Στο Μονταλτσίνο, στη Σιένα της Ιταλίας βρίσκεται ένας μικρός φάρος εναλλακτικής εκπαίδευσης, ένα δημοκρατικό, ελεύθερο σχολείο μέσα στη φύση που λειτουργεί εδώ και περίπου μια δεκαετία.

Το σχολείο Poggio D’Oro είναι ένα σχολείο όπου γονείς και δάσκαλοι βρίσκονται σε διαρκή και στενή επαφή, καθώς θεωρούν πως όλοι αποτελούν μέρος της σχολικής κοινότητας και για την επίτευξη των καλύτερων αποτελεσμάτων η συνεργασία τους είναι απαραίτητη.

Στο Poggio D’Oro η εκπαίδευση λαμβάνει χώρα σε φυσικές συνθήκες και με φυσικό τρόπο, τα παιδιά είναι ελεύθερα να πειραματιστούν, είναι αυτόνομα και παράλληλα μαθαίνουν να συνεργάζονται. Εδώ το παιδί δεν αποτελεί αντικείμενο αλλά ενεργό υποκείμενο, νιώθει πως το νοιάζονται και το ακούν, αφουγκράζονται τις ανάγκες του, που αποτελούν και βασικό άξονα της εκπαιδευτικής διαδικασίας.

Βασικές αρχές που διέπουν το σχολείο είναι αρχικά η «ανάμιξη», η «βύθιση» του παιδιού στη φύση και η ανάπτυξη σεβασμού προς το φυσικό περιβάλλον, η ισότητα, το μοίρασμα, εδώ τα συναισθήματα παίζουν πρωτεύοντα ρόλο, όπως και η ειλικρινής επικοινωνία, η αυτονομία και η ελευθερία.

Το project έχει βασιστεί σε παιδαγωγικές θεωρίες που ακολουθούνται στην καθημερινότητα και στην εκπαιδευτική διαδικασία όπως αυτή έχει διαμορφωθεί στο Poggio D’Oro. Ανάμεσά τος βρίσκουμε την παιδαγωγική του δάσους, το unlearning, την παιδαγωγική Μοντεσσόρι, τη νευροεκπαίδευση, την υπαίθρια εκπαίδευση, την αργή και ειρηνική μάθηση ή παιδαγωγική του… σαλιγκαριού(pedagogia della lumaca), τη γιόγκα, το διαλογισμό, τη μη βίαιη επικοινωνία.

Γιατί στη φύση; Γιατί η μάθηση που λαμβάνει χώρα στο φυσικό περιβάλλον και στην ύπαιθρο, καθώς και μέσα από το παιχνίδι, έχει αποδειχθεί πως ενεργοποιεί περισσότερες περιοχές του εγκεφάλου ταυτόχρονα. Εδώ αξίζει να αναφερθεί ο νορβιγικός όρος friluftsilv, ο οποίος αναφέρεται στην πραγματική εναρμόνιση του ανθρώπου με το φυσικό περιβάλλον και όχι απλά στο να περνάμε λίγο από τον ελεύθερο χρόνο μας στη φύση. Αυτή λοιπόν η… φυσική αντιμετώπιση της εκπαίδευσης, αλλά και το ελεύθερο παιχνίδι καθιστούν τη μάθηση πιο αποτελεσματική. Μέσα από το τελευταίο, τα παιδιά αξιοποιούν την προδιάθεση που έχουν εκ γενετής να μάθουν μόνα τους, βασισμένα στις δικές τους δυνάμεις. Οι παιδαγωγοί του Poggio D’Oro λοιπόν είναι πεπεισμένοι πως παρέχοντας στα παιδιά τα κατάλληλα ερεθίσματα, υλικά και συνθήκες, εκείνα μπορούν μόνα τους να αναπτύξουν δεξιότητες, αυτονομία και την ικανότητα να αντεπεξέλθουν στις απαιτήσεις της ενήλικης ζωής. Παίζοντας τα παιδιά μαθαίνουν να παίρνουν αποφάσεις, να συμβιώνουν και να συνεργάζονται με άλλους, καθώς και να ελέγχουν τη συμπεριφορά, τις αντιδράσεις ακόμα και τα συναισθήματά τους.

Τι ρόλο παίζει το ρίσκο; Το ρίσκο αποτελεί βάση της μάθησης. Ρόλος του εκπαιδευτικού, σύμφωνα με το Poggio D’Oro, είναι να αναγνωρίζει ρίσκα και κινδύνους και να προβλέπει εκείνα που προάγουν τη μάθηση. Παράλληλα, πρέπει να βρίσκεται κοντά στο παιδί, βοηθώντας το να αναγνωρίσει και να αναπτύξει τα συναισθήματά του, καθώς με τον τρόπο αυτό το παιδί δε μαθαίνει μόνο σε γνωστικό επίπεδο, αλλά και σε συναισθηματικό. Ενώ είναι σημαντικό να ενθαρρύνουμε θετικά συναισθήματα στα παιδιά, είναι εξίσου απαραίτητο να τα βοηθάμε να διαχειριστούν και να εξωτερικεύσουν αρνητικά συναισθήματα, όπως ο θυμός και ο φόβος.

Τι είναι η μη βίαιη επικοινωνία; Ο όρος αυτός βασίζεται στη θεωρία ότι οι άνθρωποι καταφεύγουν στη βίαιη συμπεριφορά όταν δεν είναι σε θέση να μεταχειριστούν πιο αποδοτικές στρατηγικές για να ικανοποιήσουν τις ανάγκες τους. Εδώ λοιπόν, στο Poggio D’Oro, ένας από τους στόχους είναι να μάθουν τα παιδιά να χρησιμοποιούν εκείνες τις στρατηγικές που θα τους βοηθήσουν να επικοινωνήσουν με τους άλλους με ειρηνικό τρόπο, και σε αυτό βασικό ρόλο παίζει η προαναφερθείσα διαχείριση των αρνητικών συναισθημάτων.

Πώς είναι τελικά μια μέρα στο σχολείο; Όπως ορίζει και η παιδαγωγική του σαλιγκαριού, τα παιδιά εδώ μαθαίνουν το καθένα με τους δικούς του ρυθμούς και ανάγκες, ακολουθώντας τα ενδιαφέροντά τους. Παράλληλα, διεξάγεται πληθώρα εκδρομών σε κοντινούς προορισμούς αλλά και σε βουνά, στη θάλασσα, αλλά και πόλεις με πολιτιστικό ενδιαφέρον.

Μια τυπική μέρα στο Poggio D’Oro ξεκινάει στις 9:00 και επίσημα τελειώνει στις 16:30. Υπάρχει διάλειμμα μισής ώρας στις 11:30 μετά το πρωινό (το οποίο, όπως και όλα τα γεύματα εδώ, είναι κατά βάση χορτοφαγικό και βιολογικής παραγωγής) και ένα ακόμα στις 14:00 μετά το μεσημεριανό για μια ώρα. Το πρωί αξιοποιείται για βασικά μαθήματα (μαθηματικά, λογοτεχνία, φυσική, γεωγραφία και ιστορία). Τα παιδιά σε μικρές ομάδες διεξάγουν σχετικές δραστηριότητες, καθοδηγούμενα είτε από το δάσκαλο είτε από κάποιον συμμαθητή τους. Το απόγευμα είναι αφιερωμένο στα εργαστήρια. Τα τελευταία ποικίλλουν, από θέατρο, αγγλικά, ζωγραφική, μέχρι ανακύκλωση και μαγειρική. Δεν αποκλείεται αν βρεθείτε στο σχολείο Σεπτέμβρη να δείτε τα παιδιά να μαζεύουν σταφύλια στους γύρω αμπελώνες (η περιοχή φημίζεται για το κρασί και το λάδι της) και να φτιάχνουν, με τη βοήθεια ειδικών, το δικό τους κρασί. Αντίστοιχα, αν βρεθείτε εκεί Οκτώβρη, πιθανώς να δείτε τους μικρούς μαθητές να βοηθάνε στο μάζεμα της ελιάς και να μαθαίνουν πώς γίνεται η παραγωγή λαδιού! Τέτοιες δραστηριότητες, όπως εξηγούν οι ίδιοι οι εκπαιδευτικοί του σχολείου, βοηθούν τα παιδιά στην ανάπτυξη πολλαπλών δεξιοτήτων, όπως γλώσσα και φυσική, αλλά και διδάσκουν τη συνεργασία και δένουν την ομάδα.

Τέλος, η πολυπολιτισμικότητα και η ανοχή στη διαφορετικότητα είναι κάτι ακόμα που διδάσκεται στο Poggio D’Oro. Όχι με ιστορίες και λόγια, αλλά με πράξεις. Στα εργαστήρια που διεξάγονται στο σχολείο συχνά λαμβάνουν μέρος, βοηθώντας τους δασκάλους, νέοι από την Αφρική που έχουν ζητήσει άσυλο στην Ιταλία. Η επαφή των παιδιών με ανθρώπους άλλων εθνικοτήτων σαφώς «ανοίγει» το μυαλό των παιδιών, βοηθά στην ανάπτυξη της προσωπικότητάς τους, τα μαθαίνει να σέβονται το διαφορετικό, μαθαίνουν ακόμα την ισότητα, το δικαίωμα στις ίσες ευκαιρίες και τη δικαιοσύνη.

Κλείνοντας το σύντομο αφιέρωμα, θα ήθελα να ευχηθώ στο σχολείο να συνεχίσει το όμορφο έργο του με αγάπη και θετική διάθεση. Ακόμα, να ευχαριστήσω την Elena, δασκάλα του σχολείου που μου παραχώρησε όλες τις απαραίτητες πληροφορίες για να γράψω αυτό το άρθρο, όπως και τις φωτογραφίες. Τέλος, περισσότερες πληροφορίες για το σχολείο μπορείτε να διαβάσετε στην ιστοσελίδα του: poggiodoro.org

Ειρήνη Μαρκιανού

Όλοι οι άνθρωποι έχουμε μέσα μας κρυμμένες δυνάμεις. Δυνάμεις που στην πορεία της ζωής μας αρχίζουμε να ανακαλύπτουμε, μέσα από τα διάφορα περιστατικά με τα οποία θα ερχόμαστε αντιμέτωποι. Σημαντικό ρόλο στην αναγνώριση και ανάδυσή τους παίζουν και οι άνθρωποι που είναι δίπλα, καθώς μεγαλώνουμε. Αν έχουμε δίπλα άτομα (γονείς, δασκάλους κτλ) που μας ενθαρρύνουν να αναλαμβάνουμε πρωτοβουλίες και μας αφήνουν να κινούμαστε όσο το δυνατόν πιο ελεύθερα, τότε έχουμε μεγάλες πιθανότητες να γίνουμε ενήλικες με αυτοπεποίθηση και πίστη στις δυνατότητές μας, άνθρωποι που δε θα καταρρακωθούν από τις δυσκολίες της ζωής. Αν πάλι, έχουμε δίπλα μας ανθρώπους που με κάποιο τρόπο μας περιορίζουν, είτε από υπερβολική αυστηρότητα, είτε από υπερπροστασία, τότε ενδέχεται ένα μέρος του δυναμικού μας να μείνει ανεκμετάλλευτο και να εξελιχτούμε σε άτομα δειλά, άβουλα, με περιορισμένες δυνατότητες.

Σίγουρα, μια από τις δουλειές που έχει να κάνει κάποιος που ασχολείται με το μεγάλωμα των παιδιών, είναι να τα προστατέψει από τις κακοτοπιές, αφού τα μικρά έχουν άγνοια κινδύνου. Έτσι, αρχίζει μια σειρά από «μη» και περιορισμούς που έχουν στόχο την προστασία τους. Το πρόβλημα είναι ότι μπορεί να πέσουμε σε υπερβολές. Επαναλαμβανόμενη χρήση φράσεων του τύπου «δεν μπορείς να το κάνεις αυτό» και διαρκείς απαγορεύσεις επιδρούν αρνητικά στην ανάδειξη των δυνάμεων που κρύβουμε μέσα μας. Είναι σημαντικό, λοιπόν, να προσέξουμε πότε θα πούμε το «μη» και πως θα το πούμε. Κάθε φορά θα πρέπει να εξηγούμε στο παιδί γιατί δεν του επιτρέπουμε να κάνει κάτι που θέλει. Αν, για παράδειγμα, θελήσει ένα πολύ μικρό παιδάκι να μας βοηθήσει την ώρα που μαγειρεύουμε και πάει να πιάσει το μαχαίρι για να κόψει κάτι, θα του εξηγήσουμε ότι είναι επικίνδυνο τη δεδομένη στιγμή να κάνει κάτι τέτοιο κι ότι μπορεί να κοπεί. Ταυτόχρονα, όμως, θα του εξηγήσουμε ότι μόλις μεγαλώσει λίγο ακόμα θα μπορεί όχι μόνο να χειρίζεται το μαχαίρι, αλλά και πολλά άλλα πράγματα. Πάντα να λέμε στα παιδιά ότι ακόμα κι αν δεν μπορούν κάτι τώρα, δε σημαίνει ότι δε θα μπορούν να το κάνουν και στο μέλλον κι ότι υπάρχουν μέσα μας δυνάμεις που σταδιακά θα βγαίνουν στην επιφάνεια με το πέρασμα του χρόνου και κάτω από συγκεκριμένες συνθήκες.

Θα ήθελα να αναφέρω μια πολύ ενδιαφέρουσα ιστορία που μας δείχνει πως μέσα από συγκεκριμένες καταστάσεις μπορούν να αποκαλυφθούν δυνάμεις που δε γνωρίζουμε ότι έχουμε. Τη συναντάμε στο βιβλίο του Χ. Μπουκάι «Ιστορίες να σκεφτείς». Ο τίτλος της είναι «Τα παιδιά ήταν μόνα». Ας δούμε λίγο την ιστορία.

‘Η μητέρα τους είχε φύγει από νωρίς το πρωί και τα είχε αφήσει στη Μαρίνα, μια νέα 18 χρόνων, την οποία έπαιρνε κάποιες φορές για λίγες ώρες προκειμένου να τα προσέχει με αντάλλαγμα μερικά νομίσματα.

Από τότε που είχε πεθάνει ο πατέρας, οι καιροί είχαν δυσκολέψει πολύ για να το ρισκάρει να λείψει από τη δουλειά όταν η γιαγιά αρρώσταινε ή έλειπε από την πόλη.

Όταν ο φίλος της κοπέλας τηλεφώνησε για να της προτείνει μια βόλτα με το καινούργιο του αυτοκίνητο, η Μαρίνα δεν δίστασε και πολύ. Άλλωστε, τα παιδιά κοιμόντουσαν όπως κάθε απόγευμα, και δεν θα ξυπνούσαν πριν τις πέντε.

Μόλις άκουσε την κόρνα, άρπαξε την τσάντα της κι άφησε ανοιχτό το ακουστικό του τηλεφώνου. Προνόησε να κλειδώσει την πόρτα του δωματίου και φύλαξε το κλειδί στην τσέπη της. Δεν ήθελε να διακινδυνέψει να ξυπνούσε ο Πάντσο και να κατέβαινε τη σκάλα για να την ψάξει, γιατί, όπως και να ‘χει, ήταν μόνο έξι χρόνων, και με την παραμικρή απροσεξία μπορούσε να σκοντάψει και να χτυπήσει. Επίσης, σκέφτηκε ότι αν συνέβαινε αυτό, δεν θα ήξερε πώς να εξηγήσει στη μητέρα το λόγο για τον οποίο το παιδί δεν την είχε βρει.

Ίσως να ήταν ένα βραχυκύκλωμα στην τηλεόραση ή σε κάποιο από τα φώτα του σαλονιού, ή μπορεί μια φλόγα στα καυσόξυλα – το θέμα είναι ότι όταν οι κουρτίνες άρχισαν να καίγονται, η φωτιά έφτασε γρήγορα στην ξύλινη σκάλα που οδηγούσε στα υπνοδωμάτια.

Τον ξύπνησε ο βήχας του μωρού, εξαιτίας του καπνού που περνούσε κάτω από την πόρτα. Χωρίς να σκεφτεί, ο Πάντσο πήδηξε απ΄ το κρεβάτι και πίεσε με δύναμη το πόμολο για ν΄ ανοίξει την πόρτα, αλλά δεν τα κατάφερε. Όπως και να ‘χει, ακόμα κι αν το είχε καταφέρει, οι φλόγες θα είχαν καταβροχθίσει τον ίδιο και τον λίγων μηνών αδελφό του σε ελάχιστα λεπτά.

Ο Πάντσο φώναξε τη Μαρίνα, αλλά κανείς δεν απάντησε στην έκκλησή του. Έτσι, έτρεξε στο τηλέφωνο του δωματίου (αυτός ήξερε πώς να παίρνει τηλέφωνο τη μαμά του) αλλά δεν υπήρχε γραμμή.

Ο Πάντσο συνειδητοποίησε ότι έπρεπε να βγάλει τον αδελφό του από  κει μέσα. Προσπάθησε να ανοίξει το παράθυρο που έβγαζε στο περβάζι, αλλά ήταν αδύνατο για τα μικρά του χέρια να λύσει την ασφάλεια και  – ακόμα κι αν τα κατάφερνε – θα έπρεπε να ξεμπλέξει και με τη σήτα που οι γονείς του είχαν βάλει για προστασία.

Όταν οι πυροσβέστες τελείωσαν με το σβήσιμο της φωτιάς, το θέμα συζήτησης όλων ήταν το ίδιο:
– Πώς μπόρεσε αυτό το τόσο μικρό παιδί να σπάσει με την κρεμάστρα το τζάμι και μετά να σχίσει τη σήτα;
– Πώς μπόρεσε να φορτώσει το μωρό στο σακίδιο;
– Πώς μπόρεσε να περπατήσει στο περβάζι κουβαλώντας σημαντικό βάρος και να κατέβει από το δέντρο;
– Πώς μπόρεσε να σώσει τη ζωή του αδελφού του και τη δική του;
Ο ηλικιωμένος πυροσβέστης, άνθρωπος σοφός που όλοι σέβονταν, τους έδωσε την απάντηση:

«Ο μικρός Πάντσο ήταν μόνος… Δεν είχε κανέναν να του πει ότι δεν μπορούσε»…’

Να, λοιπόν, που μπορούμε να καταφέρουμε πολλά πράγματα, κάτω από δύσκολες περιστάσεις που δε θα περιμέναμε ότι θα μπορούσαμε να ανταπεξέλθουμε, αρκεί να μην έχουμε δίπλα μας ανθρώπους που να μας περιορίζουν και να μας επικρίνουν. Ας είμαστε, λοιπόν, υποστηρικτικοί απέναντι στα παιδιά μας κι ας δείχνουμε περισσότερη εμπιστοσύνη στις ικανότητές τους. Όλοι, άλλωστε, έχουν κρυμμένες δυνάμεις μέσα τους.

ΕΛΕΝΗ ΚΩΣΤΟΓΛΟΥ

ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ

ΠΗΓΗ:

• Χόρχε Μπουκάι(2014), Ιστορίες να σκεφτείς, εκδόσεις Όπερα

Πριν από τον… Γιάννη Αντεντοκούνμπο υπήρξαν αρκετοί Έλληνες οι οποίοι άφησαν το στίγμα τους σε παγκόσμια κλίμακα και το έργο τους μελετάται και κρίνεται ως ανάμεσα στα κορυφαία.

«Γιατί αναφέρεις τον Αντέντο;» μπορεί να ρωτήσουν μερικοί.

Ο λόγος είναι απλός: Είναι από τους ελάχιστους, αν όχι ο μοναδικός Έλληνας που καυχιέται να θεωρεί τον εαυτό του ως ικανό, ως άξιο, ως δουλευταρά, και ως κάποιον που γεύεται τους καρπούς της προσπάθειάς του σε πολύ νεαρή ηλικία.

Σε μερικές περιπτώσεις όμως η ηλικία παίζει μικρό ρόλο. Ο Δομήνικος Θεοτοκόπουλος για παράδειγμα, ήταν ίσως ο πρώτος Έλληνας στην μετάβυζαντινή εποχή που ανάγκασε τον υπόλοιπο τότε γνωστό κόσμο να στρέψει τα φώτα του πάνω του, εξαιτίας του έργου του. Πρώτα στην Ιταλία και μετά στην Ισπανία, ο Θεοτοκόπουλος μαθήτευσε κοντά στους καλύτερους ( ίσως ο Τιτσιάνο να του άσκησε την μεγαλύτερη επιρροή στην διαμόρφωση της ζωγραφικής του προσωπικότητας) και στο Τολέδο βρήκε την δική του Ιθάκη.

Αυτός, ο μεγάλος εκπρόσωπος της Κρητικής σκέψης ευτύχησε να βρει αναγνώριση, πλούτο και δόξα, μακριά από το σπίτι του.

Σίγουρα τον βοήθησαν οι συνθήκες. Η Βενετοκρατούμενη τότε Κρήτη ήταν η αφορμή για να τραβήξει την προσοχή αυτών που τον ώθησαν να πάει στην Βενετία. Ούτως ή άλλως τότε η Κρήτη είχε αποδειχθεί πως ήταν ένα χωνευτήρι του Ελληνικού πολιτισμού και της Ιταλικής κουλτούρας.

Η παρουσία του Θεοτοκόπουλου στην Ιταλία τον ανάγκασε να ασπαστεί τον Καθολικισμό, αφήνοντας πίσω του τυπικά την Ελληνορθόδοξη χριστιανική παράδοση. Αυτό βέβαια δεν τον εμπόδισε να αποκτήσει φήμη με τον «Διαμοιρασμό των Ιματίων του Χριστού».  Ένα έργο του που έδωσε φήμη στον ζωγράφο του, κατά άλλους όμως και τον οδήγησε σε μια νοοτροπία «καβαλήματος του καλαμιού», που τον ανάγκασε τελικά να φύγει από την Ρώμη, στην οποία είχε μετοικίσει ύστερα από την παραμονή του στην Βενετία.

Άλλοι βέβαια υποστηρίζουν πως δεν υπήρξε τέτοια περίπτωση με τον Θεοτοκόπουλο, αλλά λόγω πανώλης αναγκάστηκε να φύγει για να γλιτώσει από την αρρώστια. Όπως και να έχει, η παρουσία του στην Ισπανία και η εγκατάστασή του στο Τολέδο του έδωσε την δυνατότητα να μεγαλουργήσει. Αν και στην αρχή η υποδοχή των έργων του αντιμετωπίστηκε με ανάμεικτα συναισθήματα, ο θαυμασμός και η αποδοχή διαδέχονταν τον σκεπτικισμό και την κριτική.

Θεωρήθηκε ως αντισυμβατικός καλλιτέχνης. Άλλοι πιστεύουν πως μπορεί να έκανε συμβιβασμούς ή να προσαρμόστηκε στις καινούργιες συνθήκες της ζωής που ανοίγονταν μπροστά του, αλλά στο έργο του ήταν απόλυτα αντισυμβατικός και επέβαλλε το δικό του ύφος. Αυτό μπορεί να το επιβεβαιώσει κανείς και από το γεγονός πως μπορεί να έζησε, να απέκτησε παιδί ( τον Χόρχε Εμμάνουελ), αλλά την δόνα ντε λας Κουέρβας δεν την παντρεύτηκε ποτέ. Παρ’ ολο που και η εκκλησία της Ισπανίας τον πίεζε για το αντίθετο.

Ίσως αυτός να ήταν και ο λόγος που το έργο του μετά τον θάνατό του, έμεινε πίσω ως προς την αναγνώριση, την αποδοχή και την μελέτη. Το γεγονός δηλαδή πως ο Θεοτοκόπουλος θεωρήθηκε «αιρετικός», «επαναστάτης»,«αντισυμβατικός».

Μέχρι που ήρθε ο εικοστός αιώνας.  Μέχρι που ο Πικάσο τον χαρακτήρισε «πατέρα» της Τέχνης. Μέχρι που η αποκατάσταση ήρθε να δικαιώσει και μετά θάνατον αυτόν τον μεγάλο Έλληνα, τον άνθρωπο που γκρέμισε όλα τα στεγανά και έμεινε στην αθανασία.

Δ. Παπαδόπουλος

Ένα από τα πιο δύσκολα, αλλά και πιο ενδιαφέροντα κομμάτια της διδασκαλίας είναι οι εναλλαγές. Ακόμα και η ίδια ομάδα μαθητών μπορεί να έχει διαφορετική δυναμική μέρα με τη μέρα. Οπότε είναι αρκετά δύσκολο για τον οποιοδήποτε δάσκαλο, έμπειρο ή μη, να προβλέψει τη δυναμική μιας πολυπολιτισμικής τάξης.

Όταν μπήκα για πρώτη φορά σε μια τάξη στην Αγγλία όπου οι μαθητές ήταν στην κυριολεξία από όλο τον κόσμο, ήταν μια περίοδος της ζωής μου όπου αμφισβητούσα το κατά πόσο θα συνέχιζα τη διδασκαλία. Και εκεί ήταν που οι ελπίδες μου για το ρόλο ως δασκάλα αναπτερώθηκαν.

Σε μια τέτοια τάξη οι αντιθέσεις μπορεί να είναι τεράστιες, αλλά είναι και αυτές που αποτελούν το συνδετικό ιστό μιας τάξης. Οι ομιλητικοί ισπανόφωνοι, με τη σωστή καθοδήγηση πάντα, μπορούν να συνεργαστούν με τους περισσότερο εσωστρεφείς Ασιάτες, και ούτω καθ’ εξής. Ήταν εντυπωσιακό το ενδιαφέρον που έδειχναν οι περισσότεροι για το μάθημα, αλλά κυρίως ο ένας για τον άλλο, για την καθημερινή τους ζωή, για τα ήθη και τα έθιμα, για την κουλτούρα τους γενικά.

Πέρα από τη τάξη όμως, μπορούσαν να μάθουν ο ένας από τον άλλο μέσω της κοινωνικής συναναστροφής. Τους έβλεπες παντού μαζί, από το εστιατόριο μέχρι τα μαγαζιά της πόλης, και σε εκδρομές. Δεν είχαν κοινό γλωσσικό κώδικα επικοινωνίας και, όταν η επικοινωνία δεν ήταν δυνατή, βοηθούσε ο ένας τον άλλο με τη γλώσσα. Και αυτό νομίζω ήταν που θα χαροποιούσε κάθε δάσκαλο, το να βοηθάνε οι μαθητές του ο ένας τον άλλο, και έτσι, σιγά σιγά, ο ρόλος του δασκάλου να μειώνεται σημαντικά.

Κάθε φορά που επιστρέφω σε αυτό το σχολείο αισθάνομαι ευλογημένη γιατί είναι σαν να μου ανοίχτηκε ένα παράθυρο σε όλο τον κόσμο. Οι μαθητές μου είναι σαν μικρογραφία όλου του κόσμου, τόσο ίδιοι και τόσο διαφορετικοί την ίδια στιγμή, χωρίς τις εχθρότητες που αποδίδουν στα έθνη το κέρδος και η πολιτική. Και αντίστοιχα, έτσι θέλω να συνεχίσω να βλέπω τον κόσμο, σαν μια ανομοιογενή τάξη όπου ο ένας έχει να μάθει τόσα από τον άλλο.

Βιβή Μπαϊράμη

Είναι αδιαμφισβήτητο, πως κάθε χώρα ανά τον κόσμο διαθέτει μια πλούσια πολιτισμική παράδοση, αρχαιολογικούς χώρους και μνημεία, ιστορία και έθιμα και γενικότερα μια ιδιαίτερη και μοναδική κουλτούρα. Αυτό που οφείλουμε να συνειδητοποιήσουμε, είναι η αξία όλων αυτών των πολιτιστικών στοιχείων που εκπέμπουν στη συχνότητα του παρελθόντος. Μας καλούν να ταξιδέψουμε στο χρόνο και να ανακαλύψουμε, από πού προήλθε ο σύγχρονος κόσμος. Ακόμα και αν εμείς τα θεωρούμε άσημα και τα περιφρονούμε ως πεπερασμένα, βαρετά και ανούσια.

Συχνά διατυπώνεται η άποψη ότι ο σύγχρονος άνθρωπος είναι ανιστόρητος, αγνοεί τις ρίζες του και δεν κατανοεί τη σημασία που κρύβεται πίσω από ένα μνημείο. Και όλα αυτά ξεκινούν με βεβαιότητα από την παιδεία.  Πόσο συχνά πετάξαμε ένα βιβλίο ιστορίας επειδή νιώσαμε αγανάκτηση μπροστά στο δύσκολο έργο της αποστήθισης του, που μας επιβάλλει το υπάρχον εκπαιδευτικό σύστημα;

Πόσες φορές επισκεφτήκαμε ένα μουσείο με το σχολείο ή έναν αρχαιολογικό χώρο, περιμένοντας ανυπόμονα να ολοκληρωθεί η ξενάγηση; Διότι μια εκδρομή για να είναι αρεστή δεν πρέπει να είναι εκπαιδευτική;! Πόσοι είναι αυτοί που πραγματικά γνωρίζουν την αξία ενός μνημείου ή αρχαιολογικού χώρου στο παρελθόν και έχουν κατανοήσει ότι αυτό αποτελεί κομμάτι του εαυτού τους;

Οι απαντήσεις στα παραπάνω ερωτήματα είναι προφανείς. Η ελλιπής επαφή με την ιστορία ολόκληρου του κόσμου απομάκρυνε τον άνθρωπο από τις ρίζες, που οδήγησαν στην άνθηση των σύγχρονων «λουλουδιών». Κύρια αιτία για τα τρωτά αυτά σημεία της εκπαίδευσης που παρέχεται είναι το εξετασιοκεντρικό της σύστημα.

Τι σημαίνει η λέξη «Ιστορία» για έναν σημερινό μαθητή; Σίγουρα η λέξη αυτή δε δηλώνει την επαφή  με τον πολιτισμό και τα μνημεία. Δε φανερώνει ένα μάθημα με οπτικοακουστικά μέσα που γίνεται εκτός τάξης και περιλαμβάνει ερευνητικές εργασίες ή εκδρομές σε μουσεία  εσωτερικού και εξωτερικού. Αυτό που με βεβαιότητα η ιστορία πρεσβεύει είναι ένας προσωπικός γολγοθάς για κάθε μαθητή που καλείται να την αποστηθίσει. Να μάθει απέξω την πάσα λεπτομέρεια και τελικά σε μια πιθανή ερώτηση να μην ξέρει να απαντήσει.

Όλα αυτά υποδηλώνουν την απουσία βιωματικής διδασκαλίας του μαθήματος που θα το κάνει αξέχαστο και θα χαραχτεί στη μνήμη του μαθητή. Μια ιστορία στην οποία ο μαθητής θα είναι πρωταγωνιστής. Θα νιώθει αθλητής στο χώρο της Αρχαίας Ολυμπίας, Αθηναίος πολίτης στην Αρχαία Αγορά, “καθολικός” άνθρωπος της Αναγέννησης στην «Capella Sistina» στη Ρώμη και στοχαστής του Διαφωτισμού καθώς επισκέπτεται ή διαβάζει για το Παρίσι.

Έτσι ενσαρκώνοντας αυτούς τους ρόλους, παρατηρώντας αυτό που εκτίθεται μπροστά του και καταφεύγοντας στο μακρινό παρελθόν, θα δει ξαφνικά τις σελίδες ενός βαρετού βιβλίου να αλλάζουν χρώμα. Δε θα είναι πλέον ακατανόητα τα όσα θα αναγράφονται εκεί. Ένα παράθεμα ή μια έντυπη εικόνα δε θα αποτελούν μονάχα «πιάσιμο» χώρου στο βιβλίο και  προπάντων η ΙΣΤΟΡΙΑ δε θα θεωρείται το παλιρροϊκό κύμα που ετοιμάζεται να καταστρέψει τον μέσο όρο, το Σαββατοκύριακο ή  την ψυχολογία του μαθητή ανάλογα με την περίπτωση.

Οι αλλαγές αυτές στο μάθημα της ιστορίας θα μας φέρουν κοντά με τα μνημεία, τους αρχαιολογικούς χώρους και τις ρίζες όλων των λαών.   Γνωρίζοντας τον πολιτισμό μας θα θαυμάσουμε και τον πολιτισμό των άλλων, θα σεβαστούμε τα δικά τους μνημεία και δε θα χρησιμοποιούμε αυτές τις κοιτίδες του παρελθόντος αποκλειστικά για τουριστικά προϊόντα που συναγωνίζονται μεταξύ τους για το ποιο θα κερδίσει τους καταναλωτές. Ας σκεφτούμε όλοι μας πως κάποτε αυτός ο χώρος ήταν πεδίο καθημερινής δραστηριότητας ή πως ένα μνημείο δεν συνδέεται μόνο με τα φλας της φωτογραφικής.

Πρόκειται για την παγκόσμια πολιτιστική κληρονομιά που μπορούμε να εξερευνήσουμε μέσα από την παγκόσμια ιστορία. Είναι ωφέλιμο να σεβαστούμε τις διαφορετικές πολιτιστικές ταυτότητες και να αποδεχτούμε τον «άλλο» και το διαφορετικό.

Άλλωστε, «ο λαός που δεν γνωρίζει την ιστορία του, είναι καταδικασμένος να την ξαναζήσει» , σύμφωνα με τον Cars.

Νίκη, 18 ετών.

Μια φορά και έναν καιρό, πριν από 24 χρόνια έναν Γενάρη, μια καινούργια κυβέρνηση, πριν ακόμα λάβει ψήφο εμπιστοσύνης, αντιμετώπιζε την πρώτη της κρίση.

Ο Κώστας Σημίτης, έχοντας μόλις αναλάβει την πρωθυπουργία, αφού ο Ανδρέας Παπανδρέου, μετά τα γεγονότα του Ωνασείου, είχε παραιτηθεί, ήρθε αντιμέτωπος με την επιθυμία της Τανσού Τσιλέρ, τότε πρωθυπουργού της Τουρκίας, να εκτελέσει ένα σχέδιο ανάδειξης κομματιού της Ελληνικής γης σε «γκρίζα ζώνη». Αυτό έγινε πραγματικότητα πέρα και πάνω απ’ όλα, λόγω της αδυναμίας του τότε αρχηγού του Στρατού, ναυάρχου Λυμπέρη, να καλύψει την προστασία των νήσων και από τις δύο πλευρές. Και από την πλευρά της Καλύμνου, και από την αντίθετη πλευρά.

Αυτό ήταν και το κύριο λάθος εκείνης της βραδιάς, και δευτερευόντως, η παρουσία του τότε υπουργού Εξωτερικών σε δημοφιλή εκπομπή της εποχής. Η αλήθεια, σύμφωνα με την εξιστόρηση των γεγονότων από την πλευρά των Αμερικανών, όπως αυτή παρουσιάζεται στο βιβλίο του Μιχάλη Ιγνατίου και του Αθανάσιου Έλλις : «Ίμια: Τα απόρρητα τηλεγραφήματα των Αμερικανών» ( εκδόσεις Λιβάνη), φέρνει την τότε ελληνική ηγεσία να λειτουργεί σωστά, παρόλη την τακτική των ίσως αποστάσεων που τηρούσαν ο Ρίτσαρντ Χόλμπρουκ και ο Νίκολας Μπερνς, κατ’ εντολή βέβαια του τότε υπουργού Εξωτερικών Γουόρεν Κρίστοφερ. Μετά από εκείνο το λάθος τακτικής του ναυάρχου Λυμπέρη, άρχισαν και τα λάθη της πολιτικής ηγεσίας, κάτι που συνετέλεσε στον θάνατο των τριών παιδιών του Ελληνικού Ναυτικού: Του Έκτορα Γιαλοψού, του Χριστόδουλου Καραθανάση και του Παναγιώτη Βλαχάκου.

Θα μπορούσε να πει κανείς πως ο θάνατος των τριών, ήταν η απόδειξη του «όταν μαλώνουν τα βουβάλια, την πληρώνουν τα βατράχια», αλλά δεν είναι έτσι. Καταρχάς, κανείς δεν ξέρει γιατί έπρεπε να μπει η ελληνική κυβέρνηση σε μια τέτοια διαδικασία. Αλλά ας πούμε πως τα τότε γεγονότα εντός του Ωνασείου, εκτός του Ωνασείου, οι ζυμώσεις που γινόντουσαν μετά την έξοδο του Ανδρέα από το νοσοκομείο, δεν έδιναν περιθώρια να πέσει η προσοχή στην Τουρκία. Το θέμα είναι πως η πολιτική ηγεσία δεν είδε πως παρουσιαζόταν μια ευκαιρία να λύσει το θέμα μια και καλή, και όταν τα δύσκολα ήρθαν, προτίμησε την βοήθεια εξ Αμερικής, κάτι που αποτυπώθηκε στην Βουλή λίγες μέρες αργότερα.

Γιατί άραγε τα λέμε όλα αυτά σήμερα; Και γιατί τα συζητάμε; Να που 24 χρόνια μετά από τότε, υπάρχει ακόμα μια ευκαιρία, να απομονωθεί η Τουρκία. Τα λάθη που γίνανε τότε όμως θα πρέπει να μας γίνουν μαθήματα. Και θα πρέπει πάντα να θυμόμαστε πως ανεξαρτήτως εποχών, μνημονίων και φόβων, πάντα υπάρχουν άτομα που απλά θα κάνουν αυτό που πρέπει με οποιοδήποτε κόστος.

Αλλιώς θα ξεκινάμε να λέμε ιστορίες, οι οποίες θα ξεκινάνε με το «μια φορά και έναν καιρό ήταν τα Ίμια», και ποιος ξέρει μετά πως θα συνεχίζονται, που θα βρίσκονται αυτοί που θα τις διηγούνται, και με τι δάκρυα στα μάτια θα τις λένε.

Δ. Παπαδόπουλος

Πολλά έχουν γραφεί για τη σημασία που έχει το παιχνίδι στη ζωή των παιδιών. Βοηθάει στην ανάπτυξη γλωσσικών και κοινωνικών δεξιοτήτων, στη δημιουργικότητα και τη φαντασία, στην αυτοσυγκράτηση και τον αυτοέλεγχο, στην εκτόνωση. Το σίγουρο είναι ότι το παιχνίδι δεν είναι χάσιμο χρόνου, αλλά μια πολύτιμη δραστηριότητα.

Ιδιαίτερα σημαντικό είναι το παιχνίδι του παιδιού με τους γονείς του, αλλά και με τους σημαντικούς άλλους στη ζωή του. Πολλά τα οφέλη του και θα ήθελα να δούμε μερικά από αυτά.

Πρώτα απ’ όλα, μέσα από το παιχνίδι, ο γονιός ενισχύει ουσιαστικά το δεσμό του με το παιδί. Αναπτύσσει μια ζεστή σχέση, γεμάτη εμπιστοσύνη. Κατά συνέπεια αυξάνεται και το αίσθημα ασφάλειας και αποδοχής που βιώνει το παιδί.

Ακόμη, μέσω του παιχνιδιού, ο γονιός βοηθάει το παιδί να μάθει τις δυνάμεις του και τις αδυναμίες του. Παράλληλα, μαθαίνει και ο ίδιος πράγματα για το παιδί του, σε σχέση με τις σωματικές και κοινωνικές του δεξιότητες.

Μέσα από το παιχνίδι, ο γονιός έχει τη δυνατότητα να διδάξει στο παιδί υγιείς συμπεριφορές και εκφράσεις, αφού το παιδί έχει την τάση να την παρατηρεί και να τη μιμείται. Σημαντικό ρόλο εδώ , βέβαια, παίζει και η θετική ενίσχυση (επιβράβευση). Του διδάσκει, επίσης, ότι υπάρχουν όρια και κανόνες.

Επιπλέον, μέσω του παιχνιδιού μπορούμε να βοηθήσουμε το παιδί να χτίσει μια υγιή αυτοεκτίμηση. Πώς γίνεται αυτό; Κάθε φορά που αφήνουμε το παιδί να μας κερδίσει, όχι εμφανώς βέβαια, νιώθει πιο σίγουρο για τον εαυτό του, για τις ικανότητές του. Έτσι, σταδιακά θα γίνεται και πιο ανθεκτικό στις επερχόμενες ήττες που ενδεχομένως θα υπάρξουν, όταν θα παίξει με τους φίλους του.

Το παιχνίδι είναι κατά κύριο λόγο, η γλώσσα του παιδιού. Εμείς οι ενήλικες, όταν έχουμε κάποιο πρόβλημα, καθόμαστε και το συζητάμε και το αναλύουμε. Εκφράζουμε τα συναισθήματά μας λεκτικά. Αυτό όμως δεν ισχύει για τα παιδιά. Αυτό συμβαίνει είτε γιατί φοβούνται να διατυπώσουν λεκτικά αυτό που αισθάνονται, είτε γιατί ακόμα δεν είναι σε θέση να συνειδητοποιήσουν το πρόβλημα και να το επεξεργαστούν. Υπάρχει, όμως, ένας άλλο τρόπος μέσα από τον οποίο μπορούν να εκφραστούν ελεύθερα… και αυτός είναι το παιχνίδι. Ο τρόπος με τον οποίο εκφράζονται μέσα από το παιχνίδι μπορεί να μας πει πολλά. Ας τον αξιοποιήσουμε, λοιπόν.

Ένα πολύτιμο εργαλείο είναι το παιχνίδι της αναπαράστασης. Μέσα από το παιχνίδι μπορούμε να βοηθήσουμε το παιδί να αναβιώσει μια δύσκολη κατάσταση, αλλά και να βρει μια ουσιαστική λύση. Για το λόγο αυτό χρησιμοποιούμε κούκλες, αρκουδάκια και δημιουργούμε ένα παιχνίδι ρόλων. Κάθε κούκλα κι ένας ξεχωριστός χαρακτήρας. Το παιδί είναι αυτό που θα αποφασίσει ποιος θα είναι τι, πως θα κινούνται οι φιγούρες, το τι θα λένε κτλ. Προσοχή: Οι λύσεις θα προέρχονται από το παιδί. Ο γονιός είναι απλά εκεί για να το στηρίξει και να το ενθαρρύνει, να το κάνει να νιώσει αποδεχτό κι ότι το κατανοούν, αλλά όχι να του υποδείξει αυτός τη λύση.

Είναι γεγονός ότι λόγω των αυξημένων υποχρεώσεων, νιώθουμε σίγουρα κουρασμένοι και στρεσαρισμένοι. Το να παίξουμε με το παιδί μας μοιάζει εξουθενωτικό. Είναι όμως πολύ σημαντικό για το παιδί. 10-20 λεπτά αρκούν και το σίγουρο είναι ότι θα ωφεληθούμε κι εμείς. Θα ξεκουραστούμε ψυχολογικά.

Λίγα λεπτά το πρωί, πριν φύγει το παιδί για το σχολείο ή μετά την επιστροφή του είναι αρκετά. Ειδικά το παιχνίδι πριν το σχολείο μειώνει τα παράπονα, τα κλάματα, τους καυγάδες το υπόλοιπο της ημέρας. Το παιδί είναι πιο ήρεμο. Μειώνεται το στρες. Νιώθει ότι το ακούμε, το προσέχουμε.

Το παιχνίδι είναι μια ευκαιρία για να γελάσουμε μαζί με το παιδί. Με το γέλιο εκτονώνεται η ένταση και απελευθερώνεται οξυτοκίνη (ορμόνη της χαράς). Το γέλιο θεραπεύει… Ενισχύει το ανοσοποιητικό… Μας φέρνει πιο κοντά.

Μια πρόταση: Οργανώστε έναν οικογενειακό μαξιλαροπόλεμο… Κατευνάζει τις οικογενειακές εντάσεις. Επιλέγουμε ένα δωμάτιο που δεν υπάρχουν εύθραυστα αντικείμενα. Σχηματίζουμε ομάδες: γονείς-παιδιά, αγόρια-κορίτσια. Και ξεκινάμε. Βάζουμε βέβαια κανόνες. Όχι γροθιές, γονατιές. Δε θέλουμε να πονέσουμε τον άλλο, αλλά να γελάσουμε.

Γενικά, τα παιδιά νιώθουν σημαντικά, όταν βλέπουν ότι χαιρόμαστε να περνάμε χρόνο μαζί τους. Ας αφιερώσουμε, λοιπόν, λίγο χρόνο για να παίξουμε μαζί τους. Το σίγουρο είναι ότι θα ωφεληθούμε κι εμείς. Άλλωστε, όλοι έχουμε ένα κρυμμένο παιδί μέσα μας. Μέσα από το παιχνίδι το βοηθάμε να βγει πάλι στην επιφάνεια. Ας θυμηθούμε τα λόγια του Γ. Ρίτσου: « Βρες χρόνο να είσαι παιδί για να νοιώθεις αυθεντικά ανθρώπινος».

Ελένη Κώστογλου
Ψυχολόγος
Πηγή:
-Φιλιόζα Ι., Δεν έχουν χαθεί όλα (2016), Εκδόσεις Ενάλιος