όπου της επιτρέπεται να υπάρξει χωρίς να είναι ασθενής. Για πρώτη φορά στη ζωή της ζει σαν μια φυσιολογική γυναίκα, με ό,τι αυτό συνεπάγεται. Της δίνω τη δυνατότητα να ρισκάρει — και αυτό είναι επαναστατικό και συνάμα λυτρωτικό.
Ο έρωτας της Αλύσσας και του Αίαντα περιγράφεται σαν «φωτεινός φάρος σε μαύρη θάλασσα». Εδώ όμως η αγάπη δεν έρχεται ως εύκολη σωτηρία — έρχεται ως ένταση, ως ζωή που δεν περιμένει. Πώς ισορροπήσατε τη ρομαντική λάμψη με τη σκληρή πραγματικότητα του χρόνου, ώστε η σχέση τους να μη γίνει ωραιοποίηση του πόνου αλλά μια καθαρή κατάφαση στο «τώρα»;
Ι.Μ.:
Ο έρωτας της Αλύσσας και του Αίαντα δεν έρχεται να ακυρώσει τον πόνο. Έρχεται να του δώσει νόημα. Δεν ήθελα να ωραιοποιήσω την πραγματικότητά τους. Η ασθένεια δεν γίνεται λιγότερο σκληρή επειδή κάποιος αγαπά. Ο χρόνος δεν επιβραδύνεται επειδή το θέλουμε. Όμως η αγάπη μπορεί να μετατρέψει τον φόβο σε απόφαση ζωής: «Αφού ο χρόνος δεν είναι δεδομένος, θα τον ζήσω όσο υπάρχω». Η σχέση τους είναι κατάφαση στο παρόν, όχι άρνηση της πραγματικότητας. Και καμιά φορά, το πιο γενναίο «για πάντα» που διαθέτουμε είναι το «τώρα».
Η Σμαράγδα κουβαλά διπλό βάρος: είναι μητέρα και καρδιοχειρουργός. Δηλαδή γνωρίζει τι έρχεται και ταυτόχρονα δεν αντέχει να το αποδεχτεί. Πώς δουλέψατε αυτή τη μορφή τραγικότητας — τη γνώση που δεν παρηγορεί και την επιστήμη που δεν αρκεί — και τι θέλατε να ακουστεί πιο δυνατά μέσα από εκείνη; Η ανάγκη του ελέγχου ή η ανθρώπινη αδυναμία κάθε γονιού να παραδοθεί;
Ι.Μ.:
Η Σμαράγδα είναι ίσως ο πιο τραγικός χαρακτήρας του βιβλίου, επειδή κατέχει τη γνώση της επιστήμης. Και η γνώση, δυστυχώς, δεν την απαλλάσσει από τον πόνο — το αντίθετο, την βαραίνει. Ως καρδιοχειρουργός μπορεί να προβλέψει κάθε πιθανή εξέλιξη. Ως μητέρα όμως θέλει να διαγράψει κάθε πιθανό κίνδυνο από το μυαλό της που απειλεί τη ζωή της κόρης της. Εκεί γεννιέται η σύγκρουση. Η επιστήμη της την προετοιμάζει για τη χειρότερη εκδοχή, μα η καρδιά της δεν της επιτρέπει να το αποδεχτεί. Στόχος μου δεν ήταν να φανεί ο έλεγχος. Ήθελα περισσότερο να τονίσω τον φόβο της απώλειας. Γιατί τελικά, όσο ισχυρή κι αν είναι μια γυναίκα, μπροστά στο παιδί της παραμένει ευάλωτη — και μητέρα.
Από τη Βοστώνη στο Παρίσι και ύστερα στην Κρήτη, οι τόποι μοιάζουν να καθρεφτίζουν ψυχικές καταστάσεις: πειθαρχία, απελευθέρωση, ρίζες. Αν σας ζητούσα να το πείτε χωρίς σύμβολα, ποια είναι η εσωτερική μεταμόρφωση της Αλύσσας μέσα σε αυτή τη γεωγραφία; Και τι θέλετε να κρατήσει ο αναγνώστης για τη θυσία; Ότι είναι απώλεια ή ότι μπορεί να είναι η πιο καθαρή μορφή αγάπης;
Ι.Μ.:
Η Βοστώνη είναι η πειθαρχία, το πρόγραμμα και η γνώση. Το Παρίσι είναι η ελεύθερη βούληση, το πάθος και η αργοπορημένη ενηλικίωση μιας γυναίκας. Η Κρήτη αποτελεί την ανάγκη για επιστροφή στις ρίζες και τη συμφιλίωση με τις μεγάλες αλλαγές. Η εσωτερική μεταμόρφωση της Αλύσσας δεν είναι απλώς από αδύναμη σε δυνατή. Είναι από φοβισμένη και περιορισμένη σε απελευθερωμένη και συνειδητοποιημένη. Αυτό που θέλω να κρατήσει ο αναγνώστης από το βιβλίο είναι πως η θυσία δεν σημαίνει πάντα απώλεια. Μερικές φορές αποτελεί την πιο καθαρή μορφή αγάπης. Όχι μόνο γιατί πονά, αλλά γιατί γίνεται συνειδητά. Κι όταν η καρδιά επιλέγει να θυσιαστεί με καθαρότητα, τότε αυτή είναι ίσως η μεγαλύτερη απόδειξη ειλικρινούς αγάπης.
