Οι πανελλήνιες έφτασαν και φέτος στο τέλος τους και μικροί μεγάλοι αγωνιούν για τα αποτελέσματα. Κάποιοι θα χαρούν κι άλλοι όχι. Όλη τη χρονιά μαθητές που ήθελαν να πετύχουν τους στόχους και τις φιλοδοξίες τους, δούλεψαν σκληρά, έκαναν πολλά φροντιστήρια και ελπίζουν οι κόποι τους να ανταμειφθούν.
Όλοι θυμούνται τις πανελλήνιες εξετάσεις ως έναν κακό εφιάλτη που τους γεμίζει άγχος και αποστροφή. Μια καρδιά που χτυπάει τόσο δυνατά έτοιμη να σπάσει, ιδρωμένες παλάμες, το αίσθημα του «τα ξέχασα όλα», τρέμουλο… Όλοι λένε κι όλοι ακούνε πως ο βάρβαρος αυτός θεσμός πρόκειται να καταργηθεί… όμως ,συμφέρει κανέναν αυτό;
Η επιτυχία ενός εφήβου στις πανελλήνιες αποτελεί σημαντικό σταθμό στη ζωή του και τον σημαδεύει για πάντα. Οι μαθητές καλούνται να καταβάλουν κάθε δυνατή προσπάθεια για να πετύχουν και επί το πλείστον ετοιμάζονται να επωμιστούν τις προσδοκίες γονιών, εκπαιδευτικών και φίλων.
Ο μαθητής, μπαίνει στη διαδικασία να παραμελήσει την οποιαδήποτε δραστηριότητα που τον γέμιζε χαρά και μελετά με τις ώρες μαθαίνοντας «παπαγαλία» χιλιάδες πληροφορίες που του φαίνονται ακατανόητες κι ανούσιες. Δεν μελετά επειδή αγαπά τη γνώση -αυτή κάθε αυτή- και θέλει να καλλιεργηθεί πνευματικά, αλλά για να πετύχει σε πανελλήνιο επίπεδο.
Το σχολείο, επιπλέον, καλλιεργεί τη βαθμοθηρία, στα πλαίσια αυτής της προετοιμασίας, ένα φαινόμενο που στιγματίζει τους μαθητές οι οποίοι επιδιώκουν ως αυτοσκοπό να πάρουν όσο το δυνατόν ψηλότερους βαθμούς στα μαθήματα, ώστε να είναι ανταγωνιστικοί και καλύτεροι από τους υπόλοιπους. Ξεχωρίζονται οι «καλοί» αυτοί που θα πετύχουν, από τους «άλλους» και τοποθετούνται ταμπέλες.
Ο θεσμός αυτός, επίσης, μπορεί να χαρακτηριστεί και άδικος, μιας και δώδεκα χρόνια φοίτησης διαγράφονται μέσα σε μία στιγμή. Πόσοι άριστοι μαθητές δεν κατάφεραν να εισαχθούν στην σχολή που επιθυμούσαν, εξαιτίας παραγόντων όπως το άγχος, η στενοχώρια, η αμφιβολία ή ο φόβος;
Η αποτυχία αυτή κοστίζει πολύ. Αν αναλογιστούμε ότι ένας μαθητής έκανε φροντιστήρια έναν ολόκληρο χρόνο για να προετοιμαστεί, τα χρήματα που δαπανηθήκαν είναι πολλά για μια μέση οικογένεια. Οι γονείς θυσιάζουν μεγάλα ποσά για να μπορέσουν να δουν τα παιδιά τους να ασκούν ένα καλό επάγγελμα κι αν αυτά αποτύχουν γεμίζονται με τύψεις κι ενοχές.
Οι μαθητές -τώρα-, των οποίων οι γονείς δεν μπορούν να καταβάλουν τόσα χρήματα για φροντιστήρια, δεν μπορούν να ανταπεξέλθουν και είναι σχεδόν βέβαιη η αποτυχία τους –με ελάχιστες εξαιρέσεις- . Τα θέματα είναι εξαιρετικά δύσκολα και στα περισσότερα σχολεία της χώρας δεν γίνεται η απαραίτητη προετοιμασία που θα έπρεπε. Έτσι οξύνονται ταυτόχρονα και οι κοινωνικές ανισότητες.
Όλα φαντάζουν μια καλοστημένη επιχείρηση. Φροντιστήρια, εκδοτικοί οίκοι, πολιτικά συμφέροντα… οι μαθητές παρομοιάζονται με πρόβατα που οδεύουν για σφαγή. Αξίζει όμως τελικά όλο αυτό το άγχος, οι κόποι και οι θυσίες, από τη στιγμή που είναι γνωστή η υψηλή ανεργία και η οικονομική δυσπραγία; Οι περισσότεροι νέοι με πτυχίο, καταλήγουν μετανάστες στο εξωτερικό για να αναζητήσουν μια καλύτερη τύχη ή εργαζόμενοι σε καφετέριες και πολυκαταστήματα.
Κατά τη γνώμη μου, δεν θα έπρεπε να δίνεται τόσο μεγάλη βαρύτητα, γιατί αφενός τα παιδιά μπαίνουν σε μια διαδικασία πρόωρης ενηλικίωσης, αφετέρου μόλις στα 15 τους χρόνια πρέπει να διαλέξουν το επάγγελμα που θα ασκήσουν για τα επόμενα 50 χρόνια της ζωής τους. Τέλος, βιώνουν μια σοκαριστική εμπειρία που δεν φέρνει σε όλους χαρά και ανακούφιση. Όλη σου η ζωή κρίνεται από τέσσερα ή πέντε μαθήματα. Δεν είναι πράγματι ψυχοφθόρο;
Τι σημαίνει άραγε σχολικός συνεταιρισμός; Πότε πρωτοεμφανίστηκε αυτή η έννοια; Πότε και από ποιούς συγκροτήθηκε;
Πρώτα απ όλα είναι ανάγκη να διευκρινίσουμε ότι πρόκειται για ένα θεσμό που λαμβάνει χώρα στο σχολικό περιβάλλον. Είναι ένα πολυδύναμο εκπαιδευτικό εργαλείο καλών πρακτικών στο χώρο της σχολικής κοινότητας. Θέτει ως κύριο στόχο του την καλλιέργεια αξιών π.χ. την υπευθυνότητα, την αυτοβοήθεια, την αλληλεγγύη και τη δημοκρατικότητα, αλλά και δεξιότητες- ικανότητες όπως είναι η συνεργατικότητα, η οργανωτικότητα, η αυτενέργεια, η κοινωνική επιχειρηματικότητα και η δημιουργικότητα με απώτερο επίτευγμα την εξοικείωση των μαθητών στην οργάνωση συνεργατικών και συλλογικών σχημάτων κοινωνικοποίησης σε δημοκρατικό πλαίσιο.
Κάνοντας μια αναδρομή στο παρελθόν συναντούμε την πρώτη εγκαθίδρυση του σχολικού συνεταιρισμού το 1881, στη Γαλλία.
Παρόλα αυτά η μέγιστη εξάπλωση του στην Ευρώπη σημειώθηκε μετά τον Α` Παγκόσμιο πόλεμο ως δίαυλος αυτοβοήθειας, επειδή οι ανάγκες των σχολείων δε μπορούσαν να καλυφθούν από την κρατική επιχορήγηση.
Έπειτα στην Ελλάδα, στον χώρο της εκπαίδευσης αρκετοί δάσκαλοι που ασκούσαν το επάγγελμά τους σε επαρχιακές περιοχές επηρεασμένοι από τα παιδαγωγικά συστήματα των Ευρωπαϊκών χωρών, ενταντικοποίησαν τη δραστηριοποίηση τους στην δημιουργία σχολικών συνεταιρισμών. Έτσι η πρώτη επίσημη εγκαθίδρυση σχολικού συνεταιρισμού στον ελληνικό χώρο σημειώθηκε στα 1924 στο Γοργόμυλο Πρεβέζης μέχρις στα 1927, με κύριο στόχο την προσφορά σχολικών ειδών και φαρμάκων σε μαθητές άπορων οικογενειών. Στη συνέχεια στα 1954 η ΠΑ.Σ.Ε.ΓΕ.Σ. (Πανελλήνια Συνομοσπονδία Ενώσεων Γεωργικών Συνεταιρισμών) ίδρυσε την Υπηρεσία Συνεταιριστικής Εκπαιδεύσεως. Με τη συμπαράσταση της Διδασκαλικής Ομοσπονδίας και του Υπουργείου Παιδείας έγιναν ποικίλες δράσεις από την Κεντρική Επιτροπή Σχολικών Συνεταιρισμών με σκοπό τη διάδοση της συνεταιριστικής ιδέας στο χώρο της εκπαίδευσης. Το αποτέλεσμα ήταν η μεγίστη εξάπλωση της ιδέας των σχολικών συνεταιρισμών στα περισσότερα σχολεία του ελληνικού χώρου.
Βέβαια κατά τα πρώτα χρόνια της μεταπολίτευσης, αν και επιχειρήθηκε η θεσμοθέτηση ενός νομικού πλαισίου λειτουργίας των σχολικών συνεταιρισμών, το Υπουργείο Παιδείας και οι εκάστοτε ηγεσίες του, δεν ασχολήθηκαν συστηματικά με το θεσμό.
Κατά τη διάρκεια των επόμενων δεκαετιών ο θεσμός του σχολικού συνεταιρισμού στην Ελλάδα άρχισε να παρακμάζει. Όμως στην πρωτοβάθμια κυρίως, εκπαίδευση λειτουργούσαν μερικές δεκάδες σχολικοί συνεταιρισμοί οι οποίοι καλλιεργούσαν τις συνεργατικές ιδέες και πρακτικές, ενώ η οργάνωση και υποστήριξη του θεσμού βασίστηκε τόσο στη θέληση των εκπαιδευτικών όσο και στη συμπαράσταση των γονέων και φορέων της τοπικής κοινωνίας.
Στις μέρες μας καθίσταται αδήριτη ανάγκη να επαναπροσδιοριθεί και να επανεγκαθιδρυθεί ο θεσμός του σχολικού συνεταιρισμού στα δεδομένα της ελληνικής κοινωνίας.
Τα οφέλη του είναι πάμπολλα τόσο στη σχολική όσο στην κοινωνική και οικονομική ζωή της χώρας μας.
Πρωταρχικός του στόχος είναι η ικανοποίηση των παιδαγωγικών κι έπειτα των κοινωνικοοικονομικών αναγκών του κάθε μαθητή.
Ακόμη η ανάληψη πρωτοβουλίας διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση μιας δημοκρατικής ιδιοσυγκρασίας του εκάστοτε διοικητικού ρόλου που απαιτείται να διεκπεραιωθεί απ κάθε μαθητή, μέλος του σχολικού συνεταιρισμού, με στόχο τη ύφανση μιας κοινωνικοπολιτικής δραστηριότητας στο σχολικό περιβάλλον.
Επιπρόσθετα, οι ενέργειες του σχολικού συνεταιρισμού περιλαμβάνουν μια κοινωνική προνοητικότητα των αναγκών του μαθητικού συνόλου. Τοιουτοτρόπως αναλαμβάνεται το εγχείρημα της οικονομικής ενίσχυσης από τα έσοδα του συνεταιρισμού μαθητών οι οποίοι ταλανίζονται στην εύρεση χρηματικών πόρων για τη θεραπεία ασθενειών τους.
Επίσης διατείθενται χρηματικά αποθέματα για τη διατήρηση της υγιεινής στις σχολικές εγκαταστάσεις, σε χώρους μνημείων, σε πλατείες, η χρηματική ενίσχυση για την υλοποίηση κοινωνικών εκδηλώσεων σε τοπικό επίπεδο και η οργάνωση πολιτιστικών εκδηλώσεων με απήχηση στον κόσμο των ενηλίκων, που αποτελούν προσφορά των μαθητών-μελών στο κοινωνικό σύνολο.
Επίσης, ο σχολικός συνεταιρισμός δύναται να φέρει εις πέρας την έκδοση περιοδικών και ενημερωτικών εντύπων με ευρύ θεματικό φάσμα, που απασχολούν τους φορείς της εκπαιδευτικής κοινότητας και της κοινωνίας εν γένει. Με τον τρόπο αυτό συντείνει τόσο στην επικοινωνία με τους άλλους μαθητές όσο και με τους ενήλικες, αντανακλώντας έτσι τα αποτελέματα των ενεργειών του συνεταιρισμού.
Τέλος θα μπορούσαμε να επισημάνουμε ότι κύρια προϋπόθεση για τη μεταλαμπάδευση του σχολικού/μαθητικού συνεταιρισμού είναι η ευαισθητοποίηση και ο προβληματισμός όλων των εκπαιδευτικών.
Ο σχολικός συνεταιρισμός αποτελεί κι ένα είδος βιωματικής μάθησης που διευκολύνει τους μαθητές να ενταχθούν ομαλά στους κόλπους της κοινωνίας. Αξιοποιώντας τη συλλογική μαθητική κρίση, τη συνεργατικότητα και τη δημιουργικότητα των μαθητών προωθεί την κοινωνική επιχειρηματικότητα. Καθίσταται λοιπόν αναγκαίο να επαναπροσδιορισθεί η αξία και να επανεκτιμηθεί η κοινωνική προσφορά του συγκεκριμένου θεσμού με απόρροια την αναβάθμιση του εκπαιδευτικού μας συστήματος.
Σήμερα λοιπόν είναι η γιορτή του πατέρα! Ενός εξίσου σημαντικού με τη μητέρα προσώπου που πολλές φορές μένει λίγο πίσω ή ακόμα και στην αφάνεια. Κι όμως είναι σημαντικό να αναλογιστούμε πόσο σπουδαίος είναι ο ρόλος του πατέρα στην πορεία της ζωής ενός παιδιού.
Από την πρώτη κιόλας στιγμή της είδησης μιας εγκυμοσύνης είναι σίγουρα πιο εύκολο να «δεθεί» η μαμά με το έμβρυο παρά ο μπαμπάς. Παρόλα αυτά η συνεχής αγάπη και φροντίδα του ίδιου προς την σύντροφό του και ταυτόχρονα προς το έμβρυο είναι καταλυτικής σημασίας. Όταν έρχεται στον κόσμο μπορεί η μαμά να είναι συνεχώς από πάνω του αλλά και ο μπαμπάς με τον τρόπο του μπορεί και θέλει να είναι παρών!
Πόσο υγιές δεν είναι όταν βλέπεις μια οικογένεια ενωμένη να περνάει χρόνο μαζί, να παίζει, να διασκεδάζει. Εξίσου υγιές και όμορφο όμως είναι όταν βλέπεις δύο γονείς που για διάφορους λόγους δεν κατάφεραν να είναι μαζί, να λειτουργούν σαν σύνολο για το καλό του παιδιού τους αλλά και για τους ίδιους.
Η κοινωνία μας πλέον αλλάζει όσον αφορά τον ρόλο του πατέρα και αυτό είναι μια πολύ θετική εξέλιξη. Ο μπαμπάς μπορεί να κάνει τα πάντα. Δεν είναι πια μόνο ο «κουβαλητής του σπιτιού» αλλά και πολλά άλλα! Βοηθάει στις δουλειές του σπιτιού, πηγαίνει τα παιδιά στις δραστηριότητές τους, ασχολείται μαζί τους στον ελεύθερό του χρόνο. Γενικά είναι ένας μπαμπάς πλήρους ωραρίου. Γιατί αυτό σημαίνει κάνω οικογένεια!
Οι μπαμπάδες είναι αυτοί που θα κρατήσουν τις ισορροπίες όταν οι μαμάδες νιώθουν κουρασμένες. Θα δώσουν ένα χέρι βοήθειας για να κρατηθεί η μαμά αλλά και ολόκληρη η οικογένεια. Είναι εκεί για να βρεθεί από κοινού μια λύση σε όλα τα προβλήματα. Δεν είναι μόνο οι μαμάδες υπεύθυνες για την ανατροφή των παιδιών, είναι και οι μπαμπάδες. Ας τους δώσουμε λοιπόν το χώρο και το χρόνο να δεθούν με τα παιδιά τους, να μιλήσουν, να παίξουν. Να είναι εκεί για την οικογένειά τους.
Ειρήνη Κεμερλή
Αφιερωμένο στον δικό μας μπαμπά Φίλιππο που βρίσκεται πάντα δίπλα μας όσο κουρασμένος κι αν είναι!
Αφιερωμένο και σε όλους τους μπαμπάδες εκεί έξω που στηρίζουν με κάθε τρόπο τις οικογένειές τους!
Η Χριστίνα Παναγιώτα Γραμματικοπούλου γεννήθηκε στο Ντίσελντορφ το 1978. Μεγάλωσε και σπούδασε στη Θεσσαλονίκη. Είναι κάτοχος μεταπτυχιακού τίτλου Ευρωπαϊκών Σπουδών του Πολυτεχνείου Άαχεν και τελειόφοιτος του Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών Δημιουργικής Γραφής με κατεύθυνση «Συγγραφή» του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας. Εργάζεται ως μόνιμη Καθηγήτρια Γερμανικής Γλώσσας και ασχολείται με τη συγγραφή από την παιδική της ηλικία.
1.Πώς προέκυψε η συγγραφή Χριστίνα;
Παιδιόθεν το όνειρό μου ήταν να γίνω συγγραφέας. Προτού μάθω να διαβάζω, ζητούσα να μού χαρίζουν βιβλία και συνήθιζα να τα ξεφυλλίζω είτε εικάζοντας τι μπορεί να έγραφαν είτε πλάθοντας τις ιστορίες που φανταζόμουν ότι μπορεί να περιείχαν. Από τα επτά μου χρόνια έγραφα ημερολόγιο και αργότερα εκθέσεις στα Ελληνικά, τα Αγγλικά και τα Γερμανικά, τις οποίες συγκέντρωνα σε σημειωματάρια. Το χόμπι μου ήταν να ακούω ελληνικά και ξένα τραγούδια προσπαθώντας να καταγράψω τους στίχους, εφόσον δεν υπήρχε το διαδίκτυο, ώστε να μπορώ να τους αναζητήσω.
Είχα υποσχεθεί στον εαυτό μου πως, όταν κάποτε θα είχα το επάγγελμα που θα επιθυμούσα, θα ακολουθούσα παράλληλα θεωρητικές σπουδές στον τομέα της γραφής με στόχο να ασχοληθώ με τη συγγραφή.
2.Γιατί επέλεξες να ξεκινήσεις τη συγγραφική σου πορεία με αυτήν την ποιητική συλλογή;
Το ως άνω όνειρό μου έγινε πραγματικότητα, όταν τον Οκτώβριο του 2014 έγινα δεκτή ως μεταπτυχιακή φοιτήτρια στο Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «Δημιουργική Γραφή» με κατεύθυνση «Συγγραφή» του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας. Το “Persona Gramma” είναι αποτέλεσμα των σπουδών μου αυτών. Τότε θεώρησα ώριμη τη χρονική στιγμή για να εκδώσω για πρώτη φορά κάποιο έργο μου.
3.Πού οφείλεται ο τίτλος “Persona Gramma” και τι σημαίνει;
Οι προγενέστερες μεταπτυχιακές μου σπουδές στον τομέα των Ευρωπαϊκών Σπουδών με Ειδικότητα στην Ευρωπαϊκή Πολιτική στο Ρηνανοβεστφαλικό Πολυτεχνείο Άαχεν Γερμανίας, καθώς και η ενασχόλησή μου με τις Νομικές και Πολιτικές Επιστήμες με οδήγησαν στο να ονομάσω «Persona Gramma» το πρώτο μου αυτό βιβλίο. Έκανα λογοπαίγνιο με τον πολιτικό όρο από τη λατινική γλώσσα, ‘persona grata’ (= επιθυμητό πρόσωπο, πρόσωπο κύρους), και το επίθετό μου, ‘Γραμματικοπούλου’. Έτσι εμπνεύστηκα και δημιούργησα τον τίτλο «Persona Gramma»
3.Τι είναι αυτό που θα συναντήσει ο αναγνώστης διαβάζοντας το βίβλο σου;
Το “Persona Gramma” περιλαμβάνει δύο (2) ποιητικές συλλογές.
Η πρώτη, με τίτλο «38», προέκυψε το καλοκαίρι του 2016 και ολοκληρώθηκε το μήνα Σεπτέμβριο του ίδιου έτους. Χωρίζεται σε δύο μέρη που φέρουν τους τίτλους «Εγωισμοί» και «Αντανακλάσεις» αντίστοιχα. Περιλαμβάνει μοντέρνα ποίηση σε ελεύθερο στίχο.
Η δεύτερη, με τίτλο «Ποιήματα για το Πολικό Αρκουδάκι», γράφτηκε το Σεπτέμβριο του 2015 στα πλαίσια του μεταπτυχιακού ως εργασία εξαμήνου στο μάθημα «Ποίηση και Στιχουργική» του κ. Ευριπίδη Γαραντούδη, Καθηγητή Νεοελληνικής Φιλολογίας στο Τμήμα Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών. Πρόκειται για κλασική ποίηση με ομοιοκαταληξία (προσωπική ποίηση, σονέτο, μίμηση του δημοτικού τραγουδιού).
4. Tι είναι αυτό που σε οδήγησε στη συγγραφή;
Γράφω από τότε που θυμάμαι τον εαυτό μου. Το γράψιμο είναι η φυσική προέκταση του. Αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι του ύπαρξής μου, κυριαρχεί σε κάθε έκφανση της προσωπικότητάς μου.
5. Μέσα σε μια κοινωνία με έντονα φαινόμενα κρίσης, κρίσης όχι μόνο οικονομικής αλλά και κοινωνικής, ποια πιστεύεις ότι είναι η χρησιμότητα της λογοτεχνίας;
Θεωρώ τόσο τον ποιητή όσο και τον καλλιτέχνη γενικότερα πολιτικό ον, που δεν μπορεί να νοηθεί αποκομμένο από τα κοινωνικοπολιτικά δρώμενα της εποχής του: αντίθετα, είναι ο υποκειμενικός τους εκφραστής. Καταγράφει, θα λέγαμε, με τρόπο δημιουργικό – μέσω του εργαλείου του, της γλώσσας, και των εκάστοτε μορφολογικών της μέσων που του ταιριάζουν – όσα συμβαίνουν γύρω του, ενώ παράλληλα ασκεί και την προσωπική του κριτική, ανάλογα με την προσωπικότητα και τα βιώματά του. Συνεπώς η λογοτεχνία αφενός μεν μπορεί να αποτελέσει ιστορικό τρόπο ‘καταγραφής’ των γεγονότων και φαινομένων μιας εποχής· αφετέρου μπορεί να ‘σώσει’ ανθρώπους σε στιγμές κρίσης. Μπορεί να «οπλίσει» τον αναγνώστη και να τον βοηθήσει να βγει από το πιο σκοτεινό τέλμα. Σε μένα την ίδια, σε μια πολύ δύσκολη περίοδο της ζωής μου, έπαιξε το ρόλο αυτό το έργο του Πάουλο Κοέλιο, «ο Αλχημιστής». Με καθόρισε και μου έδωσε δύναμη να πορευτώ, όταν τα αδιέξοδα έμοιαζαν απροσπέλαστα.
6. Ποιους λογοτέχνες θαυμάζεις και ποιοι είναι αυτοί που επηρέασαν τον τρόπο γραφής σου;
Η αγάπη μου για τη λογοτεχνία, ιδίως τη γερμανική, με έκανε να γίνω φιλόλογος. Από τότε που θυμάμαι τον εαυτό μου, με συνάρπαζε να διαβάζω. Την ώρα εκείνη φαντάζομαι τον άνθρωπο που έγραψε το κείμενο. Τον κόπο, την προσπάθεια, την ακατάπαυστη δημιουργικότητά του – ανεξάρτητα από την εποχή του. Αισθάνομαι κοινωνός των ιδεών και των σκέψεών του. Ο συγγραφέας ή ποιητής με εισάγει στο δικό του κόσμο, μοιράζεται ένα κομμάτι του εαυτού του μαζί μου. Προσπαθώ, όταν αυτό είναι δυνατό, να διαβάζω τα έργα στο πρωτότυπο κείμενο, για να μπορώ να αντιληφθώ όλα τα παραπάνω ακριβέστερα.
Εδώ θα αναφέρω μόνο τους αγαπημένους μου Έλληνες συγγραφείς και ποιητές. Στην πρώτη κατηγορία ανήκουν οι: Νίκος Καζαντζάκης, Γιώργος Χειμωνάς, Γεώργιος Βιζυηνός, Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, Πηνελόπη Δέλτα, Σώτη Τριανταφύλλου, Μισέλ Φάις· στη δεύτερη οι: Γιώργος Σεφέρης, Κώστας Καβάφης, Τίτος Πατρίκιος, Κική Δημουλά, Νίκη Χαλκιαδάκη, Νίκη Κωνσταντοπούλου, Κατερίνα Λιάτζουρα και Παναγιώτης Αρβανίτης.
Οι Λογοτέχνες που με έχουν επηρεάσει ως προς τον τρόπο γραφής μου είναι οι: Γιώργος Σεφέρης, Τίτος Πατρίκιος, Αναΐς Νιν, Έμιλυ Ντίκινσον, Φερνάντο Πεσσόα, Σιμόν Ντε Μποβουάρ, Γκύντερ Γκρας, Κρίστα Βολφ.
7. Χριστίνα, αν και κάνεις ακόμα τα πρώτα σου βήματα στη συγγραφή πρόσφατα βραβεύτηκες. Μίλησε μας γι αυτό.
Έχω βραβευτεί με τον Έπαινο Διηγήματος στο 2ο παγκόσμιο λογοτεχνικό διαγωνισμό ‘Μίμης Σουλιώτης’ του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας για το έργο μου με τίτλο ‘Ντιζάιν’τον Ιούνιο του 2016. Επίσης πήρα το Α’ Βραβείο Δοκιμίου στον 7ο παγκόσμιο λογοτεχνικό διαγωνισμό εις μνήμην Βίκυς Ζαχαρίου – Δημήτρη Μανιού του Ελληνικού Πολιτιστικού Ομίλου Κυπρίων Ελλάδος για το έργο μου με τίτλο ‘Γερμανία, μέρες του 2002 μ.Χ.’ το Μάρτιο του 2017. Μια απο τις πιο σημαντικές βραβεύσεις μου ήταν όταν έλαβα τον Έπαινο Νουβέλας στον 6ο παγκόσμιο λογοτεχνικό διαγωνισμό του Ομίλου για την UNESCO Τεχνών, Λόγου και Επιστημών Ελλάδος για το έργο μου με τίτλο ‘Η σεληνιακή όψη του άντρα’.
8.Λογοτεχνία και Νέοι: Μέσα από την εμπειρία σου ως δασκάλα πιστεύεις ότι οι νέοι έχουν ουσιαστική επαφή με τη λογοτεχνία; Την κατανοούν σε βάθος ή τη βλέπουν βαθμοθηρικά;
Θεωρώ πως η σχέση των νέων με τη λογοτεχνία στην εποχή μας ποικίλλει από άτομο σε άτομο. Όσοι μαθητές και μαθήτριές μου διαβάζουν, ασχολούνται κυρίως με την ξένη/ φανταστική λογοτεχνία – κυρίως από ηλεκτρονικά βιβλία. Σπάνια τους ενδιαφέρει η κλασική λογοτεχνία. Όσα σχετικά θέματα και κείμενα διδάσκονται στο σχολείο γίνονται αντιληπτά και εμπεδώνονται/ εμβαθύνονται μόνο από συγκεκριμένη μερίδα των παιδιών. Οι υπόλοιποι βλέπουν το θέμα βαθμοθηρικά. Η υποφαινόμενη στο θέμα αυτό είναι ιδιαίτερα ευχαριστημένη από τους μαθητές/ τις μαθήτριες που έχει συναντήσει και στους οποίους έχει διδάξει Δημιουργική Γραφή.
9.Ποιο είναι το επόμενο συγγραφικό σου εγχείρημα;
Αυτήν την περίοδο συγγράφω τη διπλωματική μου εργασία, ένα κατασκοπικό μυθιστόρημα και μία σειρά διηγημάτων, ενώ ήδη ‘δουλεύω’ στο μυαλό μου την επόμενη ποιητική μου συλλογή.
Αυτή ήταν η Χριστίνα Παναγιώτα Γραμματικοπούλου, μια Κυρία που ξεχωρίζει. Ξεχωρίζει σε στυλ, σε μυαλό και προσωπικότητα. Μια γυναίκα βγαλμένη από το χρονοντούλαπο μιας άλλης εποχής, ίσως, μεταγενέστερης, φτιαγμένη να διαφέρει σε όλα. Ο λόγος της μεστός, λακωνικός και εύστοχος ακριβώς όπως και η προσωπικότητα της.
Σίγουρα η ποιητική της συλλογή θα σταθεί η αφορμή να εξερευνήσετε συναισθήματα και σκέψεις ενδόμυχες και είμαι σίγουρη πως η Χριστίνα θα συνεχίσει να μας εκπλήσσει μέσα από τις συγγραφικές της περιπλανήσεις είτε γράφοντας ποίηση, είτε μυθιστόρημα, είτε νουβέλα.
Άλλωστε ο συγγραφέας ανήκει στις λέξεις του και στις σκέψεις του…
Σίγουρα είναι μια φράση που την έχετε ακούσει κατα καιρούς! Ίσως να την έχετε παρακούσει κιόλας. Το θέμα με αυτήν τη φράση και ο λόγος που κάθομαι και γράφω τώρα, είναι ότι ακούγεται για τις δικές μας εμπειρίες ως μαθητές, επάνω στην εκπαίδευση. Αφού εμείς τη βγάλαμε καθαρή, από τις όλες πιέσεις που μπορεί να δεχθήκαμε και αφού κατάπιαμε ένα σωρό γνώσεις, τότε ως γενιά, δίνουμε το πράσινο φως να πάθουν και τα πιτσιρίκια μας το ίδιο. Όμως τα πράγματα δεν είναι έτσι!
Το θέμα αγαπητέ φίλε και αγαπητή φίλη, δεν είναι τι πάθαμε, αλλά τι θα μπορούσαμε να γίνουμε!
Αυτό που με νοιάζει είναι πόσοι μαθητές που θα μπορούσαν να παίζουν μουσική και να αγαλλιάζουν οι ψυχές των ανθρώπων, δεν πιάσανε ποτέ τους μουσικό όργανο. Πόσοι καλλιτέχνες δε γνώρισαν ποτέ το πινέλο, πόσοι αθλητές τις αξίες του αθλητισμού. Πόσοι επιστήμονες την ευκαιρία του να κάνουν λάθος και να δοκιμάζουν ξανά. Πόσοι άνθρωποι που θα μπορούσαν να εμπνέουν τον κόσμο με τον λόγο και τις πράξεις τους, δεν έμαθαν ποτέ να στέκονται και να στηρίζουν τις ιδέες τους.
Και θα μου πεις ότι αυτός που είναι να γίνει, θα γίνει. Και εγώ θα σου πω ότι συμφωνώ μαζί σου. Αλλά είναι και άλλοι τόσοι που θα μπορούσαν να γίνουν και δεν έγιναν. Όχι γιατί δεν είχαν το ταλέντο, αλλά γιατί θάφτηκαν στις λάθος επιλογές.
Και θα μου πεις μετά αν δε κοπιάσεις πως θα μάθεις; Εγώ θα ήθελα να βρω έναν άνθρωπο που να κόπιασε για κάτι που δεν αγαπάει και να έμαθε πραγματικά! Γιατί η μάθηση είναι μετάνοια. Η αλλαγή του νου. Πόση γνώση κατάπιαμε μέχρι να περάσουμε στο πανεπιστήμιο; Εκεί πραγματικά τα δώσαμε όλα! Κουραστήκαμε! Τι μας έμεινε από αυτό; Μάθαμε κάτι; Αλλάξαμε ως άνθρωποι προς το καλύτερο;
Να ξεκαθαρίσω κάτι! Αγαπώ να δουλεύω! Αγαπώ να δουλεύω σκληρά! Λατρεύω την γλυκιά κούραση που έχεις πριν σε πάρει ο ύπνος και όταν δεν έχω αυτήν την κούραση νιώθω άδειος. Πες με ρομαντικό, πες με οπως θες, αλλά έτσι θέλω να κοιμούνται και τα παιδιά μου. Να έχουν ζήσει μια γεμάτη μέρα με έρευνα, δημιουργία, συνεργασία, χαρά, λύπη, με όλες εκείνες τις αξίες και τις δεξιότητες που απαιτεί ένα μέλλον που αλλάζει ραγδαία και να έρχεται η ώρα του ύπνου και να σκέφτονται να ξυπνήσουν το πρωί και να ξεκινήσουν ξανά.
Αυτό είναι για μένα το σχολείο και είμαι σίγουρος ότι μπορεί να γίνει. Είχα και έχω την τύχη να το ζω!
Βιωματική Μάθηση και Δημιουργικότητα: Αλληλεπίδραση Παιδιού και Περιβάλλοντος
Ο σύγχρονος άνθρωπος έχει αποκοπεί από τη σχέση του με τη φύση και αυτή η απομάκρυνση του δημιουργεί δυσκολίες και προβλήματα στην καθημερινότητά του. Νιώθει άγχος, στρες, κούραση και δεν αισθάνεται πλέον αυτόνομος και ελεύθερος. Οι νέες γενιές γεννιούνται σ’ ένα ξένο και αφιλόξενο περιβάλλον που δε σέβεται τη φύση, μεγαλώνουν μέσα σε τέσσερις τοίχους και σε ένα περιβάλλον πλούσιο σε τεχνολογικά επιτεύγματα και νέες δυνατότητες. Η τεχνολογία όμως προσφέρει μια αναπαραστατική γνώση, που το παιδί ίσως να μην είναι σε θέση να κατανοήσει πλήρως, ενώ η φύση προσφέρει το χειροπιαστό, όπου εκεί συναντάται και η αποτελεσματικότητα της βιωματικής μάθησης και η ανάπτυξη της δημιουργικότητας. Το παιδί πρέπει πρώτα να γνωρίσει το φυσικό του κόσμο κι έπειτα να περάσει σε αναπαραστατικές εικόνες και μέσα. Γι’ αυτό γίνεται επιτακτική η ανάγκη για παιχνίδι στην φύση και στον εξωτερικό χώρο, καθώς το παιδί μέσα από τις αισθητηριακές εμπειρίες αποκτά την ουσιαστικότερη γνώση για τον κόσμο.
Οι γονείς και οι παιδαγωγοί πρέπει να δίνουν ευκαιρίες στα παιδιά για να εξερευνήσουν τη φύση και το εξωτερικό περιβάλλον και να τα αφήνουν ελεύθερα να πειραματιστούν και να παίξουν. Και με ήλιο και με βροχή και με χιόνι τα παιδιά πρέπει να βγαίνουν έξω και να παίζουν (εκτός αν είναι πολύ ακραίες οι καιρικές συνθήκες). Κι ας λερωθούν! Δεν πρέπει να φοβόμαστε μήπως λερώσουν τα ρούχα τους. Ας τους φοράμε απλά και άνετα ρούχα.
Το πιο θαυμαστό είναι ότι δεν χρειάζεται να έχουν πολλά παιχνίδια και εξοπλισμούς για να παίξουν στο εξωτερικό περιβάλλον. Θυμάμαι στις καλοκαιρινές μας διακοπές ως παιδιά, θέλαμε μαζί με την αδερφή μου να φορτώνουμε όλα μας τα παιχνίδια. Θυμάμαι όμως και την απάντηση που μας έδινε η μητέρα μου: “Θα βρούμε καινούρια παιχνίδια στη φύση. Πάρτε μόνο η κάθεμιά από ένα φτυαράκι και ένα κουβαδάκι“. Και είχε δίκιο! Ήταν φοβερό πόσες ιδέες για παιχνίδι μας έρχονταν στο μυαλό, πόσο συνεργαζόμασταν για να καταφέρουμε κάτι, πόσο προβληματιζόμασταν και συζητούσαμε, πόσο ελεύθερο και δημιουργικό γινόταν το παιχνίδι μας! Διασκεδάζαμε πολύ περισσότερο απ’ ό,τι όταν είχαμε όλα μας τα παιχνίδια στο σπίτι. Γι’ αυτό και πολλά παιδιά ακόμα κι αν έχουν πολλά, μα πάρα πολλά παιχνίδια στο σπίτι, κάποια στιγμή τα βαριούνται και ρωτάνε “Και εγώ τώρα με τι να παίξω;”
Τα παιδιά θέλουν παιγνιώδεις συνθήκες για εξερεύνηση, ελευθερία, πειραματισμό και περιπέτεια, και η φύση μπορεί να τους ικανοποιήσει αυτήν την επιθυμία με έναν μοναδικό τρόπο, προσφέροντας απλόχερα μια ποικιλία από ερεθίσματα και προκλήσεις για νέες ιδέες και δημιουργικότητα.
Τα Πλεονεκτήματα της εξερεύνησης του φυσικού κόσμου για το παιδί είναι πολλαπλά. Μερικά από τα σημαντικότερα είναι:
1. Αποτελεσματική γνώση: Αποκτούμε καλύτερα τη γνώση όταν κινούμαστε και εξερευνούμε με το σώμα και τα χέρια (Ανάπτυξη Αδρής και Λεπτής Κινητικότητας)
2. Κατανόηση του “γιατί” (Αίτιο και Αποτέλεσμα): Αναρωτιούνται και προβληματίζονται (Γιατί ο ουρανός είναι μπλε;)
3. Αναπτύσσουν Δεξιότητες Παρατήρησης και αποκτούν καλύτερη Οπτική Αντίληψη
4. Συγκεντρώνονται και αφοσιώνονται στο να βρουν Λύσεις στα Προβλήματα και στις συνθήκες που μόνα τους δημιουργούν στα πλαίσια του Δραματικού Παιχνιδιού
5. Ευνοείται η ουσιαστική Επικοινωνία και Αλληλεπίδραση – Πλαίσιο Ομαδο-συνεργατικότητας
6. Γνωριμία με τον Φυσικό Κόσμο (φυσικές επιστήμες – πειράματα) – Αναπτύσσεται η Αντιληπτική τους Ικανότητα
7. Γνωριμία με τον Εαυτό τους και τις Δυνατότητές τους – Νιώθουν Αυτοπεποίθηση!
8. Μείωση του Στρες!
9. Βελτίωση Αισθητηριακής Αντίληψης για ποιοτικότερη επεξεργασία δεδομένων, που δηλαδή συλλέγονται από την Όραση, την Ακοή, την Αφή, την Γεύση και την Όσφρηση.
10. Είναι περισσότερο Χαρούμενα!
Κλείνοντας, είναι σημαντικό να τονίσω ότι πρέπει να ενθαρρύνουμε τα παιδιά για νέες δοκιμασίες, πειραματισμούς, να τους δίνουμε προκλήσεις και ερεθίσματα στο εξωτερικό φυσικό περιβάλλον και να τους προσφέρουμε τον απαραίτητο χρόνο για να εξερευνήσουν, να προβληματιστούν, να παίξουν, να επικοινωνήσουν και να βγάλουν τα συμπεράσματά τους.
Είναι ευκαιρία για τους γονείς να οργανώνουν κοντινές η μακρινές αποδράσεις μαζί με τα παιδιά τους στην εξοχή, αξιοποιώντας το πλεονέκτημα ότι ζούμε σε μια ποικιλόχρωμη και ποικιλόμορφη χώρα με θάλασσες, λίμνες, ποτάμια, βουνά και λιβάδια. Αξιοποιήστε τον χρόνο που έχετε μαζί με τα παιδιά σας, φυτέψτε μαζί, ψάξτε μαζί τους για μυρμηγκοφωλιές, μάθετέ τους πού ζουν τα βατράχια, πώς πετούν οι πολύχρωμες πεταλούδες και ομορφύνετε την κάθε τους μέρα σαν να είναι οι ήρωες ενός παραμυθιού.
… Και μην ξεχνάτε ότι η Ομορφιά της Φύσης, είναι το Ιδανικότερο Σχολείο για τα Παιδιά!
Η σημερινή ημέρα έχει οριστεί από τον ΟΗΕ ως Παγκόσμια Ημέρα Περιβάλλοντος, πράγμα το οποίο μεταφράζεται σε εκδηλώσεις δήμων και πόλεων σχετικές με την προστασία του περιβάλλοντος και τη διατήρηση της ισορροπίας του. Από το 1972 και κάθε χρόνο την ίδια μέρα υπενθυμίζεται στους ανθρώπους πως δεν η ζωή τους δεν είναι ανεξάρτητη από το φυσικό τους περιβάλλον, αλλά πως η φύση αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της ανθρωπότητας και κύριο παράγοντα για να μπορέσει η τελευταία να επιβιώσει.
Δυστυχώς, όμως, ο άνθρωπος θυμάται πως είναι απλά διαχειριστής αυτού του επίγειου παραδείσου και όχι ιδιοκτήτης του μόνο μια φορά το χρόνο. Όταν συμμετέχει σε όμορφες εκδηλώσεις με μουσική, ζωγραφική, δραστηριότητες για να απασχολούνται τα παιδιά του και άλλα τέτοια βολικά. Τις υπόλοιπες 364 μέρες του χρόνου αρκείται στο να πετάει τα σκουπίδια του σε δρόμους, πάρκα και παραλίες, να ψεκάζει τα χωράφια του με προϊόντα που συχνά βλάπτουν τις μέλισσες ή άλλους οργανισμούς, να χρησιμοποιεί άσκοπα το αυτοκίνητό του καταστρέφοντας το όζον και χίλια δυο ακόμη που για να τα απαριθμήσω χρειάζομαι άλλες 300 λέξεις- και δεν έχω την πολυτέλεια ούτε τη συνήθεια της φλυαρίας.
Κάπου εδώ λοιπόν εμφανίζεται ο ρόλος της εκπαίδευσης στη δημιουργία αυριανών πολιτών που θα είναι περισσότερο ευσυνείδητοι και ευαισθητοποιημένοι απέναντι στο περιβάλλον και τη βιωσιμότητά του. Και σίγουρα η υπαίθρια εκπαίδευση και τα σχολεία της φύσης μπορούν να δώσουν στα παιδιά τις απαραίτητες βάσεις, γνώσεις και τα ερεθίσματα για να αναπτύξουν τέτοιες ευαισθησίες.
Η περιβαλλοντική εκπαίδευση δεν ισοδυναμεί με φύτεμα μαρουλιών και παιχνίδι στη φύση (μόνο). Η περιβαλλοντική εκπαίδευση μπορεί να πραγματοποιηθεί μέσα από πληθώρα δραστηριοτήτων που θα προωθούν με βιωματικό τρόπο τις αξίες της. Πιο συγκεκριμένα, η περιβαλλοντική εκπαίδευση ξετυλίγεται σε ένα τρίπτυχο δράσεων, κάθε μια από τις οποίες εξυπηρετεί τον κοινό σκοπό μέσω διαφορετικής προσέγγισης.
Αναλυτικότερα, η περιβαλλοντική εκπαίδευση μπορεί να εκφραστεί ως “συσσώρευση γνώσεων γύρω από τις βιοφυσικές κυρίως διαστάσεις του περιβάλλοντος”. Με άλλα λόγια, το ένα κομμάτι της εκπαίδευσης αφορά το θεωρητικό υπόβαθρο γύρω από τις λειτουργίες και ανάγκες του φυσικού περιβάλλοντος.
Η επόμενη “πτυχή” αφορά την “απευθείας εμπειρία ως πηγή της γνώσης για το περιβάλλον, προχωρώντας ακόμη περισσότερο στην αναδεικνύοντας την ευεργετική δράση της επαφής του ατόμου με τη φύση και στον συναισθηματικό του κόσμο”. Αυτή η διάσταση της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης είναι που εκφράζεται μέσα από την υπαίθρια εκπαίδευση και τα σχολεία της φύσης: η βιωματική περιβαλλοντική εκπαίδευση, η άμεση επαφή του ατόμου με τη φύση και η κατανόηση των λειτουργιών και των αναγκών της, των τωρινών και μελλοντικών προβλημάτων της μέσω της αλληλεπίδρασης και της επαφής μαζί της.
Τέλος, το τρίπτυχο συμπληρώνει η διάσταση η οποία “εισάγει την έννοια της ευθύνης του πολίτη για την κατάσταση και την τύχη του περιβάλλοντος”, που πρακτικά σημαίνει πως προσπαθεί να εφοδιάσει τον άνθρωπο με τις απαραίτητες αξίες που θα έχουν ως αποτέλεσμα την υπεράσπιση του περιβάλλοντος.
Το ευτύχημα είναι πως τα τελευταία χρόνια υπάρχουν φωτεινά παραδείγματα σχολικών μονάδων που ασχολούνται ενεργά με την περιβαλλοντική εκπαίδευση σε πολλά επίπεδα και αυτό μας γεμίζει ελπίδες για ένα καλύτερο, πιο… πράσινο αύριο.
Αυτήν την 5η Ιουνίου μην αρκεστείτε σε τοπικές εκδηλώσεις για την προστασία του περιβάλλοντος, αλλά ξεκινήστε ένα ατομικό ή οικογενειακό πρότζεκτ με απώτερο στόχο το να έρθετε πιο κοντά στη φύση. Βάλτε στόχο του χρόνου τέτοια εποχή να έχετε δημιουργήσει το δικό σας κηπάκι, να έχετε σπαταλήσει λιγότερο νερό, να έχετε χρησιμοποιήσει λιγότερο το αυτοκίνητό σας, ή ό,τι άλλο μπορείτε να σκεφτείτε! Η χαρά και η ικανοποίηση που θα νιώσετε πετυχαίνοντάς το θα σας δικαιώσει!
Ο συγγραφέας Θοδωρής Παπαθεοδώρου ή αλλιώς γνωστός με το λογοτεχνικό ψευδώνυμο «Θάνος Δραγούμης», το οποίο επιλέγει κυρίως για τα αστυνομικά του μυθιστορήματα γεννήθηκε στα Δίκαια του Έβρου περί τα μέσα του 1965 και κατοικεί στην Αθήνα. Σπούδασε στην Κοινωνιολογία, τελείωσε το Παιδαγωγικό τμήμα και έχει εργαστεί σε αθηναϊκές εφημερίδες. Έχει δημοσιεύσει μυθιστορήματα ενηλίκων, νεανικά μυθιστορήματα και βιβλία για παιδιά πρώτης σχολικής ηλικίας, ενώ έχει συμμετάσχει σε τρεις συλλογές διηγημάτων. Ασχολείται ακόμη, με τη συγγραφή σεναρίων και θεατρικών έργων. Το μυθιστόρημά του ΟΙ ΕΦΤΑ ΟΥΡΑΝΟΙ ΤΗΣ ΕΥΤΥΧΙΑΣ τιμήθηκε με το Βραβείο Σύγχρονου Ελληνικού Μυθιστορήματος, ενώ ΤΟ ΑΣΤΡΟΛΟΥΛΟΥΔΟ ΤΟΥ ΒΟΣΠΟΡΟΥ με το Βραβείο Καλύτερου Έργου Μνήμης 2003-2004 στο πλαίσιο του 20ού Πανελλήνιου Συμποσίου Ποίησης και Πεζογραφίας. Επιπρόσθετα, το μυθιστόρημα ΟΙ ΚΟΡΕΣ ΤΗΣ ΛΗΣΜΟΝΙΑΣ ήταν υποψήφιο για το Βραβείο Αναγνωστών – ΕΚΕΒΙ 2010, ενώ το ΟΙ ΚΑΙΡΟΙ ΤΗΣ ΜΝΗΜΗΣ υποψήφιο για το ίδιο βραβείο το 2012, όπου και κατέλαβε τη δεύτερη θέση στις ψήφους των αναγνωστών και των Λεσχών Ανάγνωσης.
Ας ξεκινήσουμε λοιπόν το ταξίδι στην ιστορία της ζωής του κ. Παπαθεοδώρου…
H έναρξη του συγγραφικού σας έρχου δρομολογείται από το 2004 περίπου μέχρι και σήμερα. Μια συγγραφική πορεία αρκετών χρόνων θα έλεγε κανείς. Κατά πόσο θεωρείτε ότι οι στόχοι ή οι λόγοι που ξεκινήσατε την συγγραφή έχουν υλοποιηθεί έως τώρα; Ποιο είναι οι μελλοντικοί σας στόχοι που αφορούν το συγγραφικό σας έργο τόσο σε επίπεδο ατομικό όσο και συλλογικό επίπεδο;
Όπως έλεγαν κάποτε και οι μεγάλοι στοχαστές της δεκαετίας του ’60, το προσωπικό είναι πολιτικό και το ατομικό είναι συλλογικό. Θεωρώ λοιπόν ότι έτσι κι αλλιώς η συγγραφή είναι μια δουλειά που γίνεται αυστηρά σε ατομικό επίπεδο, αλλά απευθύνεται στο συλλογικό. Ειδάλλως δεν είναι βιβλίο, είναι σημείωμα ή ημερολόγιο. Τούτων δοθέντων, θεωρώ επίσης πως ο στόχος μου, ο ένας και κύριος αφού μιλάμε πρωτίστως για Ιστορικό Μυθιστόρημα, πέρα από την αισθητική και αναγνωστική απόλαυση, είναι και η αποτροπή της κατάρας για κάθε λαό, η άγνοια της Ιστορίας και των λαθών. Και εκτιμώ πως στα δεκαπέντε χρόνια που με συνέπεια υπηρετώ το ιστορικό μυθιστόρημα έχω βάλει κι εγώ ένα μικρό λιθαράκι στην αποτροπή αυτής της κατάρας. Έχουν λοιπόν, μέχρι τώρα οι στόχοι μου εκπληρωθεί και με το παραπάνω αφού δεκάδες χιλιάδες αναγνώστες μου έκαναν την τιμή να διαβάσουν τα έργα μου.
Στα βιβλία σας η γυναικεία φύση και οι γυναικείες προσωπικότητες διαδραματίζουν σπουδαίο ρόλο και κυριότερα πρωταρχικό στην τετραλογία του εμφυλίου. Έχετε αναφέρει ότι «Είναι οι γυναίκες που πρωταγωνιστούν στο μυθιστόρημα και κοσμούν τον τίτλο του. Και σε αυτές τις ηρωικές γυναίκες είναι αφιερωμένο.» Αν είχατε εδώ κάποια από αυτές τις γυναίκες αυτή τη στιγμή μπροστά σας τι θα επιλέγατε να της πείτε;
Ένα μεγάλο ευχαριστώ μέσα από την ψυχή μου. Τι άλλο; Θα ήθελα μονάχα να της εκφράσω την ευγνωμοσύνη μου και τον απροσμέτρητο σεβασμό μου.
“Το κισμέτ είναι απλώς αυτό που επιθυμεί ο Θεός για τον άνθρωπο. Κι αυτό που επιθυμεί ο Θεός για τον άνθρωπο είναι να κάνει ο ίδιος ο άνθρωπος ό,τι επιθυμεί.” Αυτή η φράση είναι γραμμένη στο βιβλίο σας «Οι εφτά ουρανοί της ευτυχίας» τι σημαίνει για εσάς η φράση αυτή σε προσωπικό σας επίπεδο; Πιστεύεται στο κισμέτ και τι γνώμη έχετε τελικά για το ότι οι άνθρωποι κάνουν αυτό που πραγματικά επιθυμούν στο τέλος; Πόσο έχει επηρεάσει αυτό και τα δικά σας έργα;
Είναι σημαντικό εξαρχής να κάνουν οι άνθρωποι αυτό που επιθυμούν, οποιοσδήποτε ψυχολόγος μπορεί να σας βεβαιώσει πως η πληρότητα και η ισορροπία είναι ιδιαιτέρως σημαντικά και κρατούν σκέψεις και πράξεις σε αρμονία προάγοντας επιπλέον την αυτοεκτίμηση. Είμαι από τους τυχερούς που πραγματοποίησαν το όνειρό τους και ευχαριστώ τον Θεό και τη φύση γι’ αυτό. Μα δεν πιστεύω πως ήταν μόνο θέμα Κισμέτ, άλλωστε δεν πιστεύω στο Κισμέτ όπως το εννοούν οι Μουσουλμάνοι, σαν αδιαπέραστο τείχος ή σύνορο. Όλα είναι θέμα γνώσης, απόφασης και δουλειάς κατά ένα μεγάλο μέρος. Βεβαίως, πάντα χρειάζεται κι αυτός ο άγνωστος, αλλά σημαντικότατος παράγοντας: η τύχη.
“Η Ιθάκη σ’ έδωσε τ’ ωραίο ταξείδι. Χωρίς αυτήν δεν θα ’βγαινες στον δρόμο. Άλλα δεν έχει να σε δώσει πια.” Ποια είναι η δική σας Ιθάκη κ. Παπαθεοδώρου και ποια εν τέλει η Ιθάκη των “Kαβαφικών φόνων”;
Ειλικρινά, δεν γνωρίζω να σας πω για την μία και μοναδική Ιθάκη. Ούτε θεωρώ πως είναι μία. Είναι πολλές στο δρόμο που διανύουμε όλοι στην ζωή. Είναι οι προτεραιότητες και οι επιθυμίες μας κάθε φορά και είναι σημαντικό να τις υπηρετούμε απαρέγκλιτα. Αυτή η «υπηρεσία» είναι εξαιρετικά σημαντική, ασχέτως εάν φαντάζει μικρή κι ασήμαντη ή τρανή και σπουδαία. Αρκεί να είναι σημαντική για εμάς τους ίδιους. Τότε πραγματικά απολαμβάνουμε το ταξίδι, ακόμη και εάν είναι κοπιώδες, και πάντα βγαίνουμε κερδισμένοι από αυτό. Σε συναισθήματα, σε εμπειρίες, σε γνώσεις…
«Μακριά δεν θα πει τίποτα» ,«Δε φοβάμαι… Έχω γυρίσει όλο τον κόσμο…» , «Γέννες της ίδιας σποράς, καρποί των αδείλιαστων ψυχών» και οι φράσεις αυτές τι ρόλο έχουν για εσάς;
Για τις πρώτες δύο δεν έχω κάτι να πω. Η τρίτη φράση όμως είναι ιδιαίτερα σημαντική για εμένα και την ασπάζομαι βαθύτατα. Φανερώνει τις δυνατότητες της συντροφικότητας και της συλλογικότητας, του κοινού αισθήματος και συναισθήματος είτε μιλάμε για δύο ανθρώπους είτε για έναν ολόκληρο λαό. Και συγχρόνως, όταν ετούτη η σύμπνοια συνδυάζεται με το σθένος και την πίστη, τότε ναι, μπορούν να κινηθούν βουνά, να γίνουν θαύματα.
Αν μπορούσατε να βάλετε στο επόμενο σας συγγραφικό έργο έναν ήρωα από οποιοδήποτε άλλο μυθιστόρημα υπαρκτό ή μη πρόσωπο ποιο θα επιλέγατε και γιατί. ; Έχετε ταυτιστεί ποτέ πλήρως με κάποιον από τους δικούς/ές σας ήρωες/ηρωίδες;
Αν έβαζα μία ολόκληρη οικογένεια, θα χάριζα τον ρόλο του πατέρα στον Βασίλη Κάρλοβιτς Σωρίνεν από το «Γιούγκερμαν» του Καραγάτση, τον ρόλο της μητέρας στο σύμβολο της μάνας που έχω εγώ στο μυαλό μου, στην Αριάδνη από τις «Κόρες της Λησμονιάς», στο ρόλο του γιου τον Όλιβερ Τουίστ από το ομώνυμο έργο του Ντίκενς και τον ρόλο της κόρης στην δυναμική και παθιασμένη Αρετή από το πρόσφατο Ιστορικό μου Μυθιστόρημα «Γυναίκες της Μικρής Πατρίδας».
Αν μπορούσατε να επιλέξετε ένα μόνο συγγραφέα Έλληνα ή ξένο προκειμένου να συνεργαστείτε για κάποιο νέο συγγραφικό έργο ποιος θα ήταν αυτός και τι είδους έργο θα επιλέγατε;
Από Έλληνες τον Στέφανο Δάνδολο ή τον Ισίδωρο Ζουργό τους οποίους εκτιμώ απεριόριστα όχι μόνο ως συγγραφείς, μα και ως ανθρώπους, με το δεύτερο να αποτελεί σημαντικότατο κριτήριο για εμένα. Και το έργο, ασφαλώς, θα ήταν κάποιο Ιστορικό Μυθιστόρημα με ελληνικό ενδιαφέρον.
Όπως είναι γνωστό έχετε τελειώσει και το Παιδαγωγικό τμήμα ενώ έχετε γράψει βιβλία για παιδιά, τι σημαίνει λοιπόν για εσάς «Πηγή Παιδείας» κ. Παπαθεοδώρου και πως την ενσωματώνεται τόσο στα παιδικά σας βιβλία όσο και στα υπόλοιπα;
Σημαίνει αυτό που είδα να γράφεται ως μότο ή ως συμπέρασμα και στην «Πηγή Παιδείας»: πως το μόνο που χρειάζεται η εκπαίδευση είναι εκπαιδευτικούς που να αγαπούν αυτό που κάνουν. Το ίδιο ισχύει και για τους συγγραφείς παιδικών βιβλίων. Χαρά και γνώση είναι, για να επανέλθω και σε πρότερο ερώτημά σας, καρποί του ίδιου δένδρου.
Έχετε αναφέρει σε συνέντευξη σας ότι “η ιστορική έρευνα σας πήρε αρκετά χρόνια και ήταν από οδυνηρή έως συγκινητική. Μα άξιζε τον κόπο και ότι μόνο αυτά τα 4 βιβλία να είχατε γράψει θα νιώθατε ολοκληρωμένος ως συγγραφέας και είστε ευγνώμων στους εκατοντάδες ανθρώπους που σας μίλησαν”. Ποια από τις μαρτυρίες και τα λεγόμενα των ανθρώπων που ακούσατε σας επηρέασε ποιο πολύ στο συγγραφικό σας έργο, συγκεκριμένα σε ποιο και για ποιο λόγο; Ποιο ήταν το συναίσθημα που σας προκάλεσε;
Εκείνη την ίδια στιγμή συγκίνηση και αμέσως μετά απροσμέτρητο σεβασμό και ευγνωμοσύνη. Οι άνθρωποι αυτοί, οι παππούδες και οι γιαγιάδες μας για να το θέσω πιο προσωπικά, στάθηκαν όρθιοι σε απίστευτα ενάντιους καιρούς και βάσταξαν όρθιες τις οικογένειες και την πατρίδα μας. Όλα όσα σήμερα ζούμε είναι, ας μου επιτραπεί η έκφραση, παιδική χαρά μπροστά σε όσα τράβηξαν στη χώρα μας οι γενιές που προηγήθηκαν. Ήταν όλοι τους εξαιρετικοί. Υπερήφανοι, δυνατοί, σταθεροί σε αξίες και ιδανικά.
«Όταν ένα έθνος βρίσκεται σε πτώση, όταν μια κοινωνία καταρρέει, μια παράμετρος μπορεί να βρεθεί πάντα: έχουν ξεχάσει από πού έρχονται. Έχουν χάσει επαφή με αυτό που τους ένωσε στην αρχή.» Ποια είναι η γνώμη σχετικά με αυτό;
Είναι απολύτως αληθές. Εδώ που βρισκόμαστε δεν προκύψαμε από παρθενογέννεση. Όλα όσα απολαμβάνουμε σήμερα, η ελευθερία, η ειρήνη, η δημοκρατία, δεν μας δόθηκαν ως δώρο διότι είμαστε περιούσιος λαός. Δημιουργήθηκαν από τους αγώνες, τους πολέμους και τις θυσίες των προπατόρων μας. Η γνωστή κοινοτοπία που δηλώνει πως «λαοί και έθνη που δεν γνωρίζουν την Ιστορία τους και τα λάθη τους είναι υποχρεωμένοι να τα επαναλάβουν» όπως κάθε κοινοτοπία, κρύβει μέσα της μια μεγάλη δόση αλήθειας.
Τα συγγραφικά σας έργα είναι συνάμα ιστορικά και αναφέρονται στο παρελθόν αλλά και τόσο σύγχρονα. Σε αυτήν την εποχή όπου καθημερινά ακούγονται ειδήσεις για διαφορετικά πολιτικά συμφέροντα και οι τελευταίες εξελίξεις στην χώρα μας τονίζουν την αίσθηση του κινδύνου για την εδαφική μας ακεραιότητα τι πιστεύεται εσείς γι αυτά τα γεγονότα;
Εύχομαι να μην μεταλλαχθεί η οικονομική κρίση σε εθνική. Διότι τότε, τα εννέα χρόνια της πρώτης, θα μοιάζουν με ελαφρά συννεφιά μπρος σε καταιγίδα. Γίνομαι ίσως μάντης κακών, μα ελπίζω ειλικρινά να αποδειχθώ ψεύτης.
Δικαιοσύνη, Πολιτική, Οικογένεια, Παιδεία, Παιδική ηλικία , Πατρίδα, Ιστορία, Αστυνομικό μυθιστόρημα, Παράδοση με ποια σειρά θα τα τοποθετούσατε και γιατί;
Οικογένεια, Πατρίδα, Παιδεία, Ιστορία, Δικαιοσύνη, Παράδοση, Πολιτική, Παιδική ηλικία, Αστυνομικό μυθιστόρημα. Με αυτή τη σειρά. Τα πέντε πρώτα, βεβαίως, έχουν ως σύνολο τη μεγαλύτερη βαρύτητα. Τα επόμενα λειτουργούν δευτερευόντως.
Υπάρχει κάποιο αντικείμενο με το οποίο είστε συνδεδεμένος πέραν των βιβλίων σας το οποίο σας βοηθά στην συγγραφή αυτών;
Αντικείμενο όχι, δεν θα το έλεγα. Όλα είναι κλεισμένα μέσα στο μυαλό και την ψυχή μου. Τα υπόλοιπα δεν έχουν σημασία, ειδικά τα άψυχα αντικείμενα.
Ποια είναι η καλύτερη συμβουλή που σας έχουν δώσει και σας βοήθησε πολύ με το συγγραφικό σας έργο και ποια θα δίνατε σε νέα άτομα που θέλουν να ασχοληθούν με το συγκεκριμένο χώρο;
Να προσπαθείς πάντα. Αυτό όχι μόνο για τη συγγραφή, μα και για κάθε όνειρο και κάθε επιθυμία. Για κάθε μικρή Ιθάκη όπως με ρωτήσατε και πριν. Για τους νέους και φερέλπιδες ομότεχνους, εκτός της παραπάνω συμβουλής θα ήθελα να κάνω και μία διευκρίνιση πρακτικής, ούτως ειπείν, φύσεως. Να μην πτοούνται από φήμες περί κυκλωμάτων που επιβάλλουν ή η κατακρημνίζουν υποψήφιους συγγραφείς. Είναι απλώς φήμες. Εάν ένα έργο είναι καλό, αργά ή γρήγορα θα βρει τον δρόμο για τον εκδότη και το κοινό του. Εγώ όταν ξεκίνησα, δεν γνώριζα κανέναν στον συγγραφικό και εκδοτικό χώρο, κανέναν απολύτως! Έκανα ό,τι καλύτερο μπορούσα συγγραφικά, ως δημιουργός, έκλεισα το έργο σε έναν φάκελο και το έστειλα στους εκδότες για θεώρηση. Τίποτα άλλο.
Υπάρχει κάτι που θα θέλατε εσείς να ρωτήσετε τους αναγνώστες των βιβλίων σας;
Ειλικρινά όχι… Θα ήθελα όμως να ευχαριστήσω εσάς για την τόσο ουσιαστική και σοβαρή συνέντευξη και να ευχηθώ από καρδιάς στην «Πηγή Παιδείας» να φτάσει σε όλες τις Ιθάκες που ονειρεύεται…
Εύχομαι ολόψυχα να συνεχίσει νάναι μακρύς ο δρόμος σας τόσο στο ιστορικό μυθιστόρημα όσο και στην γενικότερη συγγραφική σας πορεία. Πολλά τα καλοκαιρινά πρωιά να είναι που με τι ευχαρίστησι, με τι χαρά θα μπαίνετε σε λιμένας πρωτοειδωμένους. Εμείς σας ευχαριστούμε πολύ για την συνέντευξη σας στο «Πηγή Παιδείας» και εγώ προσωπικά κ. Θοδωρή Παπαθεοδώρου.
Γράφω αυτές τις γραμμές μετά από καιρό σιωπής, με αφορμή την τηλεφωνική μου συμμετοχή στην εκπομπή της Μαρίας Καραγγελή “Περί Παιδείας” , όπου η θεματολογία της ήταν η Δημοκρατική Εκπαίδευση στην Ελλάδα, μιας και φέτος διοργανώνεται το πρώτο συνέδριο της EUDEC στην χώρα μας.
Νομίζω ότι πρώτα απ’ όλα πρέπει να ορίσουμε το τι εννοούμε όταν λέμε δημοκρατική εκπαίδευση. Για εμένα έχει δύο πτυχές.
Πρώτη, αυτή της ίσης συμμετοχής στα κοινά του σχολείου. Η ικανότητα των παιδιών να μπορούν να εκφράζουν τις απόψεις τους, να λύνουν από κοινού τα ζητήματά τους και να μπορούν να είναι ανά πάσα ώρα και στιγμή ο εαυτός τους. Ένα παράδειγμα τέτοιας εφαρμογής είναι το Συμβούλιο του Σχολείου. Με έμπνευση το Summerhill οργανώσαμε στον Φουρφουρά τα δικά μας συμβούλια, όπου εκεί λύνονταν όλα τα ζητήματα. Τσακωμοί, κανόνες, ακόμα και παιδαγωγικές κατευθύνσεις. Η ψήφος των δασκάλων, είχε ίση αξία με αυτή ενός προνηπίου. Δε θα επεκταθώ παραπάνω στα συμβούλια γιατί έχουν ήδη ειπωθεί αρκετά. Σε αυτό πρέπει να ξεκαθαριστούν δύο πράγματα.
Πρώτον: Η δημοκρατία των παιδιών δεν έχει καμία σχέση με τη δημοκρατία των μεγάλων. Στη δημοκρατία των παιδιών ισχύει τις περισσότερες φορές η αρχή της ομοφωνίας και όχι της πλειοψηφίας. Έχω δει 50 παιδιά να αποσύρουν αυτό που ψήφισαν, γιατί ένα δεν μπορούσε να το ακολουθήσει με τίποτα. Έχω δει παιδιά να ψηφίζουν κάτι και να ρωτούν μετά εμάς αν η απόφασή τους θα επηρεάσει τη δουλειά μας. Η δημοκρατία των παιδιών αγαπητοί φίλοι είναι ένα παραμυθένιος κόσμος που σε συγκινεί και μόνο που υπάρχεις σε αυτόν.
Το δεύτερο που πρέπει να δούμε, είναι ότι κανένα συμβούλιο δεν μπορεί να είναι αποτελεσματικό, αν η στάση των εκπαιδευτικών, του ενός προς τον άλλον και προς τα παιδιά και τους γονείς, δεν έχει τον απαραίτητο σεβασμό και αγάπη! Ένας εκπαιδευτικός ο οποίος έχει χτίσει την οπτική του με κουτάκια, αυτήν την οπτική θα περάσει στα παιδιά. Ένας που ξέρει να ακούει, αυτήν την οπτική θα περάσει. Η δημοκρατία ξεκινάει από τον τρόπο που υπάρχουμε ανάμεσα στα παιδιά μας.
Πάμε τώρα στη δεύτερη έννοια της Δημοκρατίας η οποία λέει πως το σχολείο είναι εκεί, για να δώσει στους μαθητές του ίσες ευκαιρίες να αναπτύξουν τις κλίσεις, τα ταλέντα και τον εαυτό τους, στο μέγιστο των δυνατοτήτων τους, ώστε με τη σειρά τους αυτά τα παιδιά να είναι δημιουργοί ενός, ανθρώπινου, χαρούμενου μέλλοντος!
Από κουβέντες με διάφορους ανθρώπους παρατηρώ ότι η δημοκρατική εκπαίδευση έχει παρεξηγηθεί και έχει ταυτιστεί με μοντέλα που δεν είναι απαραίτητα τα μοναδικά. Υπάρχει πιθανώς η σκέψη ότι για να υπάρχει δημοκρατική εκπαίδευση στα σχολεία, πρέπει να αλλάξουν τα σχολεία, οι νόμοι και εγώ δεν ξέρω τι άλλο. Αυτό που σίγουρα πρέπει να αλλάξει, είναι η στάση μας απέναντι στους συναδέλφους, στους μαθητές και στη διδασκαλία μας. Και αν αυτή αλλάξει και εμποτιστεί με σεβασμό, κατανόηση, αγάπη και διαφοροποίηση (στο κομμάτι της διδασκαλίας), τότε μπορούμε να πετύχουμε ένα δημοκρατικό μοντέλο μάθησης. Αυτό μπορεί να ξεκινήσει από αύριο σε όλες τις τάξεις του κόσμου.
Η διαφοροποιημένη διδασκαλία, που εκφράζεται μέσα από το problem/project based Learning, το Flipped Classroom, το Story Telling και χίλιες δύο άλλες μεθοδολογίες, δίνει τη δυνατότητα το κάθε παιδί να μετρήσει και να εξελίξει τις δυνάμεις του, μέσα στο πλαίσιο της συνεργασίας, στο μέγιστο των δυνατοτήτων του! Και επειδή όλα αυτά τα συστήματα είναι διαθεματικά, το κάθε παιδί εντοπίζει και τις κλίσεις του.
Ο “εκδημοκρατισμός” των σχολείων, νιώθω ότι θα είναι μονόδρομος αν θέλουμε η χώρα μας να μπορεί να σταθεί στο μέλλον το οποίο βρίσκεται ήδη εδώ και αλλάζει με απίστευτους ρυθμούς! Γιατί; Γιατί καμία από τις δεξιότητες που αυτό απαιτεί, δεν επιτυγχάνεται σε ένα αυταρχικό σύστημα εκπαίδευσης, με εκπαιδευτικούς αυθεντίες και ένα βιβλίο για μπούσουλα.
Όσοι κίνδυνοι και να κρύβονται στο μέλλον, για μένα η αλλαγή της εκπαίδευσης είναι το διαβατήριο για μια νέα κοινωνία Ανθρώπων, οι οποίοι θα κρατούν στα χέρια τους τα εργαλεία της ελευθερίας και του αυτοπεριορισμού σε όλες αυτές τις ψεύτικες ανάγκες που θα γίνουν ακόμα περισσότερες. Σημαντικό στοιχείο βέβαια που δεν πρέπει να χαθεί, είναι η επαφή με την φύση και όλα όσα έχει αυτή να μας διδάξει.
Δεν είμαι ούτε φιλόσοφος, ούτε θεωρώ ότι οι απόψεις μου είναι σωστές ή ταιριαστές για όλους. Αν μου επιτρέπετε όμως θα πω το εξής: Η εκπαίδευση που θα δημιουργηθεί για να στηρίξει την κοινωνία της 4ης βιομηχανικής Επανάστασης, θα είναι και αυτή που θα την ανατρέψει, βάζοντας σε περίοπτη θέση τον ελεύθερο Άνθρωπο και τις ελεύθερες κοινωνίες, απαλλαγμένες από περιττές εξαρτήσεις.
Το εκπαιδευτικό σύστημα στοχεύει, θεωρητικά, στην καλλιέργεια, στη μόρφωση και στη διαμόρφωση των μελλοντικών πολιτών αυτού του κόσμου οι οποίοι μπορούν να εγγυηθούν ότι θα συνεχίσουμε να ζούμε μια ζωή με δημοκρατία, ισότητα και άρση των διακρίσεων. Αυτό που το εκπαιδευτικό σύστημα συνήθως πετυχαίνει όμως είναι η κατηγοριοποίηση των μαθητών σε επιμελείς και μη, σε χαρισματικούς και μη, γεγονός που δεν είναι μόνο αντιφατικό, καθώς από τη μια λέμε ότι εκπαίδευση εξομαλύνει τις διαφορές και από την άλλη το σύστημα από μόνο του δημιουργεί διάφορες μεταξύ των μαθητών, αλλά είναι και η μεγαλύτερη προδοσία που μπορεί να γίνει στη νέα γενιά η οποία μέσα από την εκπαίδευση διαμορφώνει το σύστημα αξιών της.
Μπορεί σε κάθε χώρα και σε κάθε τόπο ο τρόπος που ένα σχολείο επιβάλλει την τάξη να διαφέρει, είναι όμως γεγονός ότι τα σχολεία παντού θα έπρεπε να θεωρούνται τόπος προστασίας των παιδιών και προώθησης της γνώσης και της παιδείας. Πέραν τούτου, το σχολείο θα έπρεπε να είναι ένα μέρος που αγκαλιάζει τα παιδιά που για τους δικούς τους λόγους έχουν «προβληματική συμπεριφορά». Παρόλα αυτά στο εκπαιδευτικό πλαίσιο η προβληματική συμπεριφορά δεν αντιμετωπίζεται με μια εκπαιδευτική πράξη αλλά με μια τιμωρία σαν να πρόκειται ο δάσκαλος ή ο διευθυντής να σωφρονίσει με σκληρά μέτρα ανήλικους παραβάτες. Αυτό όχι μόνο δεν πετυχαίνει τη βελτίωση των μαθητών αλλά οδηγεί ένα μέρος των μαθητών στο λάθος δρόμο, στο δρόμο δηλαδή για μελλοντικές «παράνομες» πράξεις που τους φέρνουν αντιμέτωπους με το νόμο (Miguel & Gargano, 2017). Φυσικά δεν είναι πολύ δύσκολο να υποθέσει κάποιος ότι κάτι τέτοιο δεν θα έχει θετικά αποτελέσματα στην κοινωνία, αλλά έχει βρεθεί ότι οι μαθητές που αποβάλλονται και που τιμωρούνται σκληρά για τις συμπεριφορές τους στο σχολείο έχουν περισσότερες πιθανότητες να αντιμετωπίσουν προβλήματα με το νόμο και να φυλακιστούν (Zwerger & Khalilah 2016).
Όπως ο Giroux επισημαίνει, τα σχολεία είναι χώροι που «παράγουν» τιμωρίες και προκαλούν φόβο. Επιπλέον οι τιμωρίες είναι επιλεκτικές, με τις περισσότερες από αυτές να απευθύνονται σε παιδιά από συγκεκριμένες πληθυσμιακές ομάδες. Αντί να κοιτάξουμε τις κοινωνικές ανάγκες που έχουν αυτά τα παιδιά και να δούμε τα παραπτώματά τους ως μια ευκαιρία να τους διδάξουμε κάτι, τα παραπτώματα αντιμετωπίζονται ως αξιόποινες πράξεις (The Free Thought Project, 2015).
Διαλογισμός και ενσυνειδητότητα στην εκπαίδευση
Πέρα από ορισμένες παιδαγωγικές μεθόδους που μπορεί να εφαρμόζουν ορισμένοι εκπαιδευτικοί, λόγω της μεγάλης ανάγκης για μια μέθοδο που δείχνει ευαισθησία στις ανάγκες των παιδιών και στοχεύει στην ενδυνάμωση και όχι στην τιμωρία τους έχουν αναπτυχθεί τα τελευταία χρόνια προγράμματα διαλογισμού και ενσυνειδητότητας, κυρίως ενσυνείδητου διαλογισμού για τα σχολεία.
Σχολεία που έχουν εφαρμόσει την τεχνική του διαλογισμού αντί της τιμωρίας μέσα σε πολύ σύντομο διάστημα έχουν δει μεγάλη βελτίωση στη συμπεριφορά των μαθητών και όχι μόνο. Σε ένα δημοτικό σχολείο της δυτικής Βαλτιμόρης ξεκίνησε πριν 2 χρόνια ένα πρόγραμμα που επιχειρεί να προσφέρει ολιστική εκπαίδευση στους μαθητές, δημιουργώντας ένα δωμάτιο για ενσυνείδητες στιγμές. Μέσα στον πρώτο χρόνο παρατηρήθηκαν μηδενικές αποβολές και θετικές αλλαγές στην ζωή των παιδιών στο σπίτι, σύμφωνα με τον Vibes.
Η ενσυνειδητότητα δεν είναι μόνο διαλογισμός και ο διαλογισμός δεν είναι μόνο ενσυνείδητος. Η ενσυνειδητότητα είναι μια πρακτική που συνήθως σχετίζεται με το διαλογισμό αλλά όχι απαραίτητα. Επίσης ο διαλογισμός μπορεί να πάρει διάφορες μορφές, μια από τις οποίες είναι και ο ενσυνείδητος διαλογισμός. Συνήθως η ενσυνειδητότητα που γίνεται μέσα στα πλαίσια ενός οργανωμένου προγράμματος παίρνει τη μορφή διαλογισμού (επίσημη εξάσκηση στην ενσυνειδητότητα) ενώ υπάρχει και η πρακτική της ενσυνειδητότητας που μπορεί να συμβαίνει οπουδήποτε και οποτεδήποτε μέσα στη ζωή μας (ανεπίσημη εξάσκηση ενσυνειδητότητας), ειδικά εφόσον εξασκηθούμε σε αυτό. Το ζητούμενο είναι να πετυχαίνουμε την ενσυνειδητότητα πάντα στη ζωή μας και όχι μόνο όταν κάνουμε διαλογισμό.
Για την εξάσκηση της ενσυνειδητότητας δεν χρειάζεται να είναι κάποιος απαραίτητα σε κατάσταση διαλογισμού ούτε χρειάζεται ειδικός εξοπλισμός και ειδική στάση του σώματος. Το άτομο σε ένα ήρεμο μέρος μπορεί αν αφιερώσει χρόνο στον εαυτό του για να αφοσιωθεί στο τι νιώθει εκείνη τη στιγμή χωρίς να κάνει κάποια κριτική στον εαυτό του ή τους άλλους. Εάν εμφανίζονται σκέψεις κριτικής το άτομο προσπαθεί να της αφήσει να περάσουν ώστε να επικεντρωθεί ξανά στο τώρα. Από την άλλη πλευρά ο διαλογισμός εστιάζει κυρίως στην αναπνοή. Το άτομο ακολουθώντας την αναπνοή και παρατηρώντας την μπορεί να παρατηρήσει την κατάσταση στην οποία βρίσκεται στην παρούσα στιγμή. Οι όποιοι αντιπερισπασμοί ξεπερνούνται ώστε το άτομο να αφοσιωθεί ξανά στην αναπνοή του (Mindful n.d.).
Βασικό στοιχείο του διαλογισμού κάθε είδους είναι η έμφαση που το άτομο δίνει στο παρόν. Έτσι τα παιδιά αντί για μια τιμωρία που δεν έχει κυριολεκτικά κανένα εκπαιδευτικό όφελος πέρα από την εκπαίδευση στο φόβο, το παιδί έχει το χρόνο να σκεφτεί τι συμβαίνει, που οφείλεται η συμπεριφορά του. Το παιδί έχει χρόνο να ηρεμήσει, να σκεφτεί τη συμπεριφορά του, να κατανοήσει ότι συμπεριφορά και τα συναισθήματα του έχουν μια βαθύτερη αιτία από την προφανή και να απαλλαγεί από τα αρνητικά του συναισθήματα. Το δεύτερο βασικό στοιχείο του διαλογισμού είναι ότι τα παιδιά χρειάζονται τη συγχώρεση, να τα συγχωρήσουν οι άλλοι αλλά και να συγχωρήσουν αυτά τον εαυτό τους, και μια ευκαιρία να επανορθώσουν. Έτσι λοιπόν το σχολείο περνάει από την ανταποδοτική δικαιοσύνη στην αποκαταστατική δικαιοσύνη.
Μέσα από τον ενσυνείδητο διαλογισμό το παιδί μπορεί να αποκτήσει κατανόηση του τι του συμβαίνει από στιγμή σε στιγμή και πώς να είναι πραγματικά παρόν στις εμπειρίες του. Καθισμένο αναπαυτικά και προσπαθώντας να είναι εκεί στο παρόν, το παιδί μπορεί να μάθει πώς να γλιτώνει από τις δυσάρεστες καταστάσεις όχι με το να τις αποφεύγει αλλά με το να τις διαχειρίζεται. Το παιδί πρέπει να μάθει να αντιμετωπίζει και να εξετάζει, να αξιολογεί τις δύσκολες καταστάσεις, οι οποίες είναι φυσικό να υπάρχουν γιατί είναι κομμάτι της ζωής.
Στη χώρα μας τα προγράμματα ενσυνειδητότητας και ενσυνείδητου διαλογισμού μπορεί να απουσιάζουν, στο εξωτερικό ωστόσο υπάρχουν πολλοί οργανισμοί που συντονισμένα και με επιστημονικότητα προσπαθούν να εντάξουν την ενσυνειδητότητα σε σχολεία της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης (ΑΜΕ n.d.).Η αποτελεσματικότητα της ενσυνειδητότητας έχει βρεθεί μέσω ερευνών σε πολλούς τομείς. Η ένταξη τέτοιων προγραμμάτων και πρακτικών μπορεί να βελτιώσει θεαματικά την πολύπλευρη ανάπτυξη των παιδιών, την εκπαιδευτική πράξη και τη μάθηση. Για παράδειγμα βελτιώνεται:
Η προσοχή
Η εκτελεστική λειτουργία (οργάνωση, σχεδιασμός, μνήμη εργασίας, έλεγχος των παρορμήσεων)
Η υπερδραστηριότητα και η παρορμητικότητα
Η αντιμετώπιση του θυμού και τα προβλήματα διαγωγής
Η συναισθηματική ρύθμιση
Η φροντίδα προς τους άλλους
Η κοινωνική προσαρμογή και οι κοινωνικές δεξιότητες
Η διαχείριση του άγχους και του σχολικού άγχους
Η αυτό- αποδοχή, η αυτό- πεποίθηση, η χαλάρωση
Η ποιότητα του ύπνου
Μέσα στο σχολικό περιβάλλον η ενσυνειδητότητα μπορεί να εμφανίζεται είτε άμεσα, με τη δημιουργία ενός προγράμματος εκμάθησης ενσυνειδητότητας για τους μαθητές, είτε έμμεσα, με τους εκπαιδευτικούς να υιοθετούν και να εξασκούν την πρακτική της ενσυνειδητότητας σε προσωπικό επίπεδο και να την εφαρμόζουν μέσα στη σχολική καθημερινότητα. Φυσικά και τα δύο αυτά σενάρια μπορούν να συνυπάρχουν. Για να ενσωματωθεί η ενσυνειδητότητα στο εκπαιδευτικό πρόγραμμα είναι απαραίτητο να ακολουθηθεί κυρίως η έμμεση εισαγωγή της στην εκπαιδευτική πράξη, μέσω των εκπαιδευτικών. Τα προγράμματα που στοχεύουν στην εκπαίδευση των εκπαιδευτικών βασίζονται στο σκεπτικό ότι όταν οι δάσκαλοι είναι εκπαιδευμένοι να ασκούν την ενσυνείδητη πρακτική και να έχουν την αντίστοιχη συμπεριφορά ενσωματώνουν αυτή την πρακτική στην εκπαιδευτική τους διαδικασία. Μια τέτοια προσέγγιση έχει θετική επίδραση και σε όλο το φάσμα της ζωής τους (Meiklejohn et al. 2012).
Μπορεί να μιλάμε κυρίως για τον τρόπο που το σχολείο αντιμετωπίζει ένα μαθητή αλλά δεν πρέπει να παραγνωρίζουμε ότι το σχολείο μπορεί να είναι τεράστιος παράγοντας στρες για τους εκπαιδευτικούς επίσης, πλήττοντας έτσι και την εκπαιδευτική τους ικανότητα. Ο σύγχρονος εκπαιδευτικός καλείται να ανταπεξέλθει σε πρωτοφανείς απαιτήσεις (Jennings, 2009), φροντίζοντας για την διδασκαλία του εκπαιδευτικού υλικού, το περιβάλλον, την εξέλιξη των μαθητών, την σχέση του με τους μαθητές και τους γονείς και όλα τα προβλήματα που μπορεί να προκύπτουν, χωρίς να έχει όμως απαραίτητα τα εφόδια και την εκπαίδευση για όλα αυτά. Κάτι τέτοιο δεν είναι περίεργο, αφού μέχρι στιγμής υπάρχουν ελάχιστες αποτελεσματικές λύσεις στο στρες που οι εκπαιδευτικοί βιώνουν (Poulin et al. 2008).
Οι εκπαιδευτικοί έχουν ανάγκη από μοντέρνους και αποτελεσματικούς τρόπους ενίσχυσης ώστε να αυξήσουν την ανθεκτικότητα τους. Η ενσυνειδητότητα έχει πολλαπλά ψυχολογικά και σωματικά οφέλη για αυτούς, καθώς το στρες μειώνεται και προκαλούνται αλλαγές στη δομή και τη λειτουργία του εγκεφάλου. Η ενσυνειδητότητα επιδρά στις περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με την εκτελεστική λειτουργία και τη ρύθμιση της συμπεριφοράς κα των συναισθημάτων. Πολλές γνωστικές ικανότητες όπως η επίλυση προβλημάτων, η προσοχή, ο σχεδιασμός, η εργαζόμενη μνήμη και ο έλεγχος των πράξεων μπορούν να βελτιωθούν (Chan, Shum, Toulopoulou & Chen, 2008).
Μέσα από την ενσυνειδητότητα οι εκπαιδευτικοί μπορούν να βελτιώσουν την ευεξία, την ικανότητα να ελέγχουν τη συμπεριφορά στην τάξη, την υποστηρικτική σχέση με τους μαθητές τους και την αίσθηση αυτό- αποτελεσματικότητας τους ως προς την παροχή εκπαίδευσης.
Σε έρευνα βρέθηκε πως ακόμα και η δίμηνη εκπαίδευση στη μείωση του στρες βάσει ενσυνειδητότητας είναι ικανή να αυξήσει την ευεξία και το ανοσοποιητικό και την εγκεφαλική δραστηριότητα που ευθύνεται για τα θετικά συναισθήματα, να μειώσει το στρες και την εγκεφαλική δραστηριότητα που ευθύνεται για τα αρνητικά συναισθήματα (Davidson et al. 2003).
Σύμφωνα με έρευνες που μελέτησαν την επίδραση της εκπαίδευσης στην ενσυνειδητότητα στη ζωή των δασκάλων εντόπισαν αυξημένα επίπεδα ενσυνειδητότητας, σωματικής υγείας και πολύ βελτιωμένη αίσθηση εκπαιδευτικής αυτό- αποτελεσματικότητας (Poulin et al. 2008. Poulin 2009).
Σε άλλη έρευνα εντοπίστηκε πως μέσα από την ενσυνειδητότητα οι εκπαιδευτικοί είναι πιο υποστηρικτικοί μέσα στην τάξη, πιο ικανοί να διαχειριστούν την τάξη ακόμα και αν είναι ήδη έμπειροι εκπαιδευτικοί, να διατηρήσουν καλές σχέσεις με τους μαθητές τους (Jennings et al. 2011).
Για να ενσωματωθεί πραγματικά η ενσυνειδητότητα στην εκπαίδευση και στη συμπεριφορά των παιδιών οι δάσκαλοι έχουν το βασικό ρόλο ο οποίος θα πρέπει να είναι και παραδειγματικός. Μπορεί οι δάσκαλοι να είναι εκπαιδευμένοι και να έχουν μάθει συγκεκριμένες τεχνικές όμως τα οφέλη στη μαθητική κοινότητα θα έρθουν όταν οι δάσκαλοι πράγματι είναι σε θέση να εφαρμόσουν και να ενσωματώσουν τις ενσυνείδητες πρακτικές τους στην τάξη. Αυτό φυσικά αποτελεί εντέλει όφελος για όλους όσους εμπλέκονται με την εκπαίδευση.
Η ενσυνειδητότητα και ο ενσυνείδητος διαλογισμός αποτελεί μια καλή, αποτελεσματική και οικονομική λύση στην αντιμετώπιση των προβλημάτων των παιδιών. Τα παιδιά που μαθαίνουν να εφαρμόζουν μια τέτοια προσέγγιση βιώνουν μια θετική αλλαγή στην συναισθηματική, συμπεριφορική, σωματική τους ανάπτυξη που σταδιακά γίνεται τρόπος ζωής. Το σχολείο που εφαρμόζει τέτοιες πρακτικές είναι ένα σχολείο που δίνει χώρο στην ανατροφοδότηση, τη συγχώρεση, τη λήψη πρωτοβουλιών από τα παιδιά. Είναι ένα σχολείο που διδάσκει στους μαθητές όχι να μην κάνουν λάθη επειδή θα τιμωρηθούν αλλά το να μαθαίνουν από τα λάθη τους.
Οι μαθητές μαθαίνουν να δημιουργούν συνδέσεις μεταξύ όσων συμβαίνων μέσα τους και εκτός τους, εστιάζοντας στο τώρα με μια αντικειμενική ματιά. Η πρακτική της ενσυνειδητότητας μπορεί να είναι είτε επίσημη είτε ανεπίσημη (ως μια τυπική άσκηση ή ως τρόπος ζωής). Ο συνδυασμός αυτός ενισχύει την ικανότητα των παιδιών να συνδέουν τις εμπειρίες τους και να καθορίζουν τον τρόπο που θα διαχειριστούν την κάθε κατάσταση. Μαθαίνουν να διαχειρίζονται τα συναισθήματα, να τα ρυθμίζουν και να τα εκφράζουν. Η προσοχή των παιδιών ρυθμίζεται καλύτερα αφού τα παιδιά εξασκούνται στο να εστιάζουν, να παραμένουν εστιασμένα και να αποσύρουν την προσοχή τους από ένα ερέθισμα. Όπως και τα αποτελέσματα έχουν δείξει, είναι μια πολύ αποτελεσματική και λειτουργική αντιμετώπιση της προβληματικής συμπεριφοράς στην εκπαίδευση.
Στην πράξη
Για να εφαρμοστεί ένα πρόγραμμα στο σχολείο πρέπει καταρχάς όλοι οι αρμόδιοι να συμφωνήσουν ως προς το τι να περιλαμβάνει ένα πρόγραμμα ανάλογα με τις ανάγκες των παιδιών και ως προς το τι είναι αυτό που τελικά θα μετρηθεί για να διαπιστωθεί η επιτυχία του προγράμματος. Ένα τέτοιο πρόγραμμα δεν είναι στατικό. Απαιτεί διαρκή εξέλιξη, βελτίωση των πρακτικών όσο και των επαγγελματιών που τα διδάσκουν και τα εποπτεύουν. Για να έχει εξέλιξη ένα πρόγραμμα πρέπει οι αρμόδιοι να το υποστηρίξουν πάρα τις όποιες αλλαγές προκύψουν στο σχολείο, στην εκπαιδευτική πολιτική, στα άτομα τα οποία παίρνουν τις αποφάσεις, προτείνουν αλλαγές, θέτουν προτεραιότητες και κανονίζουν τα οικονομικά ζητήματα (Meiklejohn et al. 2012).
Μηλοβιανού Αφροδίτη
AME (n.d). Mindfulness in Education: the Foundation for Teaching and Learning. http://www.mindfuleducation.org/
Chan, R. C. K., Shum, D., Toulopoulou, T., & Chen, E. Y. H. (2008). “Assessment of executive functions: Review of instruments and identification of critical issues”. Archives of Clinical Neuropsychology, 23(2), 201–216.
Jennings, P. A. (2011). Promoting teachers’ social and emotional competencies to support performance and reduce burnout. In A. Cohan & A. Honigsfeld (Eds.), Breaking the mold of pre-service and inservice teacher education: Innovative and successful practices for the 21st century (pp. 133–143). New York: Rowman & Littlefield.
Jennings, P. A., Snowberg, K. E., Coccia, M. A., & Greenberg, M. T. (2011). Improving classroom learning environments by cultivating awareness and resilience in education (CARE): Results of two pilot studies. Journal of Classroom Interaction, 46(1), 37–48
Poulin, P. A. (2009). Mindfulness-based wellness education: A longitudinal evaluation with students in initial teacher education. Unpublished doctoral dissertation. University of Toronto, Canada.
Poulin, P. A., Mackenzie, C. S., Soloway, G., & Karayolas, E. (2008). Mindfulness training as an evidenced-based approach to reducing stress and promoting well-being among human services professionals. International Journal of Health Promotion and Education, 46, 35–43.
Vibes, John (n.d.). An Elementary School has Kids Meditate Instead of Punishing Them and the Results are Profound. http://thefreethoughtproject.com/school-sending-children-meditate/
Zwerger, N., & Khalilah, B. (2016). Fostering an Anti-bias Culture in the Classroom and beyond. Paper presented at the National Partners in Education Access (NPEA) 2016 Conference Session, Baltimore, USA.
Χρησιμοποιούμε cookies για να διασφαλίσουμε ότι σας παρέχουμε την καλύτερη εμπειρία στην ιστοσελίδα μας. Συνεχίζοντας την περιήγηση στον ιστότοπο, αποδέχεστε τη χρήση cookies.
