Προσωπική ιστορία. Μια φορά και έναν καιρό, πριν από δέκα χρόνια, μπορεί και παραπάνω είναι η αλήθεια, κάνω μάθημα κάπου, ας μην πούμε καλύτερα που και πως.  Το βιβλίο είναι καλό, δεν θυμάμαι ποιο είναι για να είμαι ειλικρινής, αλλά θυμάμαι πως έχει ένα κείμενο για το Στράτφορντ. Το χωριό που γεννήθηκε ο Σαίξπηρ δηλαδή. Οργανώνοντας το μάθημά μου και προσπαθώντας πάντα  να κάνω το μάθημα ενδιαφέρον, (αν έγω  βαριέμαι θα βαριούντιαι και οι τοίχοι, όχι μόνο μο μαθητής) , έχω την ιδέα να τους κάνω και μια σύντομη παρουσίαση του Σάιξπηρ. Τα παιδιά « τσιμπήσανε», τους άρεσε η ιδέα, κύλησε το μάθημα καλά. Έτσι πίστευα τουλάχιστον.

Ξαφνικά, την επόμενη μέρα, λαμβάνω ένα τηλεφώνημα από την μητέρα ενός από τα παιδιά, η οποία είναι έξω φρενών, επειδή « λέω άσχετα πράγματα στα παιδιά!» «Κυρία μου, άσχετος ο Σαίξπηρ; Την ώρα μάλιστα που πέντε σελίδες παρακάτω  υπάρχει αναφορά στον βάρδο;». « Στο παιδί μου δεν θα ξαναπείς άσχετα γελοίε!» μου απάντησε, και έμεινα με το τηλέφωνο στο χέρι! Αποτέλεσμα αυτού ήταν για το υπόλοιπο της παρουσίας μου εκεί, το καμάρι της συγκεκριμένης μητέρας, να μου μιλάει με τα χειρότερα λόγια και να μην μπορώ εγώ να κάνω τίποτα γι’ αυτό, καθώς τότε ακόμα είχα την αφέλεια να πιστεύω πως τέτοια φαινόμενα είναι προσωρινά. Τώρα ξέρω καλά πως δεν είναι…

Γιατί τα λέω όλα αυτά; Γιατί τελικά παίζει πολύ μεγάλο ρόλο στην εκπαίδευση και στην παιδεία γενικότερα η γνωστική ανάπτυξη. Αυτό που οι περισσότεροι από εμάς, θα πρέπει να ευγνωμονούμε τον Πιαζέ για την ιδέα του και για την ενασχόλησή του με το θέμα. Δεν είναι το πρόβλημα τι διδάσκουμε εμείς. Η διαδικασία της μάθησης ολοκληρώνεται και γίνεται καλύτερη όταν συνδυάζουμε την γνώση που προσφέρουμε εμείς με την γνώση που τα παιδιά έχουν ( ή πιο σωστά: Θα πρέπει να έχουν) έξω από την σχολική αίθουσα.

Οι περισσότεροι γονείς και οι δάσκαλοι πρέπει να γνωρίζουν σχετικά με την οργάνωση και την προσαρμογή των ανθρώπων, να ανταποκρίνονται δηλαδή σε διαφορετικές ανάγκες μάθησης, να αφομοιώνουν και να συμμορφώνονται στο περιβάλλον στο οποίο λειτουργούν.

Η χρήση των σχημάτων είναι επίσης σημαντική ,καθώς ο καθηγητής χρησιμοποιεί διάφορες τεχνικές προκειμένου η γνώση να αφομοιώνεται καλύτερα από τον μαθητή και να μαθαίνει με τρόπο τέτοιο που να μην είναι κουραστικός. Είναι δυνατόν να μιλάμε ακόμα για « παπαγαλίες», ή για « μεταφράσεις», ή για « αντιγραφές επί αντιγραφών» για να μάθει ένα παιδί στοιχεία μιας γλώσσας;

Είναι δυνατόν να μην χρησιμοποιεί ένας καθηγητής όλα τα ερεθίσματα που υπάρχουν γύρω του προκειμένου να βελτιώσει το επίπεδο των μαθητών; Είναι δυνατόν να μην επιτρέπεται στον καθηγητή να δίνει παράπλευρες πολλαπλής υφής πληροφορίες οι οποίες θα προκαλέσουν την προσοχή του μαθητή, το ενδιαφέρον του και τελικά την επιτυχία του;

Όλα αυτά είναι ερωτήματα που πάντα απασχολούν και πάντα ζητούν απαντήσεις. Ανεξαρτήτως ηλικίας, ανεξαρτήτως επιπέδου, και ανεξαρτήτως φύλου. Εκτός από την μητέρα του συγκεκριμένου παραδείγματος που ίσως ακόμα να ευνοεί όλα αυτά τα φαινόμενα που επιστήμονες, γονείς, καθηγητές, προσπαθούν να καταρρίψουν επειδή πιστεύουν πως θα πρέπει να γινόμαστε όσο το δυνατόν καλύτεροι μέσα στο πλαίσιο της εκπαίδευσης.

Διογένης Παπαδόπουλος
 

Υπήρξε μια εποχή μακρινή,  όπου η ανθρωπότητα αγωνίστηκε για αξίες και ιδανικά. Οραματίστηκε ένα καλύτερο αύριο και θυσιάστηκε γι αυτό.

Όλοι οι αγώνες και όλες οι μάχες είχαν ένα κοινό στόχο: την ισότητα. Ισότητα των λαών, ισότητα απέναντι στο νόμο, ισότητα των φύλων.
Μα για όσες ισότητες και αν πάλεψε η ανθρωπότητα,για όσες και αν θυσιάστηκε, ο 21ος αιώνας, ήρθε περίτρανα να αποδείξει πως δεν κατακτήθηκε μία ισότητα. Η ισότητα των παιδιών.

Ίσως γιατί η ανθρωπότητα θεώρησε πως κατακτώντας  την ισότητα σε θέματα ζωτικής σημασίας θα  κατακτούσε και αυτή των παιδιών. Ίσως πάλι γιατί τους αγώνες που έγιναν για το “ολο” τους υποκίνησε ένα “εγώ”.

Γιατί αν τα παιδιά δεν ζουν και δε νιώθουν ίσα σε μια κοινωνία ίσων πως εσύ προσδοκάς να αντιμετωπιστείς ως ίσος;

Όταν παιδιά  μεγαλώνουν  σε κοινωνίες οπού ο φυλετικός ρατσισμός δεσπόζει, σε κοινωνίες οπού θεωρούνται μέσο πλουτισμού, όταν μέσα στην καρδιά τους έχει φωλιάσει το μίσος, πώς προσδοκάς να αντιμετωπιστείς ως ίσος; 

Σε πολλές χώρες η έννοια του σχολείου απέχει από τον σύγχρονο ορισμό που δίνεται.Μαθήματα που γίνονται σε μισογκρεμισμενα κτίρια ή κάτω από δέντρα συνθέτουν τον ορισμό της λέξης  “σχολείο” σε αυτές τις χώρες.

Μα ακόμα και βασικές ανάγκες των παιδιών δεν καλύπτονται. Τα παιδιά, κυρίως των τριτοκοσμικών χωρών, αντιμετωπίζουν προβλήματα επιβίωσης αφού οι σιτιστικες τους ανάγκες καλύπτονται από σκουπίδια και η ανάγκη για νερό από λασπόνερα.

Θες να μιλήσουμε και για μουσουλμανικές χώρες όπου εκεί τα κορίτσια παντρεύονται σε πολύ νεαρή  ηλικία χωρίς να έχουν δικαίωμα να σπουδάσουν;

Όλα αυτά και ακόμη περισσότερα συνθέτουν τον παζλ μιας ισότητας που ποτέ δεν υπήρξε .

Ποτέ δεν κατακτήθηκε γιατί ποτέ δεν έγινε στο όνομα των παιδιών .Η ανθρωπότητα έκανε πολλά άλματα.

Σε πολλά πέτυχε και ακόμα περισσότερα θα πετύχει.

Μα ένα δεν κατάφερε, το σπουδαιότερο όλων. Το σεβασμό στα παιδιά. Σε όλα τα παιδιά.Ίσα δικαιώματα για όλα τα παιδιά.
Μα, άνθρωπε, μην προσδοκάς πως θα αντιμετωπιστείς ως ίσος αν δεν αρχίσεις εσύ και εγώ από κάπου.

Για τα μακρινά πολλά δεν μπορείς να κάνεις μα για τα παιδιά της κοινωνίας σου πολλά.

Τι σημασία έχει το χρώμα, η καταγωγή, η θρησκεία; Σημασία έχει ότι είναι δίπλα σου. Σε κοιτάει και περιμένει από εμάς τους ενήλικες να του δείξουμε όλα όσα η κοινωνία δεν μπορεί. Να το σεβαστούμε και να το αποδεχτούμε. Να το αφήσουμε να ζήσει μακριά από κοινωνικές ταμπέλες.

Γιατί πάνω από όλα είναι ΠΑΙΔΙ. Είναι το θεμέλιο  για να οικοδομηθεί ένα καλύτερο μέλλον.

Είναι η άλλη εκδοχή του εαυτού σου. Είναι εσύ!

Ευαγγελία Τζιακα

Είναι αδιαμφισβήτητο ότι η παιδική και εφηβική ηλικία διαπλάθουν και σε μεγάλο βαθμό διαμορφώνουν την προσωπικότητα ενός ανθρώπου. Οι εμπειρίες και τα βιώματα που έχει ως παιδί καθώς και το περιβάλλον στο οποίο μεγαλώνει και αναπτύσσεται σωματικά και ψυχικά επιδρούν καταλυτικά στον χαρακτήρα, τις προτιμήσεις και τις επιλογές του στη συνέχεια της ζωής του.

Αναπόσπαστο κομμάτι της παιδικής και εφηβικής ηλικίας είναι το σχολείο. Το σχολικό περιβάλλον δεν αποτελεί μόνο χώρο μάθησης, μόρφωσης και προετοιμασίας για το Πανεπιστήμιο ή τις τεχνικές σχολές. Είναι μέρος συνάντησης και κοινωνικοποίησης παιδιών και εφήβων. Άτομα προερχόμενα από διαφορετικούς οικογενειακούς και κοινωνικούς χώρους καλούνται να συνεργαστούν και να συμβιώσουν αρμονικά τις ώρες που βρίσκονται εντός του σχολικού χώρου. Μια διαδικασία που είναι πολύ πιο περίπλοκη από όσο ακούγεται.

Υπάρχουν άνθρωποι που έχουν κατά κύριο λόγο καλές αναμνήσεις από τα σχολικά χρόνια ενώ υπάρχουν και άνθρωποι που η σχολική περίοδος είναι γεμάτη με πίκρα και πόνο. Εδώ όμως αξίζει να εξετάσουμε τα πράγματα σε βάθος. Πιο συγκεκριμένα ποτέ μια καλή εμπειρία δεν εμπεριέχει και δυσάρεστες αναμνήσεις ή μια κακή εμπειρία δεν περιέχει καθόλου ευχάριστες. Εξάλλου στη ζωή πολύ λίγες φορές τα πράγματα είναι ή έτσι ή αλλιώς. Εδώ παίζει πολύ σημαντικό ρόλο τι προσδοκίες έχει ο κάθε άνθρωπος και κατά πόσον αυτές ικανοποιούνται.
Όταν αναπολούμε τα μαθητικά χρόνια φέρνουμε εικόνες από το σχολικό περιβάλλον. Οι εικόνες αυτές αποτελούν έναν συνδυασμό εμπειριών και αντανακλούν την αντίληψη που έχει ο καθένας μας για το σχολείο. Επομένως πρόκειται για ένα πολύ υποκειμενικό θέμα καθώς διαφέρει ο τρόπος που ο κάθε άνθρωπος αντιλαμβάνεται το σχολείο και την λειτουργία του.

Πιο συγκεκριμένα όλα τα  παιδιά εκφράζουν ιδέες και απόψεις για το εκπαιδευτικό σύστημα και το πώς αυτό θα μπορούσε να βελτιωθεί. Όπως ανέφερα όμως και παραπάνω το πώς αντιλαμβάνεται ο καθένας την πραγματικότητα δεν σημαίνει ότι είναι και έτσι. Σίγουρα το εκπαιδευτικό σύστημα έχει προβλήματα που χρήζουν άμεσης λύσης βελτίωσης αλλά ποτέ ένα εκπαιδευτικό μοντέλο δεν είναι από μόνο του απολύτως καλό ή κακό.

Ένα πάντα επίκαιρο ερώτημα είναι το κατά πόσον το παρόν εκπαιδευτικό σύστημα στην Ελλάδα προάγει την κριτική σκέψη και καταπολεμά την στείρα απομνημόνευση πληροφοριών και γεγονότων. Ας πάρουμε ως παράδειγμα το μάθημα της Ιστορίας. Κατά το παρελθόν το σύστημα με τις Δέσμες επέβαλλε στον κάθε μαθητή την απόλυτη απομνημόνευση της εξεταστέας ύλης. Ήταν ένας τρόπος εξέτασης τόσο αυστηρός και μονοκόμματος που ακόμα και η παράλειψη κάποιου συνδέσμου ή σημείου στίξης οδηγούσε σε απώλεια μορίων. Στις μέρες μας αυτός ο τρόπος έχει αποκατασταθεί με ερωτήσεις που στόχο έχουν να εξετάσουν την κριτική σκέψη του κάθε μαθητή. Σίγουρα οι οποιεσδήποτε αλλαγές στην παιδεία πραγματοποιούνται με αρκετά μεγάλη βραδύτητα αλλά κάθε αλλαγή χρειάζεται χρόνο και «ωρίμανση» για να μπορέσει να εφαρμοστεί αποτελεσματικά.

Ένα άλλο χαρακτηριστικό που είναι ιδιαίτερα επίκαιρο στα σημερινά σχολεία είναι η αύξηση του σχολικού εκφοβισμού. Στην πραγματικότητα πρόκειται για ένα φαινόμενο που πάντα υπήρχε στις σχολικές κοινωνίες με τη διαφορά ότι πλέον υπάρχει ειδική ενημέρωση για αυτό καθώς και τρόποι αντιμετώπισης από την μεριά του σχολείου προκειμένου να περιορίσει όσο περισσότερο γίνεται την εμφάνισή του στο σχολικό περιβάλλον. Και σε αυτή την περίπτωση οι διαδικασίες ενημέρωσης και λήψης μέτρων κατά του φαινομένου είναι αρκετά χρονοβόρες.
Κλείνοντας θα ήθελα να εκφράσω την πεποίθηση ότι ο χαρακτηρισμός ενός εκπαιδευτικού συστήματος ως «καλού» ή «κακού» αποτελεί μια εξαιρετικά σύνθετη διαδικασία που δεν μπορεί να απαντηθεί με ένα απλό ΝΑΙ ή ΟΧΙ. Είναι φανερό ότι πολλές πτυχές του παιδαγωγικού πλαισίου στην Ελλάδα μπορούν και πρέπει να βελτιωθούν αλλά ας μην ξεχνάμε ότι πολλές φορές είναι η στρεβλή αντίληψη που έχουμε για τα πράγματα που μας οδηγεί στο να εξάγουμε αυθαίρετα συμπεράσματα. Εξάλλου είναι καλό να θυμόμαστε ότι για να αλλάξει το σχολείο πρέπει πρώτα να αλλάξουμε εμείς νοοτροπία.

Χάρης Μπάρμπας

 Η ελληνική εκπαίδευση δέχθηκε πάρα πολλές αλλαγές στην πορεία της μέχρι σήμερα. Άλλες θεωρήθηκαν καινοτόμες και άλλες άκρως συντηρητικές, οι οποίες δε συνέβαλαν σε καμία βελτίωση της εκπαιδευτικής διαδικασίας. Ας δούμε ένα σύντομο σχεδιάγραμμα των σταθμών στο ελληνικό κράτος:

•   1830 κ μετα: Εκπαιδευτική πολιτική- σχέδια Καποδίστρια (καθιέρωση αλληλοδιδακτικής, φροντίδα για τα Ελληνικά σχολεία, την επαγγελματική εκπαίδευση και τα ορφανά του Αγώνα, συγκρότηση γραφειοκρατικού και εποπτικού μηχανισμού για την εκπαίδευση).
• 1833-1837: Θεσμοθέτηση και οργάνωση του εκπαιδευτικού συστήματος από τους Βαυβαρούς : – επιτροπή 1833 για τη Δημοτική και Μέση Εκπαίδευση
• Διάταγμα 6-2-1834 για την υποχρεωτική 7ετή εκπαίδευση ( Δημοτικό)
• Διάταγμα 25-3-1836 για τη μέση εκπαίδευση ( 3τάξιο Ελληνικό- 4τάξιο Γυμνάσιο)
• Διάταγμα 14-4-1837 για την ίδρυση Πανεπιστημίου ( 4 σχολές).

–1869: Ίδρυση του Συλλόγου προς διάδοσιν των Ελληνικών γραμμάτων
– περιορισμός των γυμνασίων
– πλήρη ανάπτυξη και πραγματικά δωρεάν παροχή δημοτικής εκπαίδευσης
– καταβολή διδάκτρων στα Γυμνάσια και το Πανεπιστήμιο
– ίδρυση σχολών για τη διδασκαλία φυσικομαθηματικών επιστημών
– κατάργηση της αλληλοδιδακτικής.
– Νομοσχέδιο Γ.Μίληση 1877: 4τάξιο Δημοτικό, καθιέρωση αστικού σχολείου και 6τάξιου Γυμνασίου, εισαγωγή διδασκαλίας Νέων Ελληνικών, ίδρυση Διδασκαλείων.

• Νομοσχέδιο Α.Αυγερινού 1880: διαίρεση Δημοτικών σε τρεις τάξεις ( 3τάξια νηπιαγωγεία, 4τάξια και 6τάξια Δημοτικά), ίδρυση Διδασκαλείων και Παρθεναγωγείων, εισαγωγή του θεσμού της επιθεώρησης.

• 1880: Κατάργηση της αλληλοδιδακτικής.

• 1882-1883: Αποστολή επιθεωρητών στα Δημοτικά.

• 1888: Απόψεις Ψυχάρη για τη δημοτική γλώσσα και το όραμα του Βυζαντίου.

• Νομοσχέδια Γ.Θεοτόκη 1889: 6χρονο Δημοτικό ( 5 ειδών) και 5χρονο Γυμνάσιο, εισαγωγή διδασκαλίας ΝΕ μαζί με τα Αρχαία, ίδρυση Διδασκαλείου τεχνικών μαθημάτων, ίδρυση Εκπαιδευτικού Συμβουλίου.

• Νομοσχέδια Γ.Ευταξία 1889: αναδιάρθρωση Δημοτικού- Γυμνασίου- Πανεπιστημίου, εισαγωγή καθαρεύουσας στο Δημοτικό, τονισμός της σημασίας των πρακτικών γνώσεων, καθιέρωση δυο κατευθύνσεων στο Γυμνάσιο.

• Φ.Φωτιάδης 1902:<< Το γλωσσικό ζήτημα κ η εκπαιδευτική αναγέννησις>>.

• Α.Δελμούζος 1908: Ανώτερο Δημοτικό Παρθεναγωγείο Βόλου.

• Εκπαιδευτικός Όμιλος 1910, διάσπαση το 1927, διάλυση το 1929.

• Νομοσχέδια Τσιριμώκου 1913 ( συντάκτης Γληνός): 6ετής υποχρεωτική και ομοιόμορφη δημοτική εκπαίδευση, μέση εκπαίδευση: 3τάξιο Αστικό και 6τάξιο Γυμνάσιο ( με δυο κατευθύνσεις), ίδρυση Διδασκαλείου τεχνικής εκπαίδευσης.

• Νόμος 827/1917 ( κυβέρνηση Βενιζέλου- Γληνός, Δελμούζος, Τριανταφυλλίδης): καθιέρωση της δημοτικής γλώσσας στις 4 πρώτες τάξεις του Δημοτικού, έκδοση – κυκλοφορία 13 νέων αναγνωστικών ( 1917-1919).

• 1920-1921: Ανατροπή της μεταρρύθμισης.

• 1922 Ίδρυση Δ.Ο.Ε κ 1924 Ο.Λ.Μ.Ε.

• 1925-1926 Α.Δελμούζος- Ρόζα Ιμβριώτη, << Μαρασλειακά>>.

• Νόμος 3341/1925: Ίδρυση Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, με πρώτη σχολή τη Φιλοσοφική και έναρξη το 1926-1927.

• Μεταρρύθμιση Γόντικα- Παπανδρέου 1929-1930: στοιχειώδης εκπαίδευση( 2 νηπιαγωγείο, 6 δημοτικό- κατώτερα επαγγελματικά, 6τάξια γενικά γυμνάσια και πρακτικά λύκεια, υποχρεωτική διδασκαλία της δημοτικής στις πρώτες 4 τάξεις του Δημοτικού και παράλληλα με την καθαρεύουσα στις 2 επόμενες.

• 1933, υπουργός Τουρκοβασίλης: ανατροπή της μεταρρύθμισης , με κλασικιστική κατεύθυνση Γυμνασίου.

• 1933: Εκπαίδευση δασκάλων στις Παιδαγωγικές Ακαδημίες.

• 1944 Πολιτική Επιτροπή Εθνικής Απελευθέρωσης ( ΠΕΕΑ), << Σχέδιο Λαικής Παιδείας>>: κατάργηση ιστορικής ορθογραφίας- καθιέρωση μονοτονικού, πανεπιστημιακή εκπαίδευση δασκάλων, εισαγωγή προσχολικής αγωγής, 8χρονη δημοτική εκπαίδευση, υποχρεωτική και δωρεάν και4χρονη μέση εκπαίδευση διαρόρων τύπων ( αγροτική, τεχνική, κ.ά.).

• Μεταπολεμική κατάσταση της εκπαίδευσης: έμφαση στην ανόρθωση και τον ελληνοχριστιανικό πολιτισμό.

• 1957-1958 Επιτροπή Παιδείας με εντολή της κυβέρνησης Καραμανλή: προτεραιότητα στο εκπαιδευτικό ζήτημα ( παραγωγική επένδυση), παράλληλη διδασκαλία δημοτικής και καθαρεύουσας, καθιέρωση 6τάξιου Δημοτικού, διαίρεση της Μέσης Εκπαίδευσης σε δυο 3ετείς κύκλους, προσθήκη νέων μαθημάτων.

• Νόμοι 3971 και 3973/1959: ίδρυση Ανωτέρων Τεχνολογικών Σχολών και ΣΕΛΕΤΕ.

• Μεταρρύθμιση 1964 ( Παπανδρέου, Ακρίτας, Παπανούτσος): 6τάξιο Δημοτικό,3τάξιο Γυμνάσιο και 3τάξιο Λύκειο ( εγγραφή κατόπιν εξετάσεων), επέκταση της υποχρεωτικής φοίτησης στα 9 χρόνια από τα 6, καθιέρωση της δωρεάν παιδείας σε όλες τις βαθμίδες, διδασκαλία Αρχαίων από μετάφραση στις 2 πρώτες τάξεις του Γυμνασίου, διδασκαλία νέων μαθημάτων (π.χ. ξένες γλώσσες, στοιχεία δημοκρατικού πολιτεύματος), ίδρυση του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου, καθιέρωση του Ακαδημαικού Απολυτηρίου, αύξηση της φοίτησης στις Παιδαγωγικές Ακαδημίες από 2 σε 3 χρόνια.

• Νομοσχέδιο 1965: καθιέρωση τεχνικού γυμνασίου ισότιμου με τα άλλα, ίδρυση σχολών επαγγελματικής ειδίκευσης, τεχνικών λυκείων, διεύρυνση ανωτέρων τεχνικών σχολών, ίδρυση Πανεπιστημίων σε άλλες πόλεις.

• Δικτατορία 1967-1974: ανατροπή της μεταρρύθμισης του 1964, σύσταση Επιτροπής Παιδείας ( 1971), προώθηση τεχνικής επαγγελματικής εκπαίδευσης, έμφαση στη λειτουργία της κοινωνικοποίησης, επέκταση υποχρεωτικής φοίτησης στα 8 έτη, διδασκαλία δημοτικής στο Δημοτικό και καθαρεύουσας στο Γυμνάσιο, εφαρμογή ταχύρρυθμων προγραμμάτων εκπαίδευσης- μετεεκπαίδευσης στις ΤΕΕ.

• Μεταρρύθμιση 1975-1977 ( Ζέπος- Ράλλης): ίδρυση ΚΕΜΕ, καθιέρωση 9χρονης υποχρεωτικής εκπαίδευσης, καθιέρωση δωρεάν παιδείας σε όλες τις βαθμίδες, διχοτόμηση μέσης εκπαίδευσης σε 3τάξιο Γυμνάσιο και Λύκειο, καθιέρωση δημοτικής- διδασκαλία Αρχαίων από μετάφραση στο Γυμνάσιο, διδασκαλία ΣΕΠ στο Γυμνάσιο, ίδρυση Ναυτικών και Οικονομικών Λυκείων, ίδρυση ΤΕΣ και ΤΕΛ, ρυθμίσεις για την ιδιωτική εκπαίδευση.

• ΠΔ 297/1982: καθιέρωση μονοτονικού.

• Νόμος 1268/1982: δομή και λειτουργία ΑΕΙ ( ανωτατοποίηση σχολών)

• Νόμος 1304/1982: κατάργηση επιθεωρητών – εισαγωγή του θεσμού του σχολικού συμβούλου.

• Νόμος 1404/1983: δομή και λειτουργία ΤΕΙ ( κατάργηση ΚΑΤΕΕ).

• Νόμος 1566/1985: δομή Α/θμιας και Β/θμιας Εκπαίδευσης ( ΕΠΛ, ΜΠΚ, Πειραματικά Σχολεία)

• Μεταξύ 1982-1984: εκτεταμένες αλλαγές στα Αναλυτικά προγράμματα και τα Σχολικά βιβλία- κατάργηση των Πανελληνίων, στη θέση τους οι Δέσμες.

• Μεταξύ 1991-1992: διορθωτικές και διαρθρωτικές ρυθμίσεις από τον Γ. Σουφλιά μετά την αποτυχημένη απόπειρα του Β. Κοντογιαννόπουλου να εισαγάγει συντηρητικού χαρακτήρα ρυθμίσεις.

• Νόμος 2525/1997 Γ.Αρσένης: κατάργηση Δεσμών, έμφαση στην αξιολόγηση, κατάργηση ΕΠΛ, Γεν.Λυκείων, ΤΕΛ, θέσπιση << Ενιαίων Λυκείων>> και ΤΕΕ.

• Μεταρρυθμίσεις Μαριέττας Γιαννάκου 2006 ( επί Κ.Καραμανλή):κατάργηση Πανελληνίων στη Β΄Λυκείου, επιτροπή « σοφών» για την ανώτατη παιδεία, αλλαγές στο τρόπο διάθεσης δωρεάν συγγραμάτων, αναπροσαρμογή του πανεπιστημιακού ασύλου, καθορισμός ανωτάτου χρονικού ορίου φοίτησης, καθολική ψηφοφορία των φοιτητών στις πρυτανικές εκλογές, αναθεώρηση του άρθρου 16 του συντάγματος με στόχο την απάλειψη των νομικών εμποδίων για την ίδρυση μη κρατικών ιδρυμάτων ανωτάτης εκπαίδευσης. Όλα τα παραπάνω έφεραν μια σφοδρότατη αντίδραση από την πανεπιστημιακή κοινότητα: πολύμηνες απεργίες καθηγητών, καθώς και καταλήψεων των ΑΕΙ και των ΤΕΙ από τους φοιτητές. Τελικά το άρθρο 16 πάγωσε, ενώ, ο νέος νόμος για τη λειτουργία των ΑΕΙ υπερψηφίστηκε. Στα τέλη του 2007 εκδόθηκε και το νέο βιβλίο της Ιστορίας της Στ΄ Δημοτικού από την Ρεπούση, ως προσπάθεια απόκρυψης τμήματος της νεοελληνικής ιστορίας, με στόχο την προώθηση φιλικών σχέσεων με τα γειτονικά κράτη και ζητήθηκε η απόσυρσή του, η οποία και έγινε μετά τις εκλογές από το νέο Υπουργό παιδείας Ευριπίδη Στυλιανίδη.

• Νόμος ΑΕΙ Άννας Διαμαντοπούλου 2011 ( επί Γ.Παπανδρέου): εξέταση των μαθητών σε 6 πανελλαδικά μαθήματα από ότι 9 για την εισαγωγή τους στο Πανεπιστήμιο,τριετής φοίτηση, κατάργηση του ασύλου, δημιουργία επιτροπών αξιολόγησης, κατάργηση του θεσμού της πρυτανείας. Ο νόμος ψηφίσθηκε και είχε σχετικά θετική αποδοχή από το μεγαλύτερο μέρος της κοινωνίας, καθώς και των καθηγητών πανεπιστημίων. Παραλλήλως, όμως, ανέδρασαν οι πρυτανικές αρχές και οι φοιτητές. Άρχισε λοιπόν, η ρήξη μεταξύ Υπουργείου, πρυτάνεων και φοιτητών, με αποτέλεσμα να επαναληφθούν οι καταλήψεις. Το 2012 ανέλαβε ο Γιώργος Μπαμπινιώτης ο οποίος και ανέστειλε το νόμο.

Όπως, λοιπόν, μπορεί να κατανοήσει κανείς οι αλλαγές και οι μεταβολές είναι πολλές, από την ίδρυση του Ελληνικού κράτους, μέχρι σήμερα και αποχρωματίζονται από τις εναλλαγές στις κυβερνήσεις.
Το πιο ουσιαστικό από όλα σαν μεταρρύθμιση είναι πως πέρασαν πολλά χρόνια για να επιτευχθεί η λύση του γλωσσικού ζητήματος και να πάψει να υπάρχει ο δυισμός και η καθιέρωση της δημοτικής γλώσσας, όπως και η καθιέρωση της δωρεάν υποχρεωτικής εκπαίδευσης δεν διαπραγματευόταν για αρκετές δεκαετίες μέχρι σήμερα. Παρ΄ όλα αυτά δεν επιτεύχθηκε τα τελευταία χρόνια σε αντίθεση με τα παλαιότερα κάτι  πιο δραστικό και ουσιαστικό. Ας ελπίσουμε στο μέλλον και στην δραστικότητα πια της αυτενέργειας των εκπαιδευτικών.

Πράπα Άρτεμις.

Έχουν συμπληρωθεί 2.400 χρόνια από τη γέννηση του μεγάλου Μακεδόνα Φιλοσόφου Αριστοτέλη. Το 2016 είχε οριστεί ως έτος του Αριστοτέλη στην παγκόσμια ακαδημαϊκή κοινότητα, μα και στην χώρα μας. Διάφορα συνέδρια, πολλές ομιλίες αφιερωμένες στον μεγάλο Σταγειρίτη φιλόσοφο, που άλλαξε με τη σκέψη του, μια για πάντα την ανθρωπότητα.

Ένα από τα διάφορα πεδία τα οποία απασχόλησαν τη σκέψη του ήταν φυσικά και η αγωγή του ανθρώπου, καθώς και με ποιο τρόπο το ανθρώπινο ον φτάνει στην ευτυχία. Η αγωγή για τον Αριστοτέλη είναι μια διαδικασία για την κατάκτηση της ευδαιμονίας του ανθρώπου και της ευδαιμονίας της πολιτείας,( ευδαιμονία =ευτυχία). Ο σκοπός της ζωής, λοιπόν, είναι η ευδαιμονία και μέσο για την κατάκτησή της είναι η αρετή.
Η ευδαιμονία είναι το ύψιστο από τα αγαθά που πετυχαίνουν με τις πράξεις τους οι άνθρωποι.
Για τον Αριστοτέλη, η ευδαιμονία είναι ενέργεια, όχι κατάσταση και ενέργεια της ψυχής του ανθρώπου, με τους κανόνες της τέλειας αρετής.
Το μέσο για την επίτευξη του ύψιστου για τους ανθρώπους αγαθού είναι η αρετή.
Η ευτυχία πρέπει να οριστεί όχι σαν μια μάταιη διασκέδαση ή φυσική απόλαυση, αλλά σαν τη δραστηριότητα εκείνη του ανθρώπου, που τον διαφοροποιεί από τα ζώα, μια δραστηριότητα, που συμβαδίζει με την καλοσύνη και κατευθύνεται από την κατανόηση των αρχών, που επιτάσσει η ηθική.

Αυτό σημαίνει ότι: α) η εκπαίδευση είναι κυρίως μια ηθική δραστηριότητα και β) ο εκπαιδευτικός πρέπει να ενθαρρύνει τους μαθητές να εδραιώσουν τα δικά τους συστήματα αξιών, μετά από σκέψη.

Επομένως: α) η απόλαυση της καλής ζωής εξαρτάται από την καλλιέργεια μιας σωστής αίσθησης των αξιών στους νέους, β) τα σχολεία θα πρέπει να ασχοληθούν με το να καλλιεργήσουν στους νέους τη συνήθεια να σκέφτονται ελεύθερα, εφόσον η μεγαλύτερη ικανοποίηση του ανθρώπου βρίσκεται στην άσκηση της κριτικής σκέψης, γ) ο άνθρωπος είναι μια ένωση φυσικών και νοητικών στοιχείων και μέσω της εκπαίδευσης θα πρέπει να καταλάβει ποιος είναι νοητικά, ώστε να αντιληφθεί, ότι κάθε πλευρά της σύνθετης φύσης του λαμβάνει την ανάλογη ικανοποίηση.

Σκοπός κατά συνέπεια της πολιτείας είναι να στελεχωθεί από ευδαίμονες ανθρώπους, οι οποίοι με τα στοιχεία που θα έχουν αποκτήσει μέσω της αγωγής τους να στοχεύουν και αυτοί με τη σειρά τους προς την ευδαιμονία της πολιτείας.

Μεσότητα, λοιπόν, κατά τον Αριστοτέλη η αρετή, μεσότητα μεταξύ υπερβολής και ελλείψεως. Και αν η υπερβολή και η έλλειψη αποτελούν πάντοτε λάθος και γι’αυτό ψέγονται από τους ανθρώπους, το μέσον, η μεσότητα εκφράζει τον έπαινο, γιατί είναι το ορθό.
Για τον Αριστοτέλη υπάρχουν δυο είδη αρετής: η διανοητική, που μπορεί να αποκτηθεί με τη διδασκαλία, την εμπειρία και το χρόνο και η ηθική, που την κατακτάμε με τη συνήθεια. Η ηθική αρετή έρχεται με τη διαρκή εξάσκηση. Μολονότι, οι ηθικές αρετές δεν είναι έμφυτες στον άνθρωπο, η απόκτησή τους δεν είναι κάτι αντίθετο προς την ανθρώπινη φύση. Άρα, η εκπαίδευση είναι περισσότερο μια εσωτερική διαδικασία. Η μάθηση απαιτεί ενέργεια από την πλευρά του μαθητή, ο οποίος δεν είναι παθητικός δέκτης, αλλά το κέντρο της εκπαιδευτικής διαδικασίας.

Συμπερασματικά,  χρειάζεται να μάθουμε να χαιρόμαστε και να λυπόμαστε μ’αυτά που πρέπει, γιατί όλες οι πράξεις και τα παθήματα σχετίζονται με κάποια ηδονή ή λύπη. Από δω προκύπτει ο ορισμός της τιμωρίας, που είναι είτε η στέρηση κάποιας ηδονής είτε η επιβολή κάποιας λύπης. Η ηδονή είναι πιο ισχυρή ακόμα και από το θυμό, γι’αυτό και απαιτείται μια ιδιαίτερη τέχνη για τον έλεγχό της, η πειθαρχία.
Ο Αριστοτέλης ενδιαφέρεται για την ανάπτυξη του παιδιού από τη στιγμή που θα γεννηθεί. Ιδιαίτερη σημασία αποδίδει στη βρεφική και νηπιακή ηλικία. Από τη στιγμή της γέννησης του παιδιού, κατά τον Αριστοτέλη, πρέπει να γίνει κατανοητό ότι η διατροφή παίζει σημαντικό ρόλο στη σωστή ή όχι ανάπτυξη του σώματος. Η διατροφή, που βασίζεται κυρίως στο γάλα είναι ιδανικότερη για το σώμα.

 Για την ηλικία μέχρι των 5 ετών ο Αριστοτέλης προτείνει: α) να μην επιδιώκει η μάθηση, β) να μην ωθούνται τα παιδιά σε επίπονη άσκηση, γ) να μην επιβάλλεται τόση σωματική κίνηση όση χρειάζεται για την αποφυγή της ακινησίας, δ) να ασχολείται το παιδί με το παιχνίδι, το οποίο πρέπει να είναι μίμηση αυτών που θα μάθει αργότερα, ε) να μην απαγορεύονται τα κλάματα και οι κραυγές, γιατί συντελούν στην ανάπτυξη των παιδιών.
Για την ηλικία μέχρι των 7 ετών προτείνει: α) να μην επικοινωνούν τα παιδιά με τους δούλους, για να μην αποκτήσουν ανελεύθερο πνεύμα, β) να μην λένε και να μην ακούνε αισχρολογίες. Όποιοι το κάνουν να τιμωρούνται, γ) να μην βλέπουν αισχρές παραστάσεις και να μη ακούνε άσεμνους λόγους και δ) να μην ακούνε ιαμβικά άσματα ούτε να παρακολουθούν κωμωδίες, γιατί μπορεί να επηρεαστούν στην υπόλοιπη ζωή τους.

Από το έβδομο έτος και μετά πρέπει να δώσουμε προσοχή στα μαθήματα, που θα διδαχθούν τα παιδιά. Η εκπαίδευση πρέπει να διαιρείται σε δυο επίπεδα: το ένα από τα εφτά χρόνια ως την εφηβεία και το δεύτερο από την εφηβεία ως το 21^ο έτος.

Ξεκινά λοιπόν, θέtοντας τρία ερωτήματα: α) αν χρειάζονται συγκεκριμένοι κανόνες, β) αν πρέπει να είναι κοινή για όλους και γ) τι λογής πρέπει να είναι, τι να περιλαμβάνει.
Οι απαντήσεις τουΑριστοτέλη: α) Η εκπαίδευση των νέων πρέπει να βρίσκεται υπό επιτήρηση του νομοθέτη είναι κάτι βέβαιο γιατί κάθε παραμέληση από την πλευρά του κράτους είναι βλαπτική για την ίδια του τη σύσταση, β) η εκπαίδευση πρέπει να είναι ίδια για όλους και ότι η εκπαίδευση πρέπει να είναι δημόσια και όχι ιδιωτική. Η δημόσια εκπαίδευση είναι απαραίτητη για όλα τα πράγματα, που αποσκοπούν στο δημόσιο συμφέρον, γ) όσον αφορά το χαρακτήρα και τη μέθοδο της εκπαίδευσης πρέπει να είναι η παραγωγή καλών και έντιμων πολιτών, είτε για το αν η εκπαίδευση πρέπει να περιορίζεται στη μετάδοση και μόνο των απαραιτήτων για τη ζωή γνώσεων και εφοδίων.

Ο Αριστοτέλης πίστευε ότι είναι απαραίτητο να διδάσκονται οι νέοι χρήσιμα πράγματα, αλλά και ότι όλες οι χρήσιμες γνώσεις δεν αρμόζουν για την εκπαίδευση. Πιο σημαντικά θεωρεί τέσσερα: – ανάγνωση και γραφή,- γυμναστική,-μουσική και ζωγραφική.

Η ανάγνωση και η γραφή διδάσκονται γιατί είναι ιδιαίτερα χρήσιμες στην πρακτική ζωή, ενώ η γυμναστική γιατί αυξάνει το ψυχικό σθένος. Σε ότι αφορά στη μουσική πρέπει να αναφερθεί ότι οι αρχαίοι της έδιναν ξεχωριστή θέση στην εκπαίδευση, γιατί η ίδια η <<φύση>> , όπως ισχυρίζονταν, αναζητά όχι μόνο την απασχόληση αλλά και τον ελεύθερο χρόνο. Γι’ αυτό είνα
ι σημαντικό να βρεθεί ένας τρόπος να χρησιμοποιηθεί σωστά ο ελεύθερος χρόνος τω νέων. Τέλος, η ζωγραφική είναι απαραίτητη, γιατί βοηθάει τους νέους να κρίνουν καλύτερα τη δουλειά του τεχνίτη.

Κύριος σκοπός, λοιπόν, της πολιτείας είναι η εκπαίδευση των πολιτών, ώστε να γίνουν ενάρετοι. Η ιδανική πολιτεία πρέπει να εκπαιδεύει τους πολίτες, σύμφωνα με τους θεσμούς, που η ίδια έχει θέσει, γιατί μόνο με αυτόν τον τρόπο μπορεί να διατηρηθεί.
Επιπλέον, η εκπαίδευση πρέπει να είναι ίδια για όλους τους πολίτες και μάλιστα η πολιτεία είναι αυτή, που πρέπει να αναλάβει την εκπαίδευση των νέων και όχι οι ίδιοι οι γονείς των παιδιών. Είναι καθήκον του νομοθέτη να φροντίσει ώστε η παιδεία να προάγει το πολίτευμα, το οποίο διαμορφώνεται και συντηρείται από το χρέος των πολιτών, που με τη σειρά του καλλιεργείται από την εκπαίδευση.

Συμπερασματικά, λοιπόν, σύμφωνα με τον Αριστοτέλη, δύο είναι οι στόχοι της εκπαίδευσης: α) η διαμόρφωση ενός χαρακτήρα κατάλληλου για το πολίτευμα. Η έμφαση δίνεται στην ανάπτυξη της προσωπικότητας, όχι στη συσσώρευση γνώσεων και τον έλεγχό τους ( όπως γίνεται σήμερα με τις συνεχείς εξετάσεις). Μαζί με τους στόχους που είναι κοινοί για την πόλη, προάγεται και η ιδιαιτερότητα του ατόμου και β) η προετοιμασία για τις δραστηριότητες του ελεύθερου χρόνου. Απώτατος στόχος είναι η ευδαιμονία. Στην ευδαιμονία στοχεύει η αρετή. Ωστόσο και η μάθηση και η εφαρμογή της αρετής και η ίδια η ευδαιμονία είναι για τον Αριστοτέλη πράξεις, δραστηριότητες, καταστάσεις ενεργητικές, μ’όλη τη σημασία που έχει αυτό για μια θεωρία της εκπαίδευσης.

Πράπα Άρτεμις