Πόσοι και πόσες από εμάς δε θυμόμαστε τα εφηβικά λευκώματα όπου γράφαμε τις σκέψεις μας, δίναμε τους δικούς μας ορισμούς σε έννοιες αόριστες και εξομολογούμασταν όνειρα που ίσως ποτε δεν πραγματοποιήσαμε.
Μια από τις πρώτες ερωτήσεις σε αυτά τα τετράδια ήταν συνήθως «τι εστί φιλία». Εκεί άλλες φορές γράφαμε στιχάκια που πέρασαν από γενιά σε γενιά, είτε δίναμε ορισμό όπως πραγματικά τον νιώθαμε. Πάντα όμως μεταξύ των απαντήσεων υπήρχαν οι λέξεις ιερή, θεία, μαγική, τρυφερή, παντοτινή… ή κάποια παρόμοια. Στο παιδικό μυαλό μας η φιλία ήταν μια ακαθόριστη έννοια που όταν αναπτυχθεί μεταξύ των ανθρώπων δε χάνεται, δημιουργεί ένα δεσμό που κρατά για πάντα παρά τις όποιες δυσκολίες, ένα δεσμό ιερό και θεόσταλτο που αποτελεί μέγιστο σφάλμα να διαλυθεί.
Αλήθεια, πόσοι από εσάς διατηρείτε στενούς δεσμούς με τους παιδικούς φίλους του λευκώματός σας; Ε, εγώ απευθύνομαι στους υπόλοιπους.
Σ´εκείνους που δεν κατάφεραν να κρατήσουν τους παιδικούς τους φίλους, εκείνους που πήραν δρόμους παράλληλους με τους άλλοτε κολλητούς, που δεν τμήθηκαν ξανά στο πέρασμα των χρόνων…
Η ζωή ως τώρα μου έδειξε πως τίποτα δε μένει σταθερό και τίποτα δεν κρατάει για πάντα. Όπως είπε και ο σοφός Ηράκλειτος αιώνες πριν, τα πάντα ρεί, όλα δηλαδή είναι ρευστά, υπόκεινται σε αλλαγές, τίποτα δε μένει ίδιο στο πέρασμα του χρόνου. Έτσι και η ανθρώπινη φιλία. Μακάρι να ήταν κάτι ατελείωτο και άχρονο, αλλά δυστυχώς κι αυτή μέσα στην πορεία της ζωής αλλάζει μορφή, εξελίσσεται κι εσύ καλείσαι να αποφασίσεις αν η νέα μορφή που πήρε σε καλύπτει ή όχι. Πολλές φορές όχι.
’Εκανα αρκετούς «φίλους» στη ζωή μου, αλλά ελάχιστους που άντεξαν στο χρόνο. Έτσι πια έχω καταλήξει στη θεωρία πως το να αποκαλείς κάποιον φίλο είναι απλά μια συνθήκη, ένας εύκολος τρόπος να προσδιορίσεις κάποιον γνωστό σου με τον οποίο τυγχάνει να βρίσκεσαι πιο κοντά για κάποιο συγκεκριμένο χρονικό διάστημα. Γιατί αυτή είναι η αλήθεια. Γνωρίζουμε ανθρώπους, μοιραζόμαστε μαζί τους εμπειρίες, βιώματα, μέρες και νύχτες και σε μια στιγμή… μπαμ… το μπαλόνι ξεφουσκώνει. Αυτό δεν είναι απαραίτητα κακό, είναι όμως ενδεικτικό του ότι αποτελεί λάθος να αποκαλούνται όλοι όσοι μας συναναστρέφονται φίλοι. Σύμφωνα με λεξικογράφους, η λέξη φιλία προοριζόταν να σημαίνει την αγάπη μεταξύ αδελφών, όπως και στα λατινικά amicus είναι λέξη προερχόμενη από το ρήμα αγαπώ (amare). Μα πόσους από τους φίλους μας πραγματικά αγαπάμε; Σίγουρα τους συμπαθούμε και σίγουρα απευχόμαστε κάθε κακό για εκείνους, όμως τους αγαπάμε ως αδέλφια; Πράγματι; Τροφή για σκέψη.
Δε θέλω να θεωρηθεί αυτό το κείμενο ωδή κατά της φιλίας. Ούτε να παρεξηγηθώ ως άτομο που δεν πιστεύει στην αξία της. Φιλία υπάρχει και είναι ανεκτίμητη, όμως για να δηλωθεί ως τέτοια θα πρέπει να υπάρχει το κατάλληλο υπόβαθρο, η αντίστοιχη προσπάθεια από όλες τις πλευρές και βέβαια η ανιδιοτελής και ειλικρινής αγάπη μεταξύ των εμπλεκομένων.
Ακολουθούν πρακτικές συμβουλές για το πώς να καταλάβετε αν πραγματικά κάποιος είναι φίλος σας.
1) Δεν σας ασκεί κακοπροαίρετη κριτική, δέχεται τις ατέλειές σας και δεν επιδιώκει να σας αλλάξει.
2) Δεν διστάζει να σας προσκαλέσει στο σπίτι του αλλά να έρθει κι εκείνος στο δικό σας. Αντίστοιχα, σας προσκαλεί στις εξόδους του και δεν περιορίζεται στο να σας βλέπει μόνο εντός των… τειχών.
3) Σας μιλάει ειλικρινά και σας λέει τη γνώμη του χωρίς να ωραιοποιεί καταστάσεις για να σας… χαϊδέψει τα αυτιά.
4) Χαίρεται με τη χαρά σας.
5) Είναι εκεί για εσάς, χωρίς να έχει σημασία η απόσταση, ο καιρός που έχετε να βρεθείτε κοκ. Απαντά σε κάθε σας τηλεφώνημα και σε κάθε μήνυμα, αλλά και παίρνει πρωτοβουλία, σας τηλεφωνεί αν έχετε καιρό να τα πείτε, δεν επαναπαύεται και… χάνεται.
Οι παραπάνω είναι ενδεικτικοί τρόποι για να καταλάβετε αν κάποιος σας νιώθει πραγματικό φίλο, αλλά και καλή ευκαιρία να αναρωτηθείτε κι εσείς ποσο καλός φίλος είστε για τους γύρω σας.
Θυμηθείτε, δεν είναι κακό οι «φιλίες» να ξεφτίζουν, να χάνονται… όλοι οι άνθρωποι έρχονται στη ζωή μας για να μας διδάξουν κάτι. Άλλοι το διδάσκουν και χάνονται, άλλοι είναι γραφτό να μείνουν. Όμως δεν πρέπει ποτέ να υποτιμούμε τις στιγμές που ζήσαμε με τους ανθρώπους και να τις ξεχνάμε, άλλωστε σε κάποια στιγμή της ζωής μας αποτέλεσαν επιλογή μας και σημαντικό κομμάτι της.
Παιδιά καίγονται και πεθαίνουν σε φωτιές, σε πολέμους, απο εχθρούς, από οικογένειες. Από ανθρώπους σκληρούς και βάναυσους. Ανθρώπους που δε λογαριάζουν τίποτα μπροστά στο κυνήγι του χρήματος, της δόξας και της εξουσίας.
Κάθε τόσο, η μάνα γη αγκαλιάζει σώματα παιδιών που δεν πρόλαβαν να την φροντίσουν. Σκεπάζει με το χώμα της, τις ψυχές και τα σώματα παιδιών αθώων που πληρώνουν την κακιά, την αμέλεια και τα λάθη των μεγάλων.
Είναι παιδιά που δεν πρόλαβαν να χαρούν, δεν πρόλαβαν να παίξουν, δεν πρόλαβαν να ονειρευτούν. Και όσα πρόλαβαν να ονειρευτούν, πήραν τα όνειρα τους συντροφιά στο παράδεισο.
Η ζωή τους διήρκησε όσο διαρκεί η ανατολή πριν να έρθει η δύση.
Και όσο λαμπρή και φωτεινή ήταν η ανατολή αλλά τόσο ζοφερή και θλιβερή ήταν η δύση. Γεμάτη κλάμα και πόνο.
Το γέλιο έγινε ουρλιαχτό και η χαρά δάκρυ.
«Γιατί έτσι είναι η ζωή» απαντάς, και μετά αλλάζεις πλευρό να κοιμηθείς. Μα με τις ερινύες να φωνάζουν, τις αιματοβαμμένες εικόνες να περνάνε απο μπροστά σου σαν φιλμ κακογραμμένης ταινίας πώς να κοιμηθείς;
Ξέρω δεν φταις. Φταίνε οι φωτιές, φταίνε αυτοί που θέλουν τα πετρέλαια, φταίνε οι άλλοι που επιθυμούν να κάνουν τη γη δική τους.
Μα έχει σημασία ποιος φταίει;
Έχει σημασία ο τρόπος που χάθηκε μια παιδική ψυχή ;
Αν κάηκε μέσα σε φλόγες, αν πέθανε στη Συρία ή στην Παλαιστίνη, ή αν πέθανε απο ασιτία. Μπορεί να ήταν θύμα μπουλινγκ, ίσως και θύμα των ίδιων του των γονέων.
Σημασία έχει ότι παιδιά χάνονται καθημερινά και μαζί με αυτά χάνεται και η ελπίδα. Η ελπίδα για ένα καλύτερο αύριο, για έναν καλύτερο κόσμο.
Τετριμμένα ακούγονται, ξερω.
Μα φαντάσου τον κόσμο χωρίς ελπίδα.
Θα έμοιαζε με παιδική χαρά, παρατημένη και εγκαταλελειμμένη, γεμάτη αγριόχορτα, σκουριασμένες κούνιες και σκουπίδια.
Έτσι θα καταντήσει στο τέλος και η κοινωνία μας. Γεμάτη ηλικιωμένους και ανθρώπους ψυχικά άρρωστους.
Το δυστύχημα είναι πως όσο και αν θρηνούμε τίποτα δεν αλλάζει, όπως και τίποτα δεν έχει αλλάξει ως τώρα. Και αυτή, ίσως, να είναι και η μεγαλύτερη απόδειξη.
Θα θρηνήσουμε πάνω σε μια εικόνα που θα δούμε μπροστά μας, θα σχολιάσουμε τα κακώς κείμενα και μετά ο καθένας μας θα συνεχίσει τη ζωή του, ακριβώς, από εκεί που την άφησε.
Μετατρέψαμε τον κόσμο σε ζούγκλα. Γίναμε θηρία σε ενα αέναο και εμμονικό κυνήγι για εξουσία, εκδίκηση και επιβολή.
Η φράση «δεν μπορούμε να κάνουμε κάτι» φαντάζει η ιδανική απάντηση σε κάθε ενοχή, σε κάθε κρίση συνείδησης. Παυσίπονο για τον πόνο του άλλου.
Και αφού έτσι μάθαμε, συνεχίζουμε να ζούμε έτσι. Συνεχίζουμε να μαθαίνουμε και στα παιδιά μας να φέρονται και να σκέφτονται έτσι. Γιατί «δεν φταίμε εμείς, αλλα φταίνε οι άλλοι».
Το λιθαράκι μας στον κόσμο, αυτό που θα έπρεπε να αφήνουμε όλοι, ως ενέχυρο για την ευημερία και την πρόοδο μετατρέπεται σε κούτσουρο, που στέκεται εκεί να μας θυμίζει την κακιά που μας περιβάλει.
Όσο και αν προσπαθεις να το πασπάλισεις με χρυσόσκονη για να φαίνεται όμορφο, αυτό θα μένει πάντα εκεί να σου θυμίζει την πράξη.
Να σου θυμίζει πως αδιαφόρησες για τον κόσμο που θα παραδόσεις στο παιδί σου, πως αδιαφόρησες για το ίδιο σου το παιδί.
Για κάθε παιδί που πεθαίνει, υπάρχει πάντα ένας ενήλικας που δεν μερίμνησε ούτε για το μέλλον του παιδιού του αλλά ούτε και για το μέλλον αυτού του κόσμου.
Για κάθε παιδί που χάνεται, φταίει πάντα ένας ενήλικας που δεν έκανε σωστά τη δουλειά του…
Και δεν είναι άλλος πέρα από εσένα, από εμένα, από τον διπλανό…
Γιατί ο κόσμος είναι πολύ μικρός και φτωχός για να αντέξει την ελπίδα και το όνειρο που κουβαλά η παιδική καρδιά.
Το Wicklow Sudbury School of Ireland είναι το πρώτο και μοναδικό σχολείο εναλλακτικής εκπαίδευσης που έχει ιδρυθεί στην Ιρλανδία. Εμείς βρήκαμε τον Bernard Moran, τον υπεύθυνο του σχολείου και συζητήσαμε μαζί του για τον τρόπο λειτουργίας του σχολείου αλλά και το εκπαιδευτικό σύστημα της χώρας του.
Πότε ιδρύθηκε το σχολείο; Ποιοι ήταν οι λόγοι που σας οδήγησαν στην ίδρυση του;
Το σχολείο ξεκίνησε με περίπου 11 μαθητές το Σεπτέμβρη του 2016. Ιδρύθηκε από μια ομάδα γονιών, δύο εκ των οποίων, η Sonja Keogh και Ciara Brehony ακόμη ανήκουν στο προσωπικό του σχολείου. Οι ιδρυτές συναντιόντουσαν μια φορά περίπου τη βδομάδα πριν το σχολείο ανοίξει, και υποστηρίζει ότι αυτό ήταν πολύ σημαντικό για την επίτευξη του σχεδίου.
Υπήρχαν πολλοί λόγοι για τη δημιουργία ενός σχολείου σαν το δικό μας. Πρώτον, πολλοί από τους ιδρυτές είχαν δει τα παιδιά τους να δυσκολεύονται στο παραδοσιακό σχολείο. Για μερικούς άλλους, τα μεγαλύτερα τους παιδιά υπέφεραν στο συμβατικό σχολείο και ήθελαν τα μικρότερα τους παιδιά να έχουν μια καλύτερη εμπειρία ζωής. Άλλοι ήθελαν να μετακινήσουν τα παιδιά τους από το τωρινό τους σχολικό περιβάλλον, το οποίο τους έριχνε ψυχολογικά, προτού οι επιπτώσεις του πάνω τους γίνουν μόνιμες.
Για άλλους, το κίνητρο ήταν η αλλαγή της κοινωνίας προς το καλύτερο. Είχαν εξετάσει το εκπαιδευτικό σύστημα, μίλησαν σε πολλούς ανθρώπους, είδαν τις στατιστικές, τα ζητήματα ψυχικής υγείας των νέων, διάβασαν πρόσφατες έρευνες στην επιστήμη της μάθησης, και ήταν ξεκάθαρο ότι το τωρινό σύστημα απείχε πολύ από το ιδανικό. Σε μια ραγδαία εξελισσόμενη κοινωνία με τεράστια προβλήματα που αφορούν το κλίμα, τις οικονομικές ανισότητες, κτλ. , χρειαζόμαστε κάτι καλύτερο ώστε να προετοιμάσουμε τους νέους για το μέλλον, κάτι που θα τους αξίζει περισσότερο.
2.Ποια είναι η βασική φιλοσοφία του σχολείου;
Η βασική φιλοσοφία του σχολείου είναι αυτή της αυτόνομης μάθησης και της δημοκρατικής εκπαίδευσης. Στην ουσία, πιστεύουμε (και η έρευνα το υποστηρίζει) ότι οι άνθρωποι έχουν μια έμφυτη επιθυμία να μάθουν και ότι η μάθηση είναι πολύ πιο αποτελεσματική όταν έχουμε εσωτερικό κίνητρο, παρά όταν κάποιος άλλος μας λέει να μάθουμε κάτι.
Όσον αφορά τη δημοκρατική πλευρά της κατάστασης, φαίνεται πολύ περίεργο που αποκαλούμε τις κοινωνίες μας δημοκρατικές, που περιμένουμε από τους νέους να μεγαλώσουν και να γίνουν ικανοί δημοκρατικοί πολίτες, όταν τους τοποθετούμε σε σχολεία, όπου οι φράσεις «επειδή το λέω εγώ» και «κάνε όπως σου πούνε», είναι οι αποτρεπτικοί παράγοντες που επικαλείται ο δάσκαλος όταν του κάνουν ερωτήσεις οι μαθητές του. Σίγουρα μια δημοκρατική κοινωνία θα έπρεπε να εκπαιδεύει τους πολίτες της στη δημοκρατία, και σίγουρα η καλύτερη μορφή της μάθησης είναι η εξάσκηση. Πιστεύω ότι οι περισσότεροι άνθρωποι θα συμφωνήσουν ότι τα παραδοσιακά σχολεία δεν είναι κατάλληλα για πολλούς μαθητές, και, τουλάχιστον, θα έπρεπε να υπάρχουν μερικές διαφορετικές επιλογές για εκείνους.
3.Ακολουθείτε κάποιο συγκεκριμένο πρόγραμμα σπουδών;
Δεν υπάρχει προκαθορισμένο πρόγραμμα σπουδών στο σχολείο. Το σχολείο στις πρακτικές του μοιάζει πιο πολύ με κοινότητα παρά με ένα σχολείο όπως το ξέρουμε μέχρι τώρα. Κανείς δεν είναι υποχρεωμένος να κάνει κάτι. Ούτε μαθήματα είναι υποχρεωτικό να γίνονται. Μερικές φορές τα μαθήματα γίνονται εάν οι μαθητές το θέλουν, έτσι, με αυτή την έννοια, μπορεί κανείς να πει ότι το πρόγραμμα σπουδών οργανώνεται από τους μαθητές.
Πολλές φορές όμως δεν μοιάζει με πρόγραμμα σπουδών. Οι άνθρωποι μαθαίνουν με το να κάνουν δραστηριότητες με τους φίλους τους, όπως το να εξερευνούν τα δικά τους ενδιαφέροντα, με συζητήσεις, ανάγνωση, παιχνίδια, μαθήματα εξ αποστάσεως, εργαστήρια που έχουμε στο σχολείο και άλλες παρόμοιες δράσεις. Η δομημένη και βασισμένη σε ρόλους μάθηση συμβαίνει κάποιες φορές, μα μόνο όταν κάποιος αποφασίζει ότι το θέλει, και ακόμη και τότε αποτελεί μικρό μέρος της πραγματικής μάθησης που συμβαίνει.
4.Πόσοι μαθητές υπάρχουν; Ποσοι καθηγητές; Τι ηλικίας παιδιά δέχεστε;
Υπάρχουν 23 μαθητές στο σχολείο και 5 άτομα καταρτίζουν το προσωπικό. Συνήθως υπάρχουν τουλάχιστον 3 άτομα του προσωπικού σε υπηρεσία οποιαδήποτε στιγμή. Οι τωρινοί μαθητές είναι 6 με 16 ετών και δεχόμαστε μαθητές από 6 έως 18 ετών.
5.Ποιοι είναι οι κανονισμοί που διέπουν τη σχολική ζωή; Κάθε πότε γίνονται οι γενικές συνελεύσεις και πώς; Αν είναι εύκολο εξηγείστε μας, παρακαλώ, τον τρόπο που αυτες διεξάγονται.
Το βιβλίο κανονισμών αρχικά βασίστηκε στο βιβλίο του σχολείου Sudbury Valley, αλλά έχουμε κάνει συνεχείς τροποποιήσεις, παραλείποντας παλιούς κανονισμούς, εισάγοντας καινούριους, βασιζόμενοι στις ανάγκες της κοινότητας μας. Τέτοιες αλλαγές γίνονται στις σχολικές συνελεύσεις. Οι συνελεύσεις δεν είναι υποχρεωτικές, αλλά είναι η καρδιά του σχολείου και γίνονται 2 φορές την εβδομάδα. Όλοι μπορούν να κάνουν της πρότασης τους για να ψηφιστεί από όλη τη σχολική κοινότητα. Όλοι έχουν την ίδια ψήφο, είτε κάποιος είναι 50 χρονών και μέλος του προσωπικού είτε 5 και μαθητής. Οι προτάσεις ποικίλουν από την αγορά νέου εξοπλισμού, την αλλαγή των κανόνων, τις σχολικές εκδρομές, την εισαγωγή σεμιναρίων ή εξωτερικού ειδικού προσωπικού στο σχολείο. Οι προτάσεις συζητούνται και ψηφίζονται.
6. Πως διοικείται το σχολείο;
Το σχολείο έχει επίσης ένα εύρος επιτροπών και διοικητικών υπαλλήλων που φροντίζουν για τη διαχείριση του σχολείου. Όλοι οι διοικητικοί υπάλληλοι είναι εκλεγμένοι, ενώ οι επιτροπές εθελοντικές. Οι μαθητές μπορούν να αναλάβουν αυτούς τους ρόλους αν και μερικοί, για παράδειγμα, αυτούς που περιλαμβάνουν οικονομική διαχείριση ή εξωτερικές αρχές, χρειάζονται συμμετοχή από το προσωπικό. Μερικοί από τους διοικητικούς υπαλλήλους είναι οι υπάλληλοι της καθαριότητας, που ασχολούνται με την καθαριότητα του σχολείου, υπάλληλοι που ασχολούνται μετο τμήμα εκπαίδευσης, το διοικητικό συμβούλιο, και ο υπάλληλος που φροντίζει για το παρουσιολόγιο. Παρεμπιπτόντως, το σχολείο είναι ανοιχτό από τις 8.30 μέχρι τις 17.00 και οι μαθητές πρέπει να παρακολουθήσουν 5 ώρες μαθημάτων την ημέρα.
Η νομική επιτροπή διαχειρίζεται την επίλυση διαφορών. Εάν κάποιος παραβεί έναν κανόνα, ο οποιοσδήποτε μπορεί να υποβάλλει εγγράφως παράπονα και θα το αναλάβει μια επιτροπή συνομηλίκων. Όλοι συμμετέχουν στην επιτροπή σε διαφορετικά χρονικά σημεία. Εάν εγώ για παράδειγμα, ξεχάσω να καθαρίσω το πιάτο μου μετά το μεσημεριανό, κάποιος ίσως υποβάλλει ένα παράπονο για μένα. Εάν παραδεχτώ ότι το έκανα, ή εάν υπάρχουν αρκετοί μάρτυρες για να το επιβεβαιώσουν, τότε θα λάβω μια υπενθύμιση του κανονισμού που παραβίασα. Εάν παραβιάζω έναν κανονισμό συνεχόμενα, ίσως δεχτώ κυρώσεις, όπως το να μην μπορώ να χρησιμοποιώ την κουζίνα για μια βδομάδα.
7. Πώς γίνεται η χρηματοδότηση του σχολείου;
Το σχολείο χρηματοδοτείται με δίδακτρα σε αναλογική κλίμακα, καθώς τα ανεξάρτητα σχολεία, αν και είναι νόμιμα στην Ιρλανδία, δεν χρηματοδοτούνται από την κυβέρνηση. Οι άνθρωποι πληρώνουν ένα ποσοστό του εισοδήματος τους, και εμείς προσπαθούμε να παρέχουμε δωρεάν φοίτηση για μερικούς μαθητές που είναι σε πιο δύσκολη οικονομική κατάσταση. Είμαστε καταχωρημένη φιλανθρωπική οργάνωση, οπότε έχουμε αρχίσει να μαζεύουμε κεφάλαια.
8.Ποια είναι η γνώμη των γονέων που συμμετέχουν στο εγχείρημα;
Μέχρι στιγμής, τα σχόλια από τους γονείς για το σχολείο υπήρξαν εξαιρετικά, με αρκετούς από αυτούς να λένε ότι τα παιδιά είναι και πάλι ο εαυτός τους.
9. Ποια είναι η υπάρχουσα κατάσταση που επικρατεί στο εκπαιδευτικό σύστημα της χώρας;
Το κοινότυπο εκπαιδευτικό σύστημα στην Ιρλανδία επηρεάζεται πάρα πολύ από την καθολική Εκκλησία, στην οποία ανήκουν τα περισσότερα σχολικά κτίρια και έχει πολύ σημαντικό ρόλο στα σχολικά συμβούλια. Η κατάσταση βελτιώνεται βέβαια, αλλά εξαιρετικά αργά.
10. Τι σημαίνει για εσάς εναλλακτική εκπαίδευση;
Η εναλλακτική εκπαίδευση απλά σημαίνει κάτι που δεν είναι η παραδοσιακή εκπαίδευση την οποία όλοι ξέρουμε. Εμείς είμαστε οπαδοί τη δημοκρατικής και αυτόνομης μάθησης, έτσι δεν είμαστε εναρμονισμένοι με την θρησκευτική διδασκαλία κατ΄οίκον απλά επειδή είναι εναλλακτική. Παρ’ ‘όλα αυτά, πολλοί άνθρωποι χρησιμοποιούν τον όρο για να αναφερθούν σε ένα πιο ελεύθερο, πιο εμφατικό, διασκεδαστικό και υπομονετικό εκπαιδευτικό ύφος. Μερικά σχολεία, όπως τα Waldorf, αποτελούν μια βελτιωμένη εκδοχή της παραδοσιακής εκπαίδευσης, αλλά, κατά τη γνώμη μας, είναι ακόμη πολύ κοντά από μερικές απόψεις.
11. Οι μαθητές που φοιτούν σε ένα τέτοιο σχολείο μπορούν να εξασφαλίσουν την εισαγωγή τούς στο Πανεπιστήμιο;
Οι μαθητές στο σχολείο μας μπορούν να πάνε στο κολλέγιο είτε μέσω του πιστοποιητικού αποφοίτησης είτε μέσω μαθημάτων Ποιότητας και Τυπικών Προσόντων της Ιρλανδίας.
Ευχαριστούμε τον Bernard Moran για τη διάθεση του να μας μεταφέρει το εγχείρημα του εναλλακτικού σχολείου που δημιουργήθηκε μόλις στην Ιρλανδία. Ήταν μια άκρως διαφωτιστική και επικοδομητική συζήτηση. Ας ευχηθούμε σε μερικά χρόνια να δούμε ένα παρόμοιο εγχείρημα να λαμβάνει χώρα και στην Ελλάδα.
Συνέντευξη/Επιμέλεια κεομενου: Ευαγγελία Τζιάκα
Μετάφραση: Βιβή Μπαϊράμι
Wicklow Sudbury School of Ireland is the first attempt of some Irish parents to create a different kind of school which follows the basic principles of what we call, alternative education. Bernard Moran, the administrator of the school, explains us how it all started and how the school works.
1.When was the school founded?
Τhe school started it out with 11 or so students in September 2016. It was founded by a group of parents – two of whom – Sonja Keogh and Ciara Brehony, are still working at the school as staff members. The founders met once every week or so for about a year before the school opened and say this was crucial to making the project a reality.
2)What were the reasons that urge you to make such an attempt?
There were many reasons for wanting to create a school like ours. For one, many of the founders had seen their children struggle in traditional schooling. For some their older children had suffered in mainstream schooling and they wanted their younger kids to have a better experience. Others wanted to move their children out of a current school environment that was bringing them down before they were permanently impacted by it.
For others the motivation to change society for the better. They had looked at the education system, spoken to many people, seen the statistics on youth mental health issues, read up to date studies on the science of learning and it was clear that the current system was far from ideal. In a rapidly changing society with huge problems around the climate, wealth inequality and so on, we need something better to prepare our young people for the future. And they deserve something better.
3.What is the main philosophy underpinning the school?
The philosophy underpinning the school is that of self-directed learning and democratic education. Essentially, we believe (and the research supports this) that people have an innate desire to learn and that learning is much more effective when we are motivated from within rather than by someone else telling us to learn something.
As far as the democratic side of things go, it seems very strange that we call ourselves democracies, that we expect young people to grow to be able democratic citizens, when we house them in schools where ‘because I said so’ and ‘do what you’re told’ are refrains any teacher can call on when questioned by a student. Surely a democratic society should educate its people in democracy, and surely the best form of learning is practice? I think most people can agree that traditional schooling doesn’t work for a lot of people, and at the very least there should be some different options for those people.
4.Do you follow any specific curriculum?
There is no set curriculum in the school. The school in practice looks more like a community than a school as we know it. Nobody has to do anything. There don’t have to be classes. Sometimes there are classes if people want them, so in that sense you could say the curriculum is self-organized by the students.
But very often it doesn’t look like a curriculum. People learn from doing projects with their friends, from going down the rabbit hole of their own interests, from conversations, reading, games, online tutorials, workshops we have in the school and so on. Structured, rote based learning has its place at times, but only when someone decides that they want that, and even then it comprises a minority of all the actual learning they are doing.
5.How many students amd teachers are there?
There are 23 students in the school and 5 staff. Usually there are at least 3 staff on at any given time. The current students range in ages between 6 and 16 and we accept students between the ages of 6 and 18.
6.What are the principles and the laws of the school? When did the school meetings take place? How do they work? Can you give us a picture of the whole procedure?
The school law book was initially based on the Sudbury Valley School law book but we have made continued revisions, removing old laws, introducing new ones and so on based on the needs of our community. Changed like this are made at the school meeting. The school meeting is not compulsory, but it is the heart of the school and meets twice a week. Anyone can make a proposal to be voted on at the meeting by the whole school community. Everyone has an equal vote, whether they are a staff member of fifty year or a student of five. Proposals range from buying new equipment, changing laws, going on school excursions or bringing workshops or outside experts to the school. Proposals are discussed and voted on.
The school also has a variety of committees and clerks who look after the running of the school. All of the clerks are elected positions, while the committees are voluntary. Students can fill any of these roles although some, for example those involving finances or outside authorities, need staff involved. Some of the different clerks include the cleaning clerks, who do up the cleaning roster for the school, the official authorities clerk, who deals with the department for education and town council and so on, the attendance clerk who looks after attendance. Incidentally, the school is open from 8.30 to 5pm and students must be signed in for 5 hours a day.
Conflict resolution is handled by the judicial committee. If someone breaks a rule, anyone can write a complaint and it will be dealt with by jury of their peers. Everyone does peer duty at one time or another. If I, for example, forget to clean up my bowl after lunch, someone might write a complaint about me, if I agree that I did it, or there are enough witnesses to place it beyond doubt, then I will get a reminder of the law I have broken. If I break a law consistently, I may get a sanction. In this case something like not being able to use the kitchen for a week.
8.How is the school funded?
The school is funded on a sliding scale tuition fee, as independent schools, though not prohibited in Ireland, do not get any funding from the state. People pay a percentage of their household income, and we try to provide some free places for those in more difficult financial positions. We are a registered charity so we have begun fundraising now as well.
9)What is the feedback of the parents who take part in that attempt?
So far the feedback on the school from parents has been great, with many saying that their children are back to themselves again.
10) Can you tell us few things about the way the mainstream Irish education works?
The mainstream Irish education system is heavily influenced by the catholic church, who own the majority of the school buildings and are prominent on school boards. It is changing for the better, but very, very slowly.
11)From your opinion, what does alternative education means?
Alternative education just means something that is not the traditional education we are all familiar with. We are proponents of democratic and self-directed education specifically, so we’re not aligned with, for example, a religouis homeschooling education just because it is alternative. However many people use the term to refer to a freer, more empathetic, fun and patient style of education. Some like Waldorf schools, are an improvement on tradtional schooling but in our opinion still too close to it in some ways.
12)Are the pupils of your school able to go to college? Is there anything extra they have to do if they wish to study at university?
Students in our school can go to college via their leaving cert or via Quality and Qualifications Ireland (QQI) courses. There is nothing stopping them.
Kind Regards,
Bernard Moran.
We are grateful to Bernard for giving us this interview. This interview is a way to learn how a real alternative school works. It was, after all, an enlighting discussion which, we wish, might help people in Greece attempt something similar.
In a society which changes day by day, schools should change also.
Α στο καλό !!Καλοκαίρι είναι αυτό;15 Ιουνιου τελείωσα με το σχολείο 20 αρχίσαμε το φροντιστήριο. Γιατί ; Για να περάσω στο Πανεπιστήμιο. Τρίτη Λυκείου βλέπεις και ο στόχος (όχι ο δικός μου, των γονιών μου) να περάσω σε μια καλή σχολή, να έχω λεφτά και να ζω πλουσιοπάροχα. Έτσι είπε η μαμά και συμφώνησε και ο μπαμπάς.”Ένα καλοκαίρι είναι μωρέ. Επενδύεις για να έχεις αργότερα.” Και το κήρυγμα συνεχίζεται βεβαίως βεβαίως . “Η μόνη σου δουλεια είναι να διαβάζεις. Τώρα που δεν έχεις έγνοιες. Δεν θα πάθεις τίποτα αν χάσεις και μερικά μπάνια.Αξίζει τον κόπο. “
Ρε με δουλεύουν; Μιλάνε σοβαρά ; Να χάσω ένα καλοκαίρι για να σερβίρω αργοτερα καφέ με το πτυχιο μου για δίσκο; Και δεν είναι ένα οποιοδήποτε καλοκαίρι ..Μάνα τελειώνει η εφηβεία μου μαζί με το σχολείο και εγώ το μόνο που θέλω είναι να το ζήσω. Και εδώ που τα λέμε δεν ξερω τι θέλω να σπουδάσω γιατί δεν ξερω τι θέλω να γίνω. Οχι ότι με ρώτησαν.Οχι ότι με βοήθησαν να μάθω. Αυτοί ξέρουν καλύτερα από μένα. Ναι βλέπεις είναι μεγάλοι και γνωρίζουν τι μου ταιριάζει. Γιατρός, δικηγόρος, καθηγητής τέτοια απλά πράγματα..Τώρα αν εγώ γυρίσω και τους πω ότι θέλω να γίνω τραγουδίστρια ή ζωγράφος θα με κοιτανε σαν εξωγήινο και θα ζησω live το 10′ κήρυγμα με πρωταγωνιστή εμένα..Θα το μάθει και η θεία από το χωριό και θα ζητήσει από την μάνα μου να πάει να με διαβάσει κανένας παπάς. Η μάνα μου θα αρχίσει τα γνωστά για τις κακές παρέες τύπου “Ποιος σου τα έμαθε αυτά;” Και θα φτάσουν τα νέα μέχρι την άλλη άκρη της Ελλάδας που μένει η γιαγιά. Δηλαδή πανελληνίως ρεζίλι που δε θέλω να σπουδάσω. Όχι ρε συ δε θέλω να σπουδασω. Να θυσίασω το τελευταίο μου καλοκαίρι για να γίνω μετά επαγγελματίας άνεργος και να ψάχνω πως θα βουλευτώ σε καμία θεσούλα στο Δημόσιο; Δηλαδή ή επαγγελματίας ανεργος ή επαγγελματίας τεμπέλης; Έτσι δεν τους λέτε όταν επιστρέφετε από τις υπηρεσίες σας; Και τους στολίζετε πατόκορφα γιατι είναι άχρηστοι και μπήκαν με μέσο. Αυτό θέλετε να λένε και για μένα αυριο; Να με βρίζουν;
Γονείς να σου πετύχουν. Και να λεγα ότι θα σπουδάσω και θα πληρώνομαι για τη δουλειά μου δε θα γκρινιάζω τόσο. Αλλά αφού σας ακούω να διαμαρτύρεστε ότι εσείς που έχετε πτυχία δουλεύετε για τρεις και εξήντα. Και γκρινιάζετε όλη μέρα..Άρα πρέπει και εγώ να γίνω μίζερος;
Δε θέλω να γίνω τίποτα που δεν μ’αρέσει.Αφήστε με ήσυχη να επιλέξω ο,τι θέλω. Μέχρι τώρα αποφασίζετε εσείς για μένα χωρίς να με ρωτήσετε. .Αλλα ναι ξέχασα είμαι μικρή για να έχω άποψη. Μεγάλη ομως για να φροντίζω την τρίχρονη αδερφή μου όταν φεύγετε ταξίδι. Καιρός να αποφασίσω εγώ για μένα.Στην τελική και να διαβάσω δεν θα περάσω εκεί που θέλω (εεε εκεί που θέλουν ). Αφού θα βάλουν δύσκολα θέματα.Τους ακούω κάθε Μάη στα κανάλια. “Πεταμένα λεφτά ρε μάνα θα δώσουμε. Θα πέσουμε θύμα του συστήματος. ..Του κατεστημένου .” Αυτά της λέω και μετά τρέχει να με ξεματιάσει και κατηγορεί τον πατέρα μου ότι με έκανε αριστερό και θα γίνω καταληψίας σαν και αυτόν..Άσε με ρε μάνα που δεν εχω συμμετάσχει σε κατάληψη της προκοπής γιατί φοβήθηκες μην μου βγει το όνομα και πάρω ναρκωτικά. “Όσο είσαι ανήλικος φέρουμε την ευθύνη σου.” Τάξις και ηθική…Έτσι λοιπόν μέχρι να μεγαλώσω (να το αποφασίσουν δηλαδή) λέω να πάω και να βρω μερικά ποκεμον…Δεν μεγάλωσα και τόσο δα…Μικρή είμαι ακόμα …
Απο το Σεπτέμβρη παρακαλούσα να έρθει το καλοκαίρι. Έλεγα θα δώσω βαθμούς να χαρούν αυτά, να χαρούν οι γονείς για να περάσω ένα ξένοιαστο καλοκαίρι (αλλιως με κόβω στην ξεματιάστρα). Και πραγματικά μόλις χτύπησε το τελευταίο κουδούνι ένιωσα μια εσωτερική αγαλλίαση… Μόνο χάλι γκαλι που δε χορεψα. Μια εβδομάδα τώρα κοιμάμαι και ξυπνάω ο,τι ωρα θέλω. Τέρμα το πρωινό ξύπνημα, το άγχος να διορθώσεις, να παραδώσεις, να βαθμολογήσεις και να προλάβεις να βγάλεις την ύλη εγκαίρως.
Δεν θα προφέρεις ξανά για τρεις μήνες τα παρακάτω: «ησυχία», «ησυχάστε», «γιατί δεν διάβασες», «πρόσεχε στο μάθημα», «μην αντιγράφεις», «κλειστά τα κινητά μέσα στο μάθημα» και τόσα άλλα τετρημένα. Για τρεις μήνες δεν θα ακούσεις τη λεξη «κυρία».
Στο τέλος είχα αρχισει να νιώθω σαν την κ.Κατσίκη/Τόγκα στις Σαββατογεννημένες. Τα νεύρα κρόσσια. Και σαν να μην έφτανε όλο αυτό, είχαμε και εκδρομές και εκει να δεις…Έναν μήνα πριν την εκδρομή και ένα μήνα μετά το μυαλό ήταν στην πολυήμερη. Αυτό δεν ηταν πενθήμερη. Μινι εράσμους ήταν. Μονίμως αλλού αντι αλλού ήταν τα καμάρια μου..Και όλο κατι έφταιγε. Οταν δεν έφταιγαν οι μήνες ή οι γιορτές, έφταιγε η εφηβεία και μετα το Survivor. Φέτος ειχαμε και αυτοό αναμεσα σε τόσα. Δεν μας έφταναν όλα τα αλλα είχαμε να λύσουμε τα θέματα ασιτίας της Παπαδόπουλου και να δώσουμε βραβείο ομορφιάς (δεν ξερω για εσάς αλλά στη δική μου τάξη νίκησε ο Ντάνος με διαφορά).
«Τελευταία ώρα για εσάς τελευταία ώρα για μας» σκέφτηκα και έτρεξα περιχαρής να μαζέψω τα πραγματάκια μου και να αποχαιρετήσω παιδιά και συναδέλφους.
Μια εβδομάδα μετά…
Δεν βολεύομαι πουθενά…Μου λείπει η τάξη μου, τα παιδάκια μου, η φασαρία τους, η καζούρα που μου έκαναν μέσα στο μάθημα και το «Κυρία-Κυρία» με το δάχτυλο να φτάνει σχεδόν το ταβάνι.
Τελικά ο δάσκαλος δεν υπάρχει χωρίς τα παιδιά του. Μπορεί να γκρινιάζουμε αλλά οι μαθητές μας είναι το πάν. Χωρίς την τάξη μας, τον πίνακα, το κυρία-κυρία δεν μπορούμε. Είναι εθισμός η εκπαιδευτική διαδικασία. Ένας εθισμός διαφορετικός απο τους άλλους. Εθίζεσαι τόσο πολύ στην φασαρία, στο άγχος, στις φωνές που μακριά απο αυτές νιώθεις μισός.
Και ας εχει μαλλιάσει η γλώσσα, και ας έχει πονέσει το χέρι και ας σου έχουν πάρει το κεφάλι.
Είναι παιδιά και εσύ θα είσαι εκεί γι ´ αυτά.
Υπομονή άλλους δυο μήνες μέχρι την κάθοδο….των μαθητών σου!!!!
Όλοι λίγο ή πολύ στη ζωή μας έχουμε έρθει σε επαφή με επώδυνες κατάστασεις που θα προτιμούσαμε να αποφύγουμε.
Τι συμβαίνει σε περίπτωση που ο ψυχικός μηχανισμός και το Εγώ αντιμετωπίσει κάποιο επώδυνο και αφόρητο ερέθισμα ή κατάσταση ;
Τότε είναι που ενεργοποιούνται τα ψυχικά αποθέματα του οργανισμού και ο ψυχισμός χρησιμοποιεί ό,τι έχει στη διάθεσή του για να αμυνθεί.
Η άμυνα του ψυχικού οργάνου απέναντι σε κάθε τι επώδυνο και αφόρητο για τον ίδιο τον ψυχισμό αποτελεί τους λεγόμενους μηχανισμούς άμυνας του Εγώ, τους οποίους θα παρουσιάσουμε παρακάτω.
Οι μηχανισμοί άμυνας του Εγώ χωρίζονται σε πρωτογενείς και δευτερογενείς και είναι οι εξής :
Πρωτογενείς Μηχανισμοί Άμυνας Ακραία απόσυρση
Το άτομο σταδιακά αποσύρεται από κοινωνικές και διαπροσωπικές καταστάσεις που του δημιουργούν άγχος και αντικαθιστά αυτές τις καταστάσεις με τον εσωτερικό φαντασιακό του κόσμο. Άρνηση
Το άτομο χρησιμοποιεί τον μηχανισμό της άρνησης με το να μην αποδέχεται ένα επώδυνο και αγχωτικό γεγονός και με το να αρνείται την ύπαρξή του. Πρόκειται για μία πρωτόγονη διεργασία που παρατηρείται συχνά στα βρέφη. Παντοδύναμος Έλεγχος
Η αίσθηση του ατόμου πως έχει την ικανότητα αυτενέργειας και τη δύναμη επιρροής των καταστάσεων που του συμβαίνουν για να μπορέσει να διατηρήσει μία επαρκή αυτοεκτίμηση και να προστατεύσει τον ψυχικό οργανισμό από την κατάρρευση. Ακραία εξιδανίκευση και υποτίμηση
Η αίσθηση, ειδικότερα στα μικρότερα παιδιά, ότι κάποιο άτομο έξω από τον εαυτό, το οποίο διαθέτει υπεράνθρωπες ικανότητες, θα δώσει τη λύση στο πρόβλημα (π.χ. θρησκεία). Προβολή, ενδοβολή και προβλητική ταύτιση
Το όριο ανάμεσα στον εαυτό και το περιβάλλον χάνεται.
Στην προβολή, ένα ενδογενές ερέθισμα μεταφράζεται σαν εξωγενές και έτσι παρερμηνεύεται.
Στην ενδοβολή, συμβαίνει το αντίθετο, δηλαδή ένα ερέθισμα με εξωτερική προέλευση μεταφράζεται σαν ενδογενές.
Όταν αυτές οι αμυντικές λειτουργίες λειτουργούν ταυτόχρονα, μιλάμε για προβλητική ταύτιση.
toperiodiko.gr
Διχοτόμηση του Εγώ
Το άτομο αποδίδει καλές και κακές ιδιότητες στο περιβάλλον του και στα άτομα που το περιβάλλουν, όπου ένα άλλο άτομο είτε θα είναι απόλυτα καλό ή απόλυτα κακό κτλ… Σωματοποίηση
Το άτομο σωματοποιεί τα συναισθήματα του και το άγχος που αισθάνεται. Εκδραμάτιση (Αμυντική Αναδραμάτιση)
Το άτομο αφομοιώνει συμπεριφορές που πηγάζουν από την ασυνείδητη ανάγκη του να επιβληθεί στο άγχος του και συνδέονται με ενδοψυχικώς απαγορευμένα συναισθήματα και επιθυμίες. Σεξουαλική Επένδυση (Ενστικτοποίηση)
Το άτομο ερωτικοποίει τα συναισθήματα που βιώνει σε μια προσπάθεια της λίμπιντο να επιβληθεί στο ένστικτο του θανάτου. Ακραία Διάσχιση
Αποτελεί μία αντίδραση σε κάποιο ψυχικό τραύμα όπου το άτομο χάνει την επαφή με την πραγματικότητα και καταφεύγει σε ψύχωση για να προστατεύτει από την επώδυνη πραγματικότητα. Δευτερογενείς Αμυντικές Διεργασίες Απώθηση
Όταν κάποιο ερέθισμα ή κατάσταση δημιουργεί έντονο άγχος στον ψυχισμό, τότε το άτομο το απωθεί σε ασυνείδητο επίπεδο για να επιβιώσει. Παλινδρόμηση
Το ατόμο επιστρέφει σε ένα παλαιότερο στάδιο της ανάπτυξης του. Μόνωση του συναισθήματος
Το άτομο διαχωρίζει το συναισθηματικό στοιχείο μίας κατάστασης ή εμπειρίας απο την γνωσιακή του κατάσταση. Διανοητικόποιηση
Η ικανότητα του Εγώ να ξεχωρίζει το συναισθηματικό αντίκτυπο μίας επώδυνης εμπειρίας από τον ψυχισμό και να χρησιμοποιεί αποκλειστικά την λογική για να επεξεργαστεί την εμπειρία.
Εκλογίκευση
Εκλογίκευση συμβαίνει όταν το άτομο εκλογικεύει μία επώδυνη κατάσταση ή εμπειρία. Ηθικοποίηση
Το άτομο αναζητά τρόπους να αισθανθεί ότι αποτελεί καθηκόν του να ακολουθήσει μία συγκεκριμένη πορεία. Στροφή ενάντια στον εαυτό
Το άτομο κατηγορεί τον εαυτό του για κάποιο επώδυνο εξωτερικό γεγόνός ή κατάσταση. Ταύτιση
Το άτομο ταυτίζεται ψυχικά με κάποιον άλλον. Χιούμορ
Αποτελεί έναν από τους πιο ώριμους μηχανισμούς άμυνας και χρησιμοποιείται σαν άμυνα απέναντι στον ψυχικό πόνο.
Είναι πραγματικά θαυμάσιο το πώς ένας άνδρας και μια γυναίκα με τη δυναμική ενέργεια του έρωτα συμπληρώνουν ο ένας τον άλλον για να δημιουργήσουν τη ζωή. Η διαδικασία αυτή από τη φύση είναι ένα θαύμα. Ακόμη όμως πιο θαυμάσια είναι η ανατροφή αυτών των παιδιών από τους γονείς τους. Σ’ έναν κόσμο που αλλάζει συνεχώς, που οι έννοιες φθείρονται και αντιστρέφονται, οι πληροφορίες βομβαρδίζουν και στο τέλος διαστρέφουν την πραγματικότητα και τη λογική μας, οι γονείς εναγωνίως ψάχνουν τον τρόπο να μεγαλώσουν τα παιδιά τους, ώστε να γίνουν “καλοί κ’αγαθοί” άνθρωποι.
Σε κάθε παιδαγωγικό μου προβληματισμό, αντλώ δύναμη, έμπνευση και ιδέες από τον “ελληνικό” τρόπο σκέψης, αφού μιλώντας ελληνικά σκέφτομαι ελληνικά. Οι Έλληνες και κάθετι ελληνικό, με απλότητα και λιτότητα έχουν δώσει απαντήσεις σε όλα τα ανθρώπινα ερωτήματα.
Ο Οδυσσέας Ελύτης είχε γράψει με περηφάνια “η γλώσσα μου είναι ελληνική στις αμμουδιές του Ομήρου”. Μέσα σε λίγες λέξεις ο ποιητής μας κατευθύνει στις ρίζες μας, στον Όμηρο που τα έργα του μεγάλωσαν, έδωσαν πρότυπα ανδρείας, σοφίας, γενναιότητας, θεϊκής ευσέβειας, πατριωτισμού, δικαιοσύνης, απλότητας, πίστης στις ανθρώπινες αξίες στα ελληνόπουλα μέσα στο πέρασμα των αιώνων. Ο Μέγας Αλέξανδρος ως παιδί μεγάλωσε με την παράδοση των ομηρικών επών, αισθανόταν απόγονος ηρώων, όπως ο Αχιλλέας, και στη ζωή του πίστευε ότι “τίποτα δεν είναι αδύνατο για όποιον προσπαθεί”. Γιατί από τέτοιους προγόνους είχε συνείδηση ότι καταγόταν και έγινε κοσμοκράτορας ξεκινώντας από την ξακουστή Μακεδονία μας, το πρόχωμα και πρόμαχο του ελληνισμού εναντίον των βάρβαρων γειτόνων της.
Η παράδοσή μας ξεκινάει από τις γερές ρίζες του Ομήρου και του παραμυθά Αίσωπου, που ο θησαυρός των μύθων του με τρόπο συμβολικό και αλληγορικό διδάσκουν τα παιδιά που βγάζουν τα συμπεράσματά τους χωρίς καθοδήγηση αλλά με τρόπο άμεσο και απλό.
Η ελληνική όμως παράδοση δε σταματάει εκεί, συνεχίζεται δυναμικά όπως για παράδειγμα στον μοναδικό “άγιο των ελληνικών γραμμάτων”, τον Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη, που τα διηγήματά του, άψογα δείγματα λυρικής έκφρασης, ορθού λόγου και χριστιανικής ταπείνωσης, διδάσκει με τρόπο συνοπτικό και σφυρηλατεί ηθικές συνειδήσεις.
Οι πηγές όμως δε σταματούν εδώ, συνεχίζονται και είναι πολλές. Οι νέοι γονείς πρέπει να ανατρέξουν στις ρίζες των παλιών και νέων παραμυθάδων που ήξεραν να διδάσκουν, να περνούν ηθικά πρότυπα και ταυτόχρονα να γαληνεύουν τις ψυχές των παιδιών τους. Η ελληνική παράδοση άλλωστε είναι αστείρευτη μέσα στους αιώνες και αναμφισβήτητα διαχρονική.
Οι μύθοι και οι παραδόσεις μας ζουν και είναι οι ρίζες βαθιές για τα παιδιά μας που σ’ αυτούς τους δύσκολους καιρούς ψάχνουν από κάπου να πιαστούν για να μη βουλιάξουν πνευματικά και ηθικά. Σύμφωνα με τον θρύλο, η γοργόνα Θεσσαλονίκη με αγωνία ρωτά τους ναυτικούς αν ζει ο βασιλιάς Αλέξανδρος… Όταν κάποιος ναυτικός ασεβής, αμαθής και ανιστόρητος απαντούσε ότι δε ζει, σήκωνε κύμα και βούλιαζε το καράβι του. Οι ναυτικοί όμως που με πίστη απαντούσαν ότι ζει βασιλεύει και τον κόσμο κυριεύει, τους άφηνε να συνεχίσουν το ταξίδι τους ικανοποιημένη και ήσυχη που δεν ξεχάστηκε ο Αλέξανδρος. Τότε ξαναβουτούσε στα βάθη της θάλασσας μέχρι να περάσει το επόμενο καράβι. Το ερώτημά της δεν αναφέρεται στο φθαρτό του σώμα αλλά στην άφθαρτη αθανασία της μνήμης του αφέντη της που αποτέλεσε το αιώνιο πρότυπο και φωτεινό πανανθρώπινο σύμβολο που μαγεύει όλους τους λαούς κι όλες τις παραδόσεις.
Από τέτοιους προγόνους καταγόμαστε και τους χρωστάμε να γίνουμε “αντίγονοι”, αντάξιοι συνεχιστές τους εμείς και τα παιδιά μας που έρχονται…
«Μην ακουμπάς εκεί θα σε κοροϊδεύουν όλοι, Πάρε το χέρι σου από εκεί ρε Γιωργάκη, Σταμάτα πια ρε Κώστα θα σε βλέπουν όλοι τι κάνεις και θα γελάνε, Καλά πάνω στην σκηνή βρήκες να το κάνεις; Θα λες το ποίημα σου και θα κάνεις έτσι και θα πιάνεις;, Kαλά τι κάνεις εκεί Αντρέα; Σταμάτα τώρα που σου λέω και να πας να κάτσεις στην άκρη τιμωρία, μην δείχνεις Μαρία το πιπί σου στον Άλεξ δεν ντρέπεσαι καθόλου;» είναι μόνο μερικές από τις εκφράσεις που έχω ακούσει και συνεχίζω να ακούω τόσο στο περιβάλλον του σχολείου, όσο στον κοινωνικό και οικογενειακό μου περίγυρο, οι οποίες διαιωνίζονται και συνεχίζουν να διαμορφώνουν τις στερεοτυπικές αντιλήψεις για το θέμα της παιδικής σεξουαλικότητας στον εκπαιδευτικό χώρο κυρίως μέχρι σήμερα.
Η παιδική σεξουαλικότητα παρουσιάζεται μέχρι την εποχή του Freud ως το θέμα ταμπού τόσο από το κοινωνικό όσο ειδικότερα από το οικογενειακό περιβάλλον και από τους εκάστοτε εκπαιδευτικούς. Οι τελευταίοι από παλαιότερα φαίνεται να νιώθουν αμήχανα σε τέτοιες συζητήσεις, συνήθιζαν να τις αποφεύγουν και ενοχοποιούσαν με λεκτικό τρόπο σεξουαλικές συμπεριφορές.
Αναμφίβολα, έβρισκαν τρόπους να καταστέλλουν τις σεξουαλικές δραστηριότητες αυτών, λειτουργούσαν με τρόπο καταπιεστικό θεωρώντας τες ως «κινδύνους» ή μη αποδεκτές συμπεριφορές,για την ανακάλυψη της περιέργειας των παιδιών για τη σεξουαλικότητα.
Κάτι ανάλογο συμβαίνει ,λοιπόν, και στην τάξη του ελληνικού σχολείου και σπιτιού του 21ου αιώνα. Οι εκπαιδευτικοί, οι νηπιαγωγοί και οι γονείς ενοχλούνται, αισθάνονται έκπληξη, αμηχανία και άγχος σχετικά με την έκφραση των σεξουαλικών συμπεριφορών ή ερωτήσεων, προβληματίζονται σε σχέση με τα όρια αποδοχής αυτών και οδηγούνται συχνά σε απαγορευτικές και τιμωρητικές στάσεις προς τα παιδιά, οι οποίες ενδέχεται να έχουν ποικίλες συνέπειες για την ολόπλευρη τους ανάπτυξη. Τετοιες είναι η δημιουργία του αισθήματος της ντροπής προς παρόμοιες συμπεριφορές, λεκτικές και μη λεκτικές αντιδράσεις(π.χ χαμήλωμα του βλέμματος τους σε συνδυασμό με το αίσθημα της ντροπής και όχι μόνο), άμεση διακοπή τέτοιων συμπεριφορών και φόβος για μετέπειτα, δημιουργώντας έτσι, και μια σύγκρουση ανάμεσα στην επιθυμία τους να προκαλέσουν ευχαρίστηση στον εαυτό τους και το φόβο και τις ενοχές μπροστά στις αντιδράσεις των ενηλίκων(Κοντοπούλου,2007) .
Ωστόσο, σύμφωνα με τον ορισμό που δίνει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (W.H.O.), η σεξουαλικότητα είναι ένα φυσικό συστατικό της ανθρώπινης ύπαρξης, αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο της ζωής και επηρεάζει τη διαμόρφωση της προσωπικότητας του ατόμου, είτε είναι άντρας, γυναίκα ή παιδί. Ξεκινάει με τη γέννηση και τελειώνει μόνο με το θάνατο. Πρόκειται για μια βασική πλευρά και ανάγκη της ανθρώπινης ύπαρξης, την οποία δεν μπορούμε να απομονώσουμε από τις υπόλοιπες πλευρές της ζωής μας, καθώς αποτελεί κομμάτι του εαυτού μας (Αυγερινού, 2010). Επομένως, σύμφωνα και με τα στάδια ψυχοσεξουαλικής ανάπτυξης του Freud στο (Craig, Baucum, 2007) τα παιδιά από τη γέννηση τους μέχρι και 1 ή 1 ½ ετών βρίσκονται στο στοματικό στάδιο, στο οποίο αναζητούν την ευχαρίστηση και την ικανοποίηση από τον ερεθισμό του στόματος και των χειλιών(π.χ πιπίλισμα δαχτύλου κ.α), στην συνέχεια σε ηλικία 1 ή 1 ½ μέχρι 3 ετών βρίσκονται στο πρωκτικό στάδιο και τις αντλούν από λειτουργίες αποβολής(π.χ σύνδεση ερωτικής ικανοποίησης με συγκράτηση, παθητικότητα κ.α). Έπειτα, σε ηλικία 3 έως 5 ή 6 ετών, όπου τα περισσότερα παιδιά προσχολικής αγωγής ξεκινούν την φοίτηση τους σε κάποιο εκπαιδευτικό ίδρυμα βρίσκονται στο φαλλικό στάδιο κατά το οποίο η ερωτογενής ζώνη μετατοπίζεται στα γεννητικά όργανα όπου και παραμένει εφ’ όρου ζωής (π.χ διαπίστωση ανατομικών διαφορών των φύλων, προβληματισμός για τη σεξουαλική τους ταυτότητα, αυνανισμός κ.α). Επιπρόσθετα, στη συγκεκριμένη ηλικιακή ομάδα και στο στάδιο ψυχοσεξουαλικής ανάπτυξης ιδιαίτερο ρόλο κατέχουν οι γονεικές σχέσεις(με το αντίθετο φύλο), π.χ 5 ετών αγόρι με την μητέρα του, κορίτσι 4 ετών με τον πατέρα του, που αποτελούν αντικείμενο ερωτικών ενορμήσεων( Οιδιπόδειο σύμπλεγμα, Σύμπλεγμα της Ηλέκτρας αντίστοιχα) ενώ σε ηλικία 5 ή 6 μέχρι 12 ετών οι σεξουαλικές τους ορμές βρίσκονται σε λανθάνουσα κατάσταση και τέλος σε ηλικία 12 ετών και άνω βρίσκονται στο στάδιο γενετήσιας σεξουαλικότητας κατά το οποίο οι σεξουαλικές ορμές «ενεργοποιούνται» με την εφηβεία και την ήβη(π.χ αυνανισμός ή σχετικές φαντασιώσεις) όπως αναφέρεται στο (Craig, Baucum, 2007).
Τα συγκεκριμένα στάδια ανάπτυξης, η έκφραση αποριών σχετικά με τα γεννητικά όργανα του κάθε παιδιού, των συνομήλικων του καθώς και για τις δραστηριότητες στην τουαλέτα (Τι είναι αυτό μαμά;, Τι είναι αυτό εκεί κυρία που έχει; Εγώ γιατί δεν έχω αυτό που έχει εκεί κάτω ο Γιάννης κυρία όταν κάνει πιπί;), οι ερωτήσεις περί γέννησης των μωρών ( Από που έρχονται τα μωρά μαμά;, Πώς κάνει μωρό η μαμά και ο μπαμπάς κυρία; Γιατί κάνει μόνο η μαμά μωράκι;) των μερών του σώματος, των ερωτικών σχέσεων, των ρόλων των φύλων, η αρχή ανάπτυξης στάσεων περί σεξουαλικότητας μέσα από το παιχνίδι, η σεξουαλική συμπεριφορά των παιδιών όπως ο αυνανισμός και η επιδειξιομανία, παρόλο που προκαλούν τον φόβο και τον τρόμο τόσο των εκπαιδευτικών όσο και των γονέων είναι πλήρως αποδεκτά αφού εκφράζουν τις σκέψεις και τους προβληματισμούς των παιδιών, ενυπάρχουν στον άνθρωπο ήδη από τη βρεφική και νηπιακή ηλικία. Ενώ η σεξουαλικότητα ,όπως αναφέρεται από τον Freud στο (Κοντοπούλου,2007) συνδέεται όχι μόνο με τις λειτουργίες που εξασφαλίζουν την αναπαραγωγή και συνδέονται με τα γενετικά όργανα αλλά και με όλες τις δραστηριότητες του παιδιού που έχουν σκοπό την αναζήτηση ηδονής που κάποιο σημείο του σώματος του μπορεί να του παρέχει.
Λοιπόν αγαπητέ γονέα, μητέρα, παππού, φίλη και κυρίως μελλοντικέ συνάδελφε και εκπαιδευτικέ, σε σένα μιλάω ναι, ήρθε η ώρα της αφύπνισης και της αλλαγής δεν νομίζεις;
Λαμβάνοντας υπόψιν ότι οποιαδήποτε δυσκολία στην σχέση και την επικοινωνία με τους γονείς και τους εκπαιδευτικούς, με όλους μας μπορεί να έχει επιπτώσεις στη σεξουαλικότητα και στην γενικότερη λειτουργία των παιδιών οφείλουμε σε συνεργασία να συμβάλουμε και να αναλάβουμε με ορθό τρόπο την σεξουαλική διαπαιδαγώγηση των παιδιών αφήνοντας προκαταλήψεις και στερεότυπα που υπάρχουν από παλιά. Οι γονείς και οι εκπαιδευτικοί ειδικότερα, οφείλουν να είναι καταρτισμένοι και πλήρως ενημερωμένοι για τις σεξουαλικές συμπεριφορές των παιδιών, να έχουν μια στάση ελευθερίας και κατανόησης προς αυτές, να μην καταφεύγουν σε τιμωρητικές μεθόδους ή απειλές και να μην ακολουθούν καταπιεστικές στάσεις.
Ταυτόχρονα, η αποφυγή της ενοχοποίησης αυτών των συμπεριφορών κρίνεται επίσης, απαραίτητη ενώ οφείλουν ακόμη, να είναι προετοιμασμένοι για όλα τα ερωτήματα ή σχόλια που ενδέχεται να προκύψουν από τα παιδιά, διότι η μη απάντηση αυτών δεν θεωρείται ορθή καθώς αυξάνει την περιέργεια τους για αναζήτηση πληροφοριών σε πηγές και άτομα που μπορεί να τα οδηγήσουν σε λανθασμένη ενημέρωση, ενισχύοντας έτσι την αίσθηση της συμπεριφοράς αυτής ως απαγορευμένης.
Για παράδειγμα, θα μπορούσαν να μιλήσουν σε ατομικό επίπεδο με τα παιδιά που εκφράζουν σεξουαλικές συμπεριφορές όπως τον αυνανισμό και την επιδειξιομανία, εξηγώντας τους ότι η συμπεριφορά τους είναι μεν αποδεκτή αλλά σε ιδιωτικά πλαίσια, δηλαδή δεν αφορά την έκθεση τους μπροστά σε υπόλοιπα άτομα και ιδιαίτερα στο χώρο της τάξης, προκειμένου να μάθουν για την ιδιωτικότητα και την απομόνωση σε τέτοιες σεξουαλικές συμπεριφορές και την αναγνώριση των ορίων του σώματος τους.
Προτείνεται βέβαια η σεξουαλική διαπαιδαγώγηση των παιδιών να γίνει συστηματική στο χώρο του ελληνικού σχολείου όσον αφορά συγκεκριμένα το εκπαιδευτικό κομμάτι. Κυριότερα η σεξουαλική διαπαιδαγώγηση μπορεί να διεξαχθεί μέσω της διοργάνωσης οργανωμένων δραστηριοτήτων, της «εκμετάλλευσης» και αξιοποίησης απρόοπτων σεξουαλικών συμπεριφορών και ερωτήσεων, του project που θα παρέχουν τις κατάλληλες πληροφορίες στοχεύοντας στην εξοικείωση των παιδιών τόσο με το ίδιο τους το σώμα όσο και με την σεξουαλικότητα γενικότερα.
Αναμφίβολα, η δημιουργία ενός ασφαλούς περιβάλλοντος που αποδέχεται την σεξουαλικότητα των παιδιών, η ανάγνωση βιβλίων, παραμυθιών και ιστοριών όπως: «Από που έρχονται τα μωρά;», «Κάτι αλλάζει», «Τα μωρά δεν τα φέρνει ο πελαργός», «Το πρώτο μου βιβλίο για το σεξ» κ.α που αφορούν την λειτουργία της αναπαραγωγής, τα ανατομικά χαρακτηριστικά και τις σχέσεις των δύο φύλων, η διεξαγωγή συζητήσεων για τα βασικά στάδια του κύκλου ζωής και προκειμένου να απαντηθούν απορίες και ερωτήματα των παιδιών, η εκμάθηση ορθού λεξιλογίου για τα γεννητικά όργανα, τις λειτουργίες του σώματος, η χρήση εκπαιδευτικού υλικού όπως εικόνων, βίντεο, παιχνιδιών, παζλ, αφισών, χαρτών και η χρήση του παιδικού ιχνογραφήματος για απεικόνιση των παιδικών αναπαραστάσεων μπορεί να καλύψουν την περιέργεια των παιδιών και να συμβάλλουν στην οριοθέτηση και στην αποδοχή κοινωνικά αποδεκτών συμπεριφορών.
Μέσω των κατάλληλων εκπαιδευτικών προσεγγίσεων μπορεί να ενισχυθεί η δημιουργία σωστών διαπροσωπικών σχέσεων και στάσεων προς την σεξουαλικότητα, η αυτοεικόνα των νηπίων και η γνωστική καλλιέργειά τους.
Καταληκτικά, τα παιδιά σύμφωνα με την ποιήτρια και συγγραφέα Μάγια Αγγέλου «έχουν ταλέντο να υπομένουν, που πηγάζει από την άγνοια εναλλακτικών λύσεων». Ίσως η άποψη αυτή θα μπορούσε να λειτουργήσει προληπτικά προκειμένου να συμβάλλουμε όλοι ως άνθρωποι, γονείς και εκπαιδευτικοί ώστε η άγνοια αυτή που εμείς δημιουργούμε εσκεμμένα στα παιδιά να εξαλειφθεί σιγά σιγά και να ενημερωθούν ορθά για τη σεξουαλική διαπαιδαγώγηση βάζοντας ένα ακόμη λιθαράκι για την ολιστική τους και ολόπλευρη ανάπτυξη…
Μαριάννα Μανωλοπούλου
Βιβλιογραφία
Αυγερινού, Ι.(2010). Σεξουαλική Αγωγή: Αντιλήψεις των εκπαιδευτικών προσχολικής εκπαίδευσης για τις δυσκολίες εφαρμογής και αξιολόγηση σχετικού παιδαγωγικού υλικού στα νηπιαγωγεία του Δήμου Βόλου. (Δημοσιευμένη διπλωματική εργασία στο http://ir.lib.uth.gr/bitstream/handle/11615/4521/P0004521.pdf?sequence=1&isAllowed=y ) Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας. Σχολή Επιστημών του Ανθρώπου. Παιδαγωγικό Τμήμα Προσχολικής Εκπαίδευσης, Βόλος
Κοντοπούλου, Μ.(2007). Παιδί και Ψυχοκοινωνικές Δυσκολίες. Μια ψυχοδυναμική οπτική. Αθήνα: Εκδόσεις Gutenberg
Μανωλοπούλου, Μ. Ι. (2018). D6. Θεσσαλονίκη.
Craig, G-J., Baum, D. (2007). Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ. Ένατη αμερικανική έκδοση. ΤΟΜΟΣ Α’. Αθήνα: ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΑΠΑΖΗΣΗ
Τα τελευταία χρόνια ολόκληρη η εκπαιδευτική κοινότητα ταλανίζεται από αλλαγές επί αλλαγών που σύμφωνα με το εκάστοτε υπουργείο Παιδείας έχουν σαν σκοπό την βελτίωση της παρεχόμενης εκπαίδευσης. Ειδικά το τελευταίο διάστημα η εξαγγελία νέων μέτρων έχει πάρει τη μορφή χιονοστιβάδας. Εκπαιδευτικοί , μαθητές και γονείς μοιάζουν με ζαλισμένα κοτόπουλα. Το αποτέλεσμα; Το ξεχαρβάλωμα της εκπαιδευτικής διαδικασίας και το χάσιμο του σταθερού πλαισίου που τόσο έχουν ανάγκη οι μαθητές. Κάθε νέο μέτρο που παίρνεται το μόνο που καταφέρνει είναι να προσθέτει και άλλη μια δόση στην προηγούμενη παθογένεια του εκπαιδευτικού οικοδομήματος.
Μοιάζει με ετοιμόρροπο σπίτι, με μισογκρεμισμένους τοίχους, παράθυρα και οροφή και εμείς το μόνο που κάνουμε είναι να αλλάζουμε κάθε τόσο και λιγάκι τις κουρτίνες. Παρακάτω σας παραθέτω ένα μόνο παράδειγμα που αποδεικνύει πως μια απόφαση του υπουργείου Παιδείας βγάζει στη φόρα όλη την νοσηρότητα του εκπαιδευτικού μας συστήματος και ως εκ τούτου αυτοπαγιδεύεται:
Κατάργηση των δικαιολογημένων απουσιών ή νομιμοποίηση της κοπάνας;
Είναι γνωστό ότι από το σχολικό έτος 2017-2018 καταργήθηκε ο διαχωρισμός των απουσιών των μαθητών σε δικαιολογημένες και αδικαιολόγητες. Πλέον οι μαθητές έχουν το δικαίωμα να κάνουν συνολικά 114 αδικαιολόγητες απουσίες. Από την φετινή χρονιά φάνηκαν τα τραγικά αποτελέσματα αυτού του μέτρου. Και δυστυχώς έπονται τα χειρότερα αν αναλογιστεί κανείς ότι το μέτρο αυτό φέτος ίσχυσε από τα μέσα του σχολικού έτους και ύστερα.
Καταρχάς, κατά γενική ομολογία οι μαθητές και των Γυμνασίων και των Λυκείων φέτος έκαναν κατά μέσο όρο πολύ περισσότερες απουσίες από τις προηγούμενες χρονιές. Στα Λύκεια παρατηρήθηκε το φαινόμενο εκεί που μέχρι πέρυσι ήταν μόνο οι μαθητές της Γ’ Λυκείου που εξαντλούσαν το όριο των απουσιών τους με την δικαιολογία του διαβάσματος για τις Πανελλαδικές, φέτος για πρώτη φορά συνέβη κάτι ανάλογο και με την Α’ και την Β΄ Λυκείου. Έτσι είχαμε το θλιβερό θέαμα να αδειάζουν τα Λύκεια από μαθητές και των τριών τάξεων κυρίως τους δύο τελευταίους μήνες Απρίλιο και Μάιο.
Επίσης στα Γυμνάσια αρκετό ποσοστό των μαθητών απουσίαζε το τελευταίο διάστημα (κυρίως το Μάιο) με την δικαιολογία της προετοιμασίας για τις προαγωγικές εξετάσεις του σχολείου ή για τις εξετάσεις πτυχίων ξένων γλωσσών. Δυστυχώς παρατηρήθηκε πλέον και στο Γυμνάσιο αυτό που είχαμε πλέον συνηθίσει να ακούμε μόνο για την Γ΄ Λυκείου: να κρατάνε οι μαθητές απουσίες για το τέλος. Μάλιστα κάποια φροντιστήρια (κυρίως ξένων γλωσσών) έβαλαν μάθημα στους μαθητές τους σε ώρες πρωινές που οι μαθητές θα έπρεπε να βρίσκονται στο σχολείο τους. Προσέξτε: οι μαθητές απουσίαζαν όχι κρυφά αλλά με τις ευλογίες των γονέων.
Αναρωτιέμαι πραγματικά αν οι δεξαμενές σκέψεις του υπουργείου Παιδείας γνωρίζουν καθόλου την ψυχολογία των γονέων και των μαθητών: ότι άμα δίνεις το δικαίωμα να κάνουν 114 αδικαιολόγητες απουσίες είναι σαν να τους λες «να τις κάνετε». Από την άλλη το αντίμετρο που πήρε το υπουργείο όπου καλούσε τους γονείς και τους εκπαιδευτικούς να ανταλλάσουν ενημέρωση μεταξύ τους ( με τηλέφωνο, sms, email) για τις απουσίες των παιδιών δεν λειτούργησε και δεν λειτούργησε γιατί στις περισσότερες απουσίες μαθητών οι γονείς συναινούν, ειδικά άμα οι απουσίες αυτές έχουν την δικαιολογία της προετοιμασίας για εξετάσεις.
Η συνηθισμένη απάντηση που έπαιρναν οι καθηγητές όταν επικοινωνούσαν με τους γονείς για να τους πληροφορήσουν για την απουσία του παιδιού τους ήταν: «είμαι ενήμερη/ος». Το νέο αυτό μέτρο λοιπόν το μόνο που κατάφερε ήταν να κάνει πιο εύκολη τη διαδικασία για τους επίδοξους κοπανατζήδες ή να δημιουργήσει νέους. Μοιάζει με νομιμοποίηση της κοπάνας όλο αυτό. Είναι σαν να ζητά το υπουργείο από τους γονείς να παίρνουν την ευθύνη για την αδικαιολόγητη απουσία του παιδιού τους αλλά δεν έχει υπολογίσει ότι οι γονείς δεν έχουν κανένα πρόβλημα να πάρουν την ευθύνη αυτή αν είναι για «καλό σκοπό». Χαριτολογώντας θα μπορούσαμε να μιλήσουμε για την ανάδειξη ενός νέου είδους απουσιών : τις δικαιολογημένες αδικαιολόγητες απουσίες.
Θα μου πείτε: «και ήταν καλό το προηγούμενο καθεστώς που ανάγκαζε τους γονείς να πληρώνουν επίσκεψη σε γιατρό για να πάρουν την βεβαίωση απουσίας λόγω ασθενείας ή που ήταν υποχρεωμένοι να επισκέπτονται οι ίδιοι το σχολείο (πολλοί εν ώρα εργασίας τους) για να δικαιολογήσουν τις απουσίες του παιδιού τους»; Όχι, συμφωνώ δεν ήταν σωστό. Κατά την γνώμη μου το λάθος του υπουργείου δεν ήταν η κατάργηση των δικαιολογημένων απουσιών αλλά το γεγονός ότι διατήρησε τόσο υψηλό το συνολικό αριθμό επιτρεπόμενων απουσιών (114).
Προσωπικά θεωρώ ότι πρέπει κάποια στιγμή να δώσουμε το πραγματικό νόημα του τι σημαίνει επαρκής φοίτηση. Επαρκής φοίτηση σημαίνει ότι ο μαθητής έχει παρακολουθήσει το μεγάλο ποσοστό των ωρών του κάθε μαθήματος. Θα μπορούσαμε λοιπόν αντί να μετράμε τις συνολικές απουσίες να βάλουμε ένα πλαφόν ελάχιστων παρουσιών όχι γενικά αλλά σε κάθε μάθημα ξεχωριστά (π. χ της τάξεως του 90%). Όταν ο μαθητής δεν το καλύπτει να κρίνεται η φοίτησή του ανεπαρκής στο μάθημα και αφού πρώτα παρακολουθήσει τον Ιούνιο στο σχολείο κάποια μαθήματα απόκτησης επάρκειας να επανεξετάζεται. Με αυτόν τον τρόπο είναι αδύνατον να υπάρχει προγραμματισμός των μαθητών για το πόσες μέρες μπορούν «να την κοπανήσουν» ενώ ταυτόχρονα διασφαλίζεται η επαρκής παρακολούθηση ανά μάθημα, όπως είναι το σωστό.
Δυστυχώς με αυτές τις λανθασμένες αποφάσεις το σχολείο απαξιώνεται στα μάτια των μαθητών αλλά και των γονέων ακόμα περισσότερο. Καλώς ή κακώς πολλοί γονείς ενδιαφέρονται μόνο για το τελικό αποτέλεσμα στις εξετάσεις. Αν είναι για ένα καλό αποτέλεσμα συναινούν στις απουσίες των παιδιών ειδικά τους τελευταίους μήνες πριν τις εξετάσεις. Μάλιστα το έχουν «τακτοποιήσει μέσα τους» ρίχνοντας στους εκπαιδευτικούς τις ευθύνες και δηλώνοντας ευθαρσώς: «μα γιατί να πάει το παιδί σχολείο αυτό το διάστημα, αφού δεν γίνεται μάθημα;». Η απάντηση βέβαια είναι προφανής: «το μάθημα για να γίνει έχει μια βασική προϋπόθεση, λέγεται μαθητές και μάλιστα μαθητές όχι ωσεί παρόντες αλλά ψυχή τε και σώματι».
Επιτέλους ας πάρει ο καθένας τις ευθύνες του και ας σταματήσουμε να κατηγορούμε αυτούς που φταίνε το λιγότερο. Είναι προκλητικό αυτοί που πρώτοι απαξιώνουν το σχολείο να διαμαρτύρονται συνεχώς για την απαξίωση.
Η εντύπωση ότι η παρακολούθηση στο σχολείο είναι μη απαραίτητη
Υπάρχουν πολλά ακόμα παραδείγματα που θα μπορούσαμε να αναφέρουμε. Η βασική εικόνα όμως είναι πολύ συγκεκριμένη. Από την μία το σχολείο απαξιώνεται όλο και πιο πολύ και από την άλλη οι γονείς και οι μαθητές επενδύουν όλο και περισσότερο στις ιδιωτικές παροχές έξω από το σχολείο. Έχουμε αντιστροφή των προτεραιοτήτων: αυτό που θα έπρεπε να είναι το βασικό γίνεται πλέον βοηθητικό και αντίστροφα. Το πιο ανησυχητικό όμως είναι ότι δημιουργείται πλέον η εντύπωση σε γονείς και μαθητές ότι η παρακολούθηση στο σχολείο είναι προαιρετική και μη απαραίτητη ενώ η εκτός σχολείου προετοιμασία υποχρεωτική και απαραίτητη.
Σταματήστε πια να στέλνετε εγκυκλίους στα σχολεία. Στείλτε χρήματα.
Δυστυχώς αυτή είναι η μοίρα της δημόσιας εκπαίδευσης στη χώρα μας. Είναι ηλίου φαεινότερο ότι δεν αποτελεί εθνική προτεραιότητα. Για την ακρίβεια δεν αποτελούσε και ποτέ αφού ακόμα και τις παλαιότερες εποχές των παχιών αγελάδων τα κρατικά κονδύλια για την παιδεία ήταν από τα πιο μικρά παγκοσμίως.
Ακόμα και σήμερα στην εποχή των ισχνών αγελάδων δεν ακούς το προφανές από καμία σχεδόν πολιτική παράταξη: την υπόσχεση μελλοντικής επένδυσης στην εκπαίδευση ώστε να ανακάμψει η οικονομία της χώρας. Αναρωτιέμαι πως αλήθεια περιμένουμε από τους γονείς, τους μαθητές και τους εκπαιδευτικούς να εμπιστευτούν την δημόσια εκπαίδευση όταν βλέπουν ότι για το κράτος είναι απλά ένας τομέας από τον οποίον πρέπει να εξοικονομήσουμε χρήματα. Οι εκάστοτε κυβερνήσεις ,ηθελημένα ή αθέλητα, κλείνουν το μάτι στην ελληνική κοινωνία για την απαξίωση της δημόσιας εκπαίδευσης.
Οι αλλαγές βέβαια γίνονται με καταιγιστικό ρυθμό ώστε να θολώνουν την πραγματική εικόνα. Φτάνει πια με τις αλλαγές και τα νέα μέτρα του υπουργείου Παιδείας που στην πραγματικότητα δεν έχουν επιφέρει καμία ουσιαστική βελτίωση.
Η ελλιπής κρατική χρηματοδότηση δεν κρύβεται πια. Δεν μας τιμά σαν χώρα να κάνουμε εκπαιδευτική πολιτική μόνο με κονδύλια τύπου ΕΣΠΑ. Η λύση του προβλήματος δεν αφορά μόνο το υπουργείο Παιδείας αλλά πρωτίστως το υπουργείο Οικονομικών. Σταματήστε πια να στέλνετε εγκυκλίους στα σχολεία. Στείλτε χρήματα.
«Μην παίζεις μαζί του στο σχολείο παιδί μου σου έχω πει είναι από την Αλβανία, Μην το κοιτάς παιδί μου έτσι το μαυράκι γύρνα από την άλλη, όχι δεν θα παίζεις με τους Ρομά στο διάλειμμα, είναι από άλλη χώρα η Μ. δεν θα μοιράζεστε τα παιχνίδια, εσύ να καθίσεις με τους δικούς μας οι ξένοι θα καθίσουν μεταξύ τους, η μαμά σου μου είπε Ν. δεν θα παίζετε με τον Χ. άλλο» είναι μόνο μερικές από τις εκφράσεις που έχω ακούσει και συνεχίζω να ακούω τόσο στο περιβάλλον του σχολείου, όσο στον κοινωνικό και οικογενειακό μου περίγυρο, οι οποίες διαιωνίζονται και συνεχίζουν να διαμορφώνουν τις στερεοτυπικές αντιλήψεις μέσα στον εκπαιδευτικό χώρο μέχρι σήμερα. Δεν θα βγάλω τα εσώψυχα μου, θα μιλήσω με την σειρά μου κι εγώ για το δικό μου εκπαιδευτικό λάθος.
Μια μέρα λοιπόν παρατηρούσα στο σχολείο ένα παιδί που έπαιζε σε μια γωνιά του νηπιαγωγείου. Kαθώς συνέχιζα να παρατηρώ το παιχνίδι του επενέβη ένα άλλο πεντάχρονο παιδί και του άρπαξε το παιχνίδι αρχίζοντας να εκφράζει λεκτικά ρατσιστική διάθεση προς εκείνο. Κάπου εκεί άκουσα και την εξής φράση «σταμάτα όλο ξένα και ξένα με κούρασες πια δεν θέλω να παίζω ποτέ μαζί σου, δεν με αφήνει η μαμά μου και δεν θα το κάνω ποτέ κατάλαβες ε, κατάλαβες; Κανείς δεν θα παίζει μαζί σου». Εκείνη την στιγμή ένιωσα πως δεν ήξερα πώς να το διαχειριστώ, πως δεν με εκπαιδεύσανε πώς να το διαχειριστώ πέρα από έναν βαθμό στο Πανεπιστήμιο και είναι που σαν πρόκες καρφώνονται μέσα σου οι λέξεις ενός 5 χρόνου παιδιού, που σου λένε «ΞΥΠΝΑ ΚΑΙ ΒΟΗΘΗΣΕ ΜΕ ΔΕΝ ΜΠΟΡΩ ΑΛΛΟ ΝΑ ΤΟ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΩ ΜΟΝΗ ΜΟΥ ΑΥΤΟ ΚΥΡΙΑ», οι οποίες ηχούν στο κεφάλι σου συνεχώς. Έπειτα, έμαθα καθώς πρακτικά δεν είχα την δυνατότητα να επέμβω πέρα από τον λεκτικό τρόπο, όπως είχα κάνει στο παρελθόν, ότι το συγκεκριμένο παιδί είχε δεχθεί ρατσιστική λεκτική επίθεση και από την μητέρα του παιδιού, σπρωξίματα από το άλλο παιδί ενώ είχε επέμβει και ο σύμβουλος του σχολείου. Ποιος όμως λοιπόν μερίμνησε τελικά και έλαβε υπόψιν του το συγκεκριμένο παιδί, αυτόν τον «διαφορετικό άλλο» που αποκαλούνε όλοι;
Λαμβάνοντας υπόψιν το παραπάνω περιστατικό διαπίστωσα και επιβεβαίωσα για ακόμη μια φορά την ύπαρξη του κεντρικού στόχου των πολυεθνικών κρατών κατά τον 19ο αιώνα. Αναλυτικότερα, της συγκεκριμένης εθνικής ιδεολογίας που προωθεί την γλωσσική και κυρίως την πολιτισμική ομογενοποίηση( Τσιούμης,2003) μέσω της εκπαίδευσης. Η ύπαρξη των στρατηγικών του διαχωρισμού όπου σύμφωνα με αυτή οι κοινότητες των μεταναστών μπορούσαν να αναπτύξουν τα δικά τους μειονοτικά σχολεία, τα οποία ωστόσο, όφειλαν να λειτουργούν σύμφωνα με τους νόμους του κράτους εγκατάστασης τους, διαιώνιζαν έτσι, από τότε την απομόνωση και την υποβάθμιση τους αλλά και της αφομοίωσης όπου σύμφωνα με αυτή οι μειονοτικές ομάδες όφειλαν να ενστερνιστούν τη γλώσσα και την αξία της κυρίαρχης (Τσιούμης,2003). Κάτι ανάλογο παρατηρείται και στα σχολεία του 21ου αιώνα. Εκπαιδευτικοί μάλιστα είτε των παλαιότερων χρόνων είτε των πιο πρόσφατων προσπαθούσαν και προσπαθούν να επιτύχουν την πλήρη πολιτισμική υστέρηση αυτών των παιδιών. Όπως αναφέρεται στο(Κυρίδης,2015) «Πολιτισμική ή πολιτιστική υστέρηση είναι η απομόνωση και αποκοπή ενός ατόμου η ενός συνόλου από τα πολιτισμικά στοιχεία που επικρατούν σε μια κοινωνία» επομένως, το σχολείο είναι ένα κοινωνικό στοιχείο που παρέχει ελεύθερα το δικαίωμα παρακολούθησης του από όλα τα παιδιά. Για το λόγο αυτό δεν ενδείκνυται τα παιδιά όλων των ηλικιών να είναι πολιτισμικά στερημένα εξαιτίας των πολιτισμικών διαφορών τους. Αυτή η στέρηση ή απομάκρυνση από το περιβάλλον του σχολείου και το ίδιο το σχολείο μπορεί να οδηγήσει τα παιδιά σε σχολική αποτυχία και αργότερα σε εκπαιδευτική ανισότητα. Επίσης, οικονομικοί, κοινωνικοί, πολιτικοί, συναισθηματικοί και θρησκευτικοί λόγοι ενισχύουν αυτή τη ρατσιστική διάθεση μεταξύ των παιδιών ακόμη και μεταξύ των παιδιών προσχολικής αγωγής.
Κανείς δεν μας εκπαίδευσε ποτέ να αποδεχόμαστε τον «διαφορετικό άλλο» που εν τέλει μπορεί να είμαστε οι ίδιοι, που εν τέλει μπορεί να είναι τα δικά μας παιδιά. Λοιπόν αγαπητέ γονέα, μητέρα, πατέρα, θεία, γιαγιά, παππού, μακρινέ ξάδελφε, φίλη και κυρίως μελλοντικέ συνάδελφε και εκπαιδευτικέ, σε σένα μιλάω ναι, ήρθε η ώρα της αφύπνισης και της αλλαγής, δεν νομίζεις; Εν έτει 2018 ήρθε η ώρα που πρέπει να αποδεχτείς τον πολιτισμικό, γλωσσικό και θρησκευτικό πλουραλισμό που έχει θεσπιστεί και «καλά» μέσα στα πλαίσια του πολυπολιτισμικού σχολείου και να τον εφαρμόσεις. Δεν σε κατακρίνω. Ίσως φευγαλέα έχουν περάσει τέτοιες σκέψεις, έχουν εκφραστεί λεκτικά και μη από όλους μας, όμως ήρθε η μέρα να αποδεχτείς αυτόν τον «διαφορετικό άλλο» μέσα στο σχολείο σου και στο σπίτι σου. Η διαχείριση της ετερότητας με τρόπο παιδαγωγικό, η καλλιέργεια αξιών όπως είναι η αλληλοκατανόηση, ο αλληλοσεβασμός, η αλληλεγγύη, η διαμόρφωση ενός ομαδοσυνεργατικού κλίματος στην τάξη, η αιτιολόγηση των λανθασμένων συμπεριφορών των παιδιών στα ίδια αιτιολογώντας με παραδείγματα μέσα από την συμπεριφορά και τα λεγόμενα τους, η υιοθέτηση παιχνιδιών δραματοποίησης και εναλλαγής ρόλων, η διεξαγωγή συζήτησης στα πλαίσια της τάξης και η έκφραση ερωτήσεων ενσυναίσθησης όπως «Πώς θα ένιωθες και τι θα έκανες εσύ αν ήσουν στη θέση του Χ.;» «Πώς πιστεύεις ότι αισθάνθηκε ο Χ όταν του αναφέρεις αυτά τα λόγια και συμπεριφέρεσαι έτσι;» κ.α, θα συνέβαλαν στην διερεύνηση των σκέψεων τους, των συναισθημάτων και των συμπεριφορών τους απέναντι στο διαφορετικό, θα οδηγούσαν σε μεταβολή κάποιων στερεότυπων και στην μύηση της αποδοχής του «διαφορετικού άλλου». Αναντίρρητα, η ενσωμάτωση των παιδιών από άλλες χώρες στο πλαίσια της τάξης όσο και των παιδιών που αντιμετωπίζουν οποιαδήποτε είδους δυσκολία, η διασφάλιση για όλα τα μέλη της τάξης ενός περιβάλλοντος ασφάλειας, ανεκτικότητας, σεβασμού και ισότητας κρίνεται απαραίτητη στα πλαίσια του σύγχρονου πολυπολιτισμικού νηπιαγωγείου, δημοτικού, γυμνασίου και λυκείου, στα πλαίσια κάθε εκπαιδευτικού συστήματος.
Η ορθή συνεργασία με κάποιον σύμβουλο και ψυχολόγο αλλά και με το οικογενειακό πλαίσιο θα μπορούσε να συμβάλλει στην μείωση αυτών των ρατσιστικών διαθέσεων, στη διαμόρφωση και προώθηση ενός θετικού κλίματος στο πλαίσιο του οποίου, όλοι θα μάθουν να εκτιμούν και να αποδέχονται τόσο τις πολιτισμικές, εθνοτικές, θρησκευτικές διαφορές αλλά και τις διαφορές κοινωνικής τάξης και φύλου. Όπως αναφέρεται και στο (Χατζηχρήστου,2011) σημαντικός είναι και ο ρόλος των γονέων, οι οποίοι λειτουργώντας ως θετικά πρότυπα που αποδέχονται την διαφορετικότητα, προωθώντας την επαφή των παιδιών με διαφορετικές κουλτούρες και συζητώντας ανοιχτά τους προβληματισμούς των παιδιών, μπορούν να συμβάλουν στη διαμόρφωση του πλαισίου εκείνου, στο οποίο οι άνθρωποι ξεκινώντας από τις μεταξύ τους ομοιότητες έχουν την δυνατότητα να προσεγγίσουν ο ένας τον άλλον, να γνωρίσουν διαφορετικούς τρόπους ζωής και σκέψης και να οικειοποιηθούν τα στοιχεία εκείνα που συμβάλλουν στην προσωπική τους ανάπτυξη. Τέλος, η ανάγνωση παραμυθιών με θεματική την διαφορετικότητα, όπως «ο βάτραχος και ο ξένος» «ο μαύρος κότσυφας και ο άσπρος γλάρος » «το κάτι άλλο» «έχασα το χρώμα μου και ψάχνω να το βρώ» κ.α για παιδιά κυρίως προσχολικής ηλικίας, η ύπαρξη προσβάσιμου και διαθέσιμου υλικού στο χώρο της τάξης, όπως πόστερ, αφίσες, φωτογραφίες που να αναφέρονται σε στιγμιότυπα ζωής από ανθρώπους διαφορετικούς μεταξύ τους, η ύπαρξη ψυχοκινητικών δραστηριοτήτων, η διοργάνωση δράσεων σχετικές με τη μαγειρική, τη μουσική και το θέατρο θα μπορούσαν να αποτελέσουν εργαλεία προσέγγισης του διαφορετικού και της πολυπολιτισμικότητας.
Ξέρω πιστεύεις πως μπορεί να μην είναι το δικό σου παιδί αυτός ο «διαφορετικός άλλος» ή να μην σου τύχει εσένα στην τάξη σου ο «διαφορετικός άλλος» αλλά θέσε ένα μικρό θεμέλιο και εσύ στην αντιρατσιστική εκπαίδευση γονέα και εκπαιδευτικέ, αγαπητέ μου συνάνθρωπε. Προσπάθησε να συμβάλεις με τον τρόπο σου στο να μάθουν τα παιδιά πώς να σκέφτονται τον συμμαθητή τους και να τον βοηθούν και όχι τι να σκέφτονται γι’ αυτόν. Άλλωστε η αλλαγή είναι το τελικό αποτέλεσμα κάθε πραγματικής μάθησης …
Μαριάννα Μανωλοπούλου
Βιβλιογραφία
Κυρίδης Γ. Αργύρης,(2015). ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΑΝΙΣΟΤΗΤΑ. ΟΡΙΟΘΕΤΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΕΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ. Θεσσαλονίκη: Β’ Έκδοση, ΑΦΟΙ ΚΥΡΙΑΚΙΔΗ ΕΚΔΌΣΕΙΣ Α.Ε
Μανωλοπούλου, Μαρία Ι., (2018). D5. Θεσσαλονίκη.
Τσιούμης, Κωστής Α.,(2003). Ο ΜΙΚΡΟΣ «Άλλος». ΜΕΙΟΝΟΤΙΚΕΣ ΟΜΑΔΕΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Θεσσαλονίκη: Εκδόσεις Ζυγός
Χατζηχρήστου, Χρυσή Γ.,(2011). Κοινωνική και συναισθηματική αγωγή στο σχολείο. Πρόγραμμα για την προαγωγή της ψυχικής υγείας& της μάθησης στη σχολική κοινότητα. Εκπαιδευτικό υλικό Ι Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Νηπιαγωγείο, Α’ και Β’ Δημοτικού. Σχολείο και πολυπολιτισμικότητα. Αθήνα: Εκδόσεις Τυπωθήτω- Γιώργος Δαρδάνος
Elliott N. S., Kratochwill T. R. , Cook J. L. & Travers F. J, (2008). ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ.ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΜΑΘΗΣΗ. Αθήνα: Εκδόσεις Gutenberg
Χρησιμοποιούμε cookies για να διασφαλίσουμε ότι σας παρέχουμε την καλύτερη εμπειρία στην ιστοσελίδα μας. Συνεχίζοντας την περιήγηση στον ιστότοπο, αποδέχεστε τη χρήση cookies.
toperiodiko.gr
