Κάθε χρόνο, στις 17 του Νοέμβρη, η γιορτή του Πολυτεχνείου μας υπενθυμίζει πως η ελευθερία είναι κάτι παραπάνω από μία απλή επέτειος. Είναι ένας διαρκής εσωτερικός αγώνας, μια φλόγα που ανάβει μέσα μας και εξαπλώνεται γύρω μας. Είναι μια βαθιά ανθρώπινη ανάγκη.
Η ελεύθερη βούληση δεν παραχωρείται, κατακτιέται. Είναι η ικανότητα να παίρνουμε αποφάσεις ελεύθεροι και όχι κατευθυνόμενοι, να διαμορφώνουμε τη ζωή μας χωρίς να είμαστε δέσμιοι από εξωτερικούς ή εσωτερικούς περιορισμούς. Πολύ συχνά, αυτή η ελευθερία σκοντάφτει σε διάφορα εμπόδια: σε φόβους, κοινωνικούς κανόνες, εσωτερικά «όχι» και «πρέπει». Ζούμε με την ψευδαίσθηση πως ελέγχουμε τις αποφάσεις και τη ζωή μας, μα στην πραγματικότητα, η ζωή μας περιστρέφεται γύρω από μία τεράστια αλυσίδα αναγκαιοτήτων και παρελθοντικών επιρροών που κουβαλάμε μέσα μας.
Κάπου εδώ, έρχεται το Πολυτεχνείο, για να μας μιλήσει για την αξία του να ονειρεύεσαι ακόμα και όταν όλα γύρω σου απαιτούν συμβιβασμό. Στην καθημερινότητά μας, το Πολυτεχνείο αναβιώνει κάθε φορά που λέμε «όχι» στους φόβους μας και «ναι» στην ελεύθερη βούληση. Όταν αναγνωρίζουμε τους περιορισμούς που σταματούν την προσωπική μας εξέλιξη και επιλέγουμε συνειδητά να τους ξεπεράσουμε.
Η προσωπική ελευθερία δεν είναι εύκολη υπόθεση. Είναι όμως ο μοναδικός δρόμος που οδηγεί στην πραγματική ζωή. Εκείνη, που χτίζουμε εμείς οι ίδιοι.
When Topipittori was founded in Italy in 2004 by Paolo Canton and Giovanna Zoboli, the vision was clear yet ambitious: children’s books could be poetic, visually striking, and intellectually engaging all at once. Nearly two decades later, the independent publisher has become a reference point in Italian and European children’s literature, known for titles that respect the intelligence of young readers while offering beauty, innovation, and imagination. In this interview with Pigi Paideias’ editor Evangelia Tziaka, co-founder Paolo Canton reflects on the milestones that have shaped Topipittori, from nurturing new illustrators and authors to maintaining a distinctive visual and literary identity. He discusses the challenges and joys of independent publishing, the importance of international collaboration, and shares his hopes for connecting with creators and readers worldwide, including in Greece, highlighting the universal power of children’s literature to inspire curiosity, empathy, and wonder.
Could you introduce Topipittori to those who may not be familiar with it? What is the house’s coreeditorial vision?
Topipittori was created in 2004 by Giovanna Zoboli and me. The idea was to create books, picture books more specifically, which could be accepted in the international market. In order to do so, we thought it important to work with new illustrators and new authors on innovative projects. After more than 20 years in activity, we published 370 books, 280 of them still reprinted and available in bookshops in Italy, and more than half of them published in at least one foreign language.
What distinguishes Topipittori’s approach to children’s publishing in the Italian and European market?
This is a tough question: I am not really qualified to establish what distinguishes us from our colleagues in Italy and Europe but I can tell you a few things we always try to be faithful to, which might probably contribute to the image we have in the market: we try to respect children and their intelligence; we try to be correct in our relation with authors, illustrators, suppliers and fellow publishers; we try to stick to the idea that our work is not making books, but creating a catalogue, which is an ongoing conversation between us and our readers.
How do you select the stories and illustrators you work with? What is the balance between text and visual narrative in your books?
The basic principle is; we only do what we like. This means we never judge a project from its commercial potential: if we love it, we are sure to find a few thousand people in the world who love it too. It is very difficult to define the balance between text and illustration in our books: the balance varies depending on the project, the qualities of texts and illustrations involved, other factors such as the graphic design and the production specifications. We always try to find this balance, which is unique to each book.
Your catalogue often emphasizes poetic, philosophical, and visually refined books. What drives that artistic direction?
Our personal taste. There isn’t anything even vaguely resembling a marketing strategy. Our choices are determined by what we think children should read, not by what we think their parents are ready to buy. Working for children, to us, means offering them beautiful things. I had a friend, a rare example of British communist, who used to say: «Nothing is too good for the working class». The same concept applies to children: nothing is too good for them, if we want to educate them to the beauty an complexity of the world they will leave in.
What challenges do you face in maintaining a strong visual and literary identity in today’s competitive market?
The challenges we are facing have very little to do with the competitiveness of the market. Of course, there are a lot of publishers who create an enormous amount of good or very good books. But to us, this is not a challenge it is a bounty. As Hannibal the Cannibal said:«Υou desire what you see every day». And if more and more people see good, innovative books every day, it is good for us, even if those books are created, produced and sold by other companies. The real challenge is to maintain a strong visual and literary identity, which for us means always do new, innovative things, while making them recognizable as “Made in Topipittori”.
How important are international book fairs like Bologna or Frankfurt for a publisher like Topipittori, especially in terms of rights sales and collaborations?
Weren’t it for the big international book fairs, we wouldn’t have survived. Everything happens there: you sell, you buy, you get to know new people and new projects, you feel the heartbeat of the creative community that keeps publishing alive. But I would also specify that it is not just the BIG International book fairs: in smaller, regional events (and especially through fellowship programs) you benefit of a more relaxed time, you get to know in depth the specific market, you create new relations and consolidate old ones.
What are some of your most successful or surprising international rights sales in recent years?
La Zuppa Lepron, by Giovanna Zoboli and Mariachiara Di Giorgio is an anti-capitalistic cautionary tale, has been sold in 21 languages in the last five years. But we pride ourself to have published also Che cos’è un bambino? By Beatrice Alemagna, in Italian bookshops since 2008, it sold more than 100.000 copies and has been translated into 22 languages.
Are you actively looking to collaborate with authors or illustrators from outside Italy, including countries like Greece?
We always do. Since the very beginning we looked for talents anywhere, from Italy to Iran, from France to Japan, from Germany to Uruguay or Colombia. We never had the chance to collaborate with Greek creators, though.
What advice would you give to new publishers or editors who want to focus on high-quality children’s literature?
Learn form the past. Trust your principles and ideas. Go global. Never forget who you are and where you come from.
How has the readership of children’s books changed over the years in Italy? What are young readers (and their parents) looking for today?
I have no idea of what young readers and their parents are looking for. And, if we had a magic wand, we wouldn’t use it for predicting the future. As I said above, publish books we think children should read, not those we think their parents are ready to buy. But there is something I would love to talk about: how different the present is from the recent past. Twenty years ago, in Italy, there wasn’t a market for picture books. Now, thanks to the efforts of a few small, independent publishers, a group of devoted booksellers, librarians and parents (I should say “mothers”) who actively created a strong movement for the development and the consolidation of a picture book culture in our country, more and more people know, appreciate, buy and use picture books. So this new market stemmed out of the basic need of people to offer better books to their children. This is making more and more difficult for publishers to create innovative, surprising books. But, nonetheless, it makes our work happier, because we know we do not need to struggle to make our books understood and accepted.
What role does independent publishing play in shaping the future of children’s literature?
Usually, independent publishers are the engine of progress. It is with independent publishers that you can find new forms, new ideas, new authors and illustrators, new design. By being innovative, independent publishers bear the biggest part of the risk involved in – as you say – shaping the future of children’s literature. By being innovative, they fail all too often, but sometimes they succeed in giving shape to that something booksellers, librarians, children (and their adults) were looking for, but hadn’t yet found.
Looking ahead, what are your hopes for Topipittori’s presence in the international publishing scene?
After more than twenty years in publishing, we think we can say we are an “establishment”. So, the best hopes we may have is to keep on innovating the contents of our books, finding new ways and tools to reach our customer, strengthen the collaboration with colleagues worldwide. It will not be easy, as we are growing old, we will need new energies and resources. But we will do our best to try and do it.
Paolo Canton’s insights into Topipittori reveal a publishing house guided by curiosity, beauty, and respect for young readers’ intelligence. From nurturing new talent to maintaining a distinctive visual and literary identity, his reflections highlight the dedication, innovation, and collaborative spirit that have shaped two decades of remarkable children’s literature. We sincerely thank Paolo Canton for sharing his time and experiences, offering a rare glimpse into the heart and vision of Topipittori.
Ακολουθεί η ελληνική μετάφραση
Συνέντευξη με τον Paolo Canton των Εκδόσεων Topipittori – Όταν η παιδική λογοτεχνία συναντά την ομορφιά και τη σκέψη
Όταν ο εκδοτικός οίκος Topipittori ιδρύθηκε στην Ιταλία το 2004 από τον Paolo Canton και τη Giovanna Zoboli, το όραμα ήταν σαφές αλλά φιλόδοξο: τα παιδικά βιβλία μπορούν να είναι ποιητικά, οπτικά εντυπωσιακά και πνευματικά απαιτητικά ταυτόχρονα. Σχεδόν δύο δεκαετίες αργότερα, ο ανεξάρτητος αυτός εκδότης έχει γίνει σημείο αναφοράς στην ιταλική και ευρωπαϊκή παιδική λογοτεχνία, γνωστός για τίτλους που σέβονται τη νοημοσύνη των παιδιών-αναγνωστών, ενώ παράλληλα προσφέρουν ομορφιά, καινοτομία και φαντασία. Στη συνέντευξη που ακολουθεί με τη συντάκτρια του Πηγή ΠαιδείαςΕυαγγελία Τζιάκα, ο συνιδρυτής Paolo Canton ανατρέχει στα ορόσημα που διαμόρφωσαν τον εκδοτικό οίκο Topipittori — από την καλλιέργεια νέων εικονογράφων και συγγραφέων έως τη διατήρηση μιας διακριτής οπτικής και λογοτεχνικής ταυτότητας. Μιλά για τις προκλήσεις και τις χαρές της ανεξάρτητης έκδοσης, τη σημασία της διεθνούς συνεργασίας και εκφράζει την ελπίδα του να συνδεθεί με δημιουργούς και αναγνώστες σε όλο τον κόσμο — και στην Ελλάδα — αναδεικνύοντας τη διαχρονική δύναμη της παιδικής λογοτεχνίας να εμπνέει περιέργεια, ενσυναίσθηση και θαυμασμό.
Θα μπορούσατε να μας συστήσετε τον εκδοτικό οίκο Topipittori; Ποιο είναι το βασικό εκδοτικό σας όραμα;
Ο Topipittori δημιουργήθηκε το 2004 από εμένα και τη Giovanna Zoboli. Η ιδέα μας ήταν να φτιάχνουμε βιβλία —εικονογραφημένα βιβλία ειδικότερα— που θα μπορούσαν να σταθούν στην παγκόσμια αγορά. Για να το πετύχουμε, θεωρήσαμε σημαντικό να συνεργαστούμε με νέους εικονογράφους και συγγραφείς πάνω σε καινοτόμα έργα. Ύστερα από περισσότερα από 20 χρόνια δραστηριότητας, έχουμε εκδώσει 370 βιβλία, εκ των οποίων 280 εξακολουθούν να επανεκδίδονται και να είναι διαθέσιμα στα ιταλικά βιβλιοπωλεία, ενώ περισσότερα από τα μισά έχουν μεταφραστεί τουλάχιστον σε μία ξένη γλώσσα.
Τι ξεχωρίζει την προσέγγιση του Topipittori στην ιταλική και ευρωπαϊκή αγορά παιδικού βιβλίου;
Είναι δύσκολη ερώτηση, γιατί δεν θεωρώ ότι είμαι ο πιο κατάλληλος να πω τι μας ξεχωρίζει. Μπορώ όμως να αναφέρω μερικές αρχές που ακολουθούμε πιστά: προσπαθούμε να σεβόμαστε τα παιδιά και τη νοημοσύνη τους, να είμαστε δίκαιοι στις σχέσεις μας με συγγραφείς, εικονογράφους, προμηθευτές και άλλους εκδότες και να θυμόμαστε ότι η δουλειά μας δεν είναι απλώς να εκδίδουμε βιβλία, αλλά να δημιουργούμε έναν κατάλογο —μια συνεχή συνομιλία μεταξύ εμάς και των αναγνωστών μας.
Πώς επιλέγετε τις ιστορίες και τους εικονογράφους με τους οποίους συνεργάζεστε; Πώς ισορροπείτε ανάμεσα στο κείμενο και την εικονογράφηση;
Η βασική μας αρχή είναι απλή: κάνουμε μόνο ό,τι μας αρέσει. Δεν αξιολογούμε ένα έργο με βάση τη δυνητική του εμπορική επιτυχία· αν μας συγκινεί, είμαστε βέβαιοι πως θα υπάρξουν μερικές χιλιάδες άνθρωποι στον κόσμο που θα το αγαπήσουν επίσης. Η ισορροπία ανάμεσα σε κείμενο και εικόνα ποικίλλει από βιβλίο σε βιβλίο — εξαρτάται από το ύφος του κειμένου, το ύφος της εικονογράφησης, τον σχεδιασμό και τις εκδοτικές προδιαγραφές. Προσπαθούμε πάντα να βρούμε τη μοναδική ισορροπία που ταιριάζει σε κάθε έργο.
Ο κατάλογός σας έχει έντονο καλλιτεχνικό, φιλοσοφικό και ποιητικό χαρακτήρα. Τι καθοδηγεί αυτή την κατεύθυνση;
Το προσωπικό μας γούστο. Δεν υπάρχει τίποτα που να θυμίζει στρατηγική μάρκετινγκ. Οι επιλογές μας καθορίζονται από αυτό που πιστεύουμε ότι τα παιδιά αξίζει να διαβάζουν, όχι από αυτό που θεωρούμε ότι οι γονείς είναι έτοιμοι να αγοράσουν. Για εμάς, το να δουλεύεις για παιδιά σημαίνει να τους προσφέρεις το ωραίο. Είχα έναν φίλο, έναν σπάνιο Βρετανό κομμουνιστή, που έλεγε: «Τίποτα δεν είναι υπερβολικά καλό για την εργατική τάξη». Το ίδιο ισχύει για τα παιδιά· τίποτα δεν είναι υπερβολικά καλό για εκείνα, αν θέλουμε να τα μάθουμε να αναγνωρίζουν την ομορφιά και την πολυπλοκότητα του κόσμου όπου θα ζήσουν.
Ποιες είναι οι προκλήσεις για τη διατήρηση μιας ισχυρής οπτικής και λογοτεχνικής ταυτότητας σήμερα;
Οι προκλήσεις μας δεν σχετίζονται τόσο με τον ανταγωνισμό. Υπάρχουν πολλοί εκδότες που κάνουν εξαιρετικά βιβλία —και αυτό το θεωρούμε πλούτο, όχι απειλή. Όπως είπε ο Χάνιμπαλ ο Ανθρωποφάγος: «Επιθυμείς αυτό που βλέπεις κάθε μέρα». Αν, λοιπόν, όλο και περισσότεροι άνθρωποι βλέπουν καλά, πρωτότυπα βιβλία, αυτό μόνο καλό μπορεί να είναι — ακόμη κι αν δεν είναι δικά μας. Η πραγματική πρόκληση είναι να διατηρούμε μια ταυτότητα Topipittori, κάνοντας πάντα κάτι καινούριο και καινοτόμο, αλλά αναγνωρίσιμο.
Πόσο σημαντικές είναι οι διεθνείς εκθέσεις βιβλίου όπως η Μπολόνια ή η Φρανκφούρτη;
Αν δεν υπήρχαν οι μεγάλες διεθνείς εκθέσεις, πιθανότατα δεν θα είχαμε επιβιώσει. Εκεί συμβαίνουν όλα: πωλήσεις, αγορές, γνωριμίες, ανταλλαγές ιδεών. Είναι η καρδιά της δημιουργικής κοινότητας που κρατά το βιβλίο ζωντανό. Αλλά δεν είναι μόνο οι μεγάλες εκθέσεις — και οι μικρότερες, περιφερειακές εκδηλώσεις, ειδικά μέσω προγραμμάτων φιλοξενίας, προσφέρουν πιο χαλαρό χρόνο για ουσιαστικές γνωριμίες και συνεργασίες.
Ποιοι τίτλοι σας είχαν τη μεγαλύτερη διεθνή επιτυχία;
Το La Zuppa Lepron της Giovanna Zoboli και της Mariachiara Di Giorgio —μια αντικαπιταλιστική αλληγορία— έχει πουληθεί σε 21 γλώσσες μέσα σε πέντε χρόνια. Επίσης, το Che cos’è un bambino? της Beatrice Alemagna, που κυκλοφορεί στην Ιταλία από το 2008, έχει πουλήσει πάνω από 100.000 αντίτυπα και έχει μεταφραστεί σε 22 γλώσσες.
Αναζητάτε συνεργασίες με δημιουργούς εκτός Ιταλίας, όπως από την Ελλάδα;
Πάντα το κάνουμε. Από την αρχή ψάχνουμε ταλέντα σε όλο τον κόσμο — από την Ιταλία ως το Ιράν, τη Γαλλία, την Ιαπωνία, τη Γερμανία, την Ουρουγουάη ή την Κολομβία.Ωστόσο, δεν είχαμε ακόμα την ευκαιρία να συνεργαστούμε με Έλληνες δημιουργούς.
Τι θα συμβουλεύατε νέους εκδότες ή επιμελητές που θέλουν να εστιάσουν στην ποιοτική παιδική λογοτεχνία;
Να μαθαίνουν από το παρελθόν, να εμπιστεύονται τις αρχές και τις ιδέες τους, να σκέφτονται παγκόσμια, αλλά να μην ξεχνούν ποτέ ποιοι είναι και από πού έρχονται.
Πώς έχει αλλάξει το κοινό του παιδικού βιβλίου στην Ιταλία τα τελευταία χρόνια;
Δεν ξέρω τι ψάχνουν τα παιδιά και οι γονείς τους — και, ακόμη κι αν είχαμε μαγικό ραβδί, δεν θα το χρησιμοποιούσαμε για να προβλέψουμε το μέλλον. Όπως είπα, εκδίδουμε βιβλία που πιστεύουμε ότι πρέπει να διαβάζουν τα παιδιά, όχι αυτά που νομίζουμε ότι οι γονείς θέλουν να αγοράσουν. Αυτό που μπορώ να πω είναι πως, πριν από 20 χρόνια, στην Ιταλία δεν υπήρχε πραγματική αγορά για εικονοβιβλία. Σήμερα, χάρη στην προσπάθεια ανεξάρτητων εκδοτών, βιβλιοπωλών, βιβλιοθηκονόμων και γονιών (κυρίως μητέρων), έχει δημιουργηθεί μια δυνατή κουλτούρα εικονοβιβλίου στη χώρα. Αυτό δυσκολεύει τη δημιουργία πρωτότυπων βιβλίων, αλλά κάνει τη δουλειά μας πιο ευχάριστη — γιατί πια δεν χρειάζεται να παλεύουμε για να κατανοηθούμε.
Τι ρόλο παίζουν οι ανεξάρτητοι εκδότες στο μέλλον της παιδικής λογοτεχνίας;
Συνήθως, οι ανεξάρτητοι εκδότες είναι η κινητήρια δύναμη της προόδου. Μαζί τους συναντάς νέες μορφές, νέες ιδέες, νέους δημιουργούς, νέα σχεδίαση. Αναλαμβάνοντας το ρίσκο της καινοτομίας, συχνά αποτυγχάνουν — αλλά κάποιες φορές καταφέρνουν να δημιουργήσουν αυτό ακριβώς που έψαχναν οι βιβλιοπώλες, οι βιβλιοθηκονόμοι και τα παιδιά, χωρίς να το ξέρουν ακόμα.
Ποιο είναι το όραμά σας για τη διεθνή παρουσία του Topipittori τα επόμενα χρόνια;
Ύστερα από πάνω από 20 χρόνια, μπορούμε να πούμε πως είμαστε πια “θεσμός”. Η ελπίδα μας είναι να συνεχίσουμε να καινοτομούμε στο περιεχόμενο, να ανακαλύπτουμε νέους τρόπους επικοινωνίας με το κοινό, να ενισχύουμε τις διεθνείς συνεργασίες. Δεν θα είναι εύκολο — μεγαλώνουμε, και θα χρειαστούμε νέες δυνάμεις και πόρους — αλλά θα προσπαθήσουμε.
Οι σκέψεις του Paolo Canton αποκαλύπτουν έναν εκδοτικό οίκο που καθοδηγείται από την περιέργεια, την ομορφιά και τον σεβασμό στη νοημοσύνη των παιδιών. Από την καλλιέργεια νέων ταλέντων έως τη διατήρηση μιας μοναδικής αισθητικής και λογοτεχνικής ταυτότητας, η πορεία του Topipittori αντικατοπτρίζει αφοσίωση, καινοτομία και πνεύμα συνεργασίας. Τον ευχαριστούμε θερμά για τον χρόνο και τις σκέψεις του, που μας προσέφεραν μια σπάνια ματιά στην καρδιά και το όραμα ενός από τους πιο ξεχωριστούς εκδοτικούς οίκους της Ευρώπης.
Κάθε χρόνο, η γιορτή του Halloween γίνεται αφορμή για μεταμφιέσεις, φαντασία και διασκέδαση. Το Halloween όμως δεν είναι μόνο αυτό. Είναι μία αφορμή που μας καλεί να κοιτάξουμε μέσα μας και να συναντήσουμε τις δικές μας, προσωπικές σκιές. Εκείνα τα μικρά κομμάτια της ψυχής μας που συχνά αποφεύγουμε να δούμε κατάματα. Μπορεί να είναι τύψεις, μπορεί να είναι ενοχές, ίσως και φόβοι που μας αποθαρρύνουν να χαρούμε τη ζωή.
Η γιορτή αυτή μας θυμίζει πως κάθε άνθρωπος κρύβει μέσα του σκοτάδι αλλά και φως. Είναι μία υπενθύμιση πως ακόμα και τα πιο τρομακτικά κομμάτια του εαυτού μας δικαιούνται αποδοχή. Δικαιούνται συγχώρεση. Όταν καταφέρνουμε και κοιτάμε τους φόβους μας στα μάτια, τότε αυτόματα τους αφαιρούμε όλη τη δύναμη και δεν μπορούν πια να σκοτεινιάσουν τη ζωή μας.
Ακριβώς όπως το φως των φαναριών φωτίζει τις σκοτεινές γωνιές, έτσι και η γιορτή αυτή μας δίνει την ευκαιρία να φωτίσουμε και τις δικές μας σκιές και μέσα από αυτές να οδηγηθούμε στην προσωπική μας ελευθερία. Να θυμάστε πως όσο αποδεχόμαστε τις σκιές μας γινόμαστε πιο ολοκληρωμένοι. Επομένως οφείλουμε να συμφιλιωθούμε με τη σκοτεινή πλευρά του εαυτού μας. Για να μπορέσουμε έτσι να ζήσουμε με περισσότερη αλήθεια και φως.
At the crossroads of global publishing, literary agents play a crucial role in shaping how stories travel across borders. In this interview, Fatimah Abbas—International Publishing Consultant, AI Strategist, and founder of FALA Agency— speaks with Pigi Paideias and Evangelia Tziaka, sharing her insights on the evolving landscape of rights and representation. From the transformative power of book fairs and the challenges of navigating contracts, censorship, and burnout, to the way agents have shifted from middlemen to strategic partners, she offers a candid look at the realities of the profession. Fatimah highlights the importance of tailored pitching, stamina at major fairs, and the skills of negotiation, empathy, and patience that define successful agents today. She also points to emerging markets in Southeast Asia, Arabic literature in Europe, and Latin America’s growing interest in African and Asian voices, while emphasizing the need to balance commercial potential with cultural value. With trends like global audio rights, multi-format storytelling, and the rise of AI licensing reshaping the field, Fatimah’s reflections remind us that at the heart of agenting lies the enduring passion for building bridges through literature.
As a literary agent, what role do international book fairs play in securing rights deals and expanding your authors’ reach?
Book fairs are more than just business hubs—they’re relationship ecosystems. Some of my most successful rights deals began with a coffee chat or an unexpected introduction at a fair. These events allow me to position titles in front of the right people at the right moment, in a context where everyone is open to discovery. It’s about timing, preparation, and human connection.
What are some of the most common challenges literary agents face today in the rights and publishing ecosystem?
The ecosystem is constantly shifting. One day you’re dealing with the slow pace of contracts, the next you’re navigating grant applications, censorship, or fluctuating currencies. It’s also increasingly difficult to balance commercial pressure with the responsibility to champion diverse, underrepresented voices. And let’s not forget how burnout has become a real issue, especially for agents trying to do it all.
Has the role of the agent changed over the last decade — especially in the face of digital platforms and self-publishing?
Completely. The role has evolved from being a middleman to becoming a strategic partner. Agents today are expected to understand digital formats, negotiate across multiple rights (audio, film, digital), manage data and metadata, and even assist with branding. I spend as much time thinking about a book’s market trajectory as I do on the actual manuscript.
What strategies have proven most effective for you when pitching titles to international publishers?
Tailoring the pitch. I never approach two publishers the same way. I try to match each book not only to a publisher’s list but to their personality and priorities. Also, timing matters. Some titles work best right before a fair; others need space and quiet conversations. And a well-chosen excerpt—especially one that carries emotional or narrative punch—can open doors faster than a summary.
What are some key things a literary agent should be prepared for when attending major fairs like Frankfurt or London?
Stamina and clarity. It’s a marathon of back-to-back meetings, and you need to be fully present in each one. Knowing your list inside out helps, but so does preparing clear follow-ups and organizing your rights deck like a toolkit, not a catalogue. Also, build in time for chance encounters. Some of the most interesting conversations happen in the hallways.
What advice would you give to aspiring or early-career literary agents entering the industry today?
Be endlessly curious. Learn the business side as deeply as you dive into the creative. Know your contracts, your markets, and your authors’ visions. And don’t be afraid to ask questions. This is an industry that rewards relationship-building and long memory—your integrity will be your currency.
What core skills and qualities do you believe are essential for someone starting out as a literary agent?
Negotiation, empathy, and patience. You need to be persistent without being pushy, and diplomatic without losing your edge. A good agent knows when to fight for a better deal—and when to walk away. And you absolutely need to be organized; this job is a constant dance between spreadsheets and stories.
How do you build trust and long-term relationships with both authors and publishers?
By being transparent and consistent. I always tell both parties the truth—even when it’s uncomfortable. I follow up, I keep communication open, and I try to make each collaboration feel personal. People come back to work with you when they feel seen, not just signed.
Are there particular markets or regions that you see growing in demand for translated literature?
Yes—Southeast Asia is becoming more open to global voices, and interest in Arabic literature is steadily growing in Europe. Latin American publishers are also exploring more African and Asian voices. There’s a beautiful shift happening where publishers are no longer just looking west—they’re looking in all directions.
How do you approach balancing the commercial potential of a work with its artistic or cultural value?
It’s a constant calibration. I believe some books deserve to travel even if they won’t be bestsellers. If a title carries cultural weight, unique perspective, or emotional truth, I try to find the right champion for it—even if it’s not the biggest deal. I’ve learned that the right match can do far more than the highest offer.
What trends are you currently observing in the rights market that new agents or authors should be aware of?
Audio rights are still expanding globally, especially in non-English languages. There’s a real hunger for smart, narrative nonfiction, particularly in the post-pandemic space. Also, publishers are increasingly asking about “multi-format potential”—from podcasts to film. Finally, AI and digital licensing are beginning to enter our conversations in more serious ways. It’s no longer theoretical.
Lastly, what keeps you passionate about agenting, even amidst the industry’s many shifts and challenges?
I think it’s the moments when I see a book cross borders and move someone miles away from where it was written. That sense of impact—of building bridges through literature—never gets old. I still get goosebumps when a book finds the right home, or when a publisher writes back saying, “I couldn’t put it down.”
Υοu were one of the founders of the Publishers Without Borders. What are your perspectives about this team of publishers?
It started during lockdown as a spontaneous idea—and grew into one of the most generous, collaborative communities in our field. We built friendships across continents, supported each other when the industry felt uncertain, and created a space that’s rooted in joy, not just productivity. It’s proof that the publishing world can be global, warm, and wildly human.
As our conversation with Fatimah Abbas draws to a close, one thing becomes clear: the role of the literary agent is not only about deals and negotiations, but about vision, resilience, and human connection. In an industry marked by constant change, her insights reaffirm the timeless value of literature as a bridge across cultures.
We sincerely thank Fatimah Abbas for sharing her expertise and inspiration with Pigi Paideias and Evangelia Tziaka—and for reminding us that stories, when guided with care, have the power to transcend borders and transform lives.
Aκολουθεί η ελληνική μετάφραση
«Από τα Χειρόγραφα στις Διεθνείς Αγορές: Η Fatimah Abbas και το FALA Agency»
Στο σταυροδρόμι της παγκόσμιας εκδοτικής σκηνής, οι λογοτεχνικοί πράκτορες διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στο πώς τα βιβλία ταξιδεύουν πέρα από σύνορα. Σε αυτή τη συνέντευξη, η Fatimah Abbas — International Publishing Consultant, AI Strategist και ιδρύτρια του FALA Agency — μιλάει στην Πηγή Παιδείας και την Ευαγγελία Τζιάκα, μοιράζοντας τις απόψεις της για το συνεχώς εξελισσόμενο τοπίο των δικαιωμάτων και της εκπροσώπησης. Από τη μεταμορφωτική δύναμη των διεθνών εκθέσεων βιβλίου και τις προκλήσεις γύρω από συμβόλαια, λογοκρισία και εξουθένωση, μέχρι τον τρόπο με τον οποίο οι πράκτορες έχουν μετατραπεί από μεσάζοντες σε στρατηγικούς συνεργάτες, η Fatimah προσφέρει μια ειλικρινή ματιά στις πραγματικότητες του επαγγέλματος. Τονίζει τη σημασία της εξατομικευμένης παρουσίασης, της αντοχής στις μεγάλες εκθέσεις και των δεξιοτήτων διαπραγμάτευσης, ενσυναίσθησης και υπομονής που καθορίζουν τους επιτυχημένους πράκτορες σήμερα. Επισημαίνει επίσης τις αναδυόμενες αγορές στη Νοτιοανατολική Ασία, το αυξανόμενο ενδιαφέρον για την αραβική λογοτεχνία στην Ευρώπη και το ενδιαφέρον της Λατινικής Αμερικής για αφρικανικές και ασιατικές φωνές, ενώ υπογραμμίζει την ανάγκη να ισορροπείται η εμπορική δυναμική με την πολιτιστική αξία. Με τις τάσεις όπως τα παγκόσμια δικαιώματα ήχου, η πολυμορφική αφήγηση και η άνοδος της τεχνητής νοημοσύνης στις άδειες να αναδιαμορφώνουν τον χώρο, οι σκέψεις της Fatimah μας υπενθυμίζουν ότι στον πυρήνα του έργου του πράκτορα βρίσκεται το πάθος για το χτίσιμο γεφυρών μέσα από τη λογοτεχνία.
Ως λογοτεχνικός πράκτορας, ποιον ρόλο παίζουν οι διεθνείς εκθέσεις βιβλίου στην εξασφάλιση συμφωνιών δικαιωμάτων και στη διεύρυνση της απήχησης των συγγραφέων σας;
Οι εκθέσεις βιβλίου είναι περισσότερα από απλά επιχειρηματικά κέντρα—είναι οικοσυστήματα σχέσεων. Κάποιες από τις πιο επιτυχημένες συμφωνίες δικαιωμάτων μου ξεκίνησαν με μια συνομιλία για καφέ ή μια απρόσμενη γνωριμία σε μια έκθεση. Αυτά τα γεγονότα μου επιτρέπουν να τοποθετώ τίτλους μπροστά στους σωστούς ανθρώπους τη σωστή στιγμή, σε ένα περιβάλλον όπου όλοι είναι ανοιχτοί στην ανακάλυψη. Είναι θέμα χρόνου, προετοιμασίας και ανθρώπινης σύνδεσης.
Ποιες είναι μερικές από τις πιο κοινές προκλήσεις που αντιμετωπίζουν σήμερα οι λογοτεχνικοί πράκτορες στο οικοσύστημα δικαιωμάτων και εκδόσεων;
Το οικοσύστημα μεταβάλλεται συνεχώς. Μια μέρα χειρίζεσαι την αργή διαδικασία των συμβολαίων, την επόμενη ασχολείσαι με αιτήσεις επιχορηγήσεων, λογοκρισία ή διακυμάνσεις νομισμάτων. Είναι επίσης ολοένα και πιο δύσκολο να ισορροπήσεις την εμπορική πίεση με την ευθύνη να προωθείς διαφορετικές και υποεκπροσωπούμενες φωνές. Και δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι το burnout έχει γίνει πραγματικό ζήτημα, ιδιαίτερα για πράκτορες που προσπαθούν να κάνουν τα πάντα.
Έχει αλλάξει ο ρόλος του πράκτορα την τελευταία δεκαετία — ειδικά με την εμφάνιση ψηφιακών πλατφορμών και self-publishing;
Ολοκληρωτικά. Ο ρόλος έχει εξελιχθεί από μεσάζοντα σε στρατηγικό συνεργάτη. Οι πράκτορες σήμερα πρέπει να κατανοούν ψηφιακές μορφές, να διαπραγματεύονται σε πολλαπλά δικαιώματα (ήχος, ταινία, ψηφιακό), να διαχειρίζονται δεδομένα και metadata και να βοηθούν στο branding. Περνάω όσο χρόνο σκέφτομαι την αγοραία πορεία ενός βιβλίου όσο και στο ίδιο το χειρόγραφο.
Ποιες στρατηγικές έχουν αποδειχθεί πιο αποτελεσματικές όταν προωθείτε τίτλους σε διεθνείς εκδότες;
Προσαρμογή της παρουσίασης. Δεν προσεγγίζω ποτέ δύο εκδότες με τον ίδιο τρόπο. Προσπαθώ να ταιριάξω κάθε βιβλίο όχι μόνο με τον κατάλογο ενός εκδότη αλλά και με την προσωπικότητα και τις προτεραιότητές του. Επίσης, έχει σημασία ο χρόνος. Κάποιοι τίτλοι λειτουργούν καλύτερα λίγο πριν από μια έκθεση· άλλοι χρειάζονται χώρο και ήσυχες συζητήσεις. Ένα καλά επιλεγμένο απόσπασμα —ιδιαίτερα αν έχει συναισθηματικό ή αφηγηματικό βάρος— μπορεί να ανοίξει πόρτες πιο γρήγορα από μια περίληψη.
Τι πρέπει να γνωρίζει ένας λογοτεχνικός πράκτορας όταν συμμετέχει σε μεγάλες εκθέσεις όπως η Φρανκφούρτη ή το Λονδίνο;
Αντοχή και σαφήνεια. Είναι ένας μαραθώνιος συνεχών συναντήσεων και πρέπει να είσαι παρών πλήρως σε κάθε μία. Η γνώση της λίστας σου είναι σημαντική, αλλά εξίσου και η προετοιμασία σαφών follow-ups και η οργάνωση του rights deck σαν εργαλείο, όχι κατάλογο. Επίσης, αφιέρωσε χρόνο για τυχαίες συναντήσεις. Κάποιες από τις πιο ενδιαφέρουσες συζητήσεις συμβαίνουν στους διαδρόμους.
Τι συμβουλή θα δίνατε σε νέους ή αρχάριους λογοτεχνικούς πράκτορες που εισέρχονται σήμερα στον κλάδο;
Να είστε ατέρμονα περίεργοι. Μάθετε το επιχειρηματικό μέρος όσο βαθιά ασχολείστε με το δημιουργικό. Γνωρίστε τα συμβόλαια, τις αγορές και το όραμα των συγγραφέων σας. Και μην φοβάστε να κάνετε ερωτήσεις. Πρόκειται για έναν κλάδο που ανταμείβει τη δημιουργία σχέσεων και τη μνήμη—η ακεραιότητά σας θα είναι το νόμισμά σας.
Ποιες βασικές δεξιότητες και χαρακτηριστικά είναι απαραίτητα για κάποιον που ξεκινά ως λογοτεχνικός πράκτορας;
Διαπραγμάτευση, ενσυναίσθηση και υπομονή. Πρέπει να είστε επίμονοι χωρίς να γίνεστε πιεστικοί και διπλωματικοί χωρίς να χάνετε τη δυναμική σας. Ένας καλός πράκτορας ξέρει πότε να παλέψει για καλύτερη συμφωνία και πότε να αποχωρήσει. Και πρέπει να είστε απόλυτα οργανωμένοι· αυτή η δουλειά είναι ένας συνεχής χορός ανάμεσα σε πίνακες δεδομένων και ιστορίες.
Πώς χτίζετε εμπιστοσύνη και μακροχρόνιες σχέσεις με συγγραφείς και εκδότες;
Μέσω διαφάνειας και συνέπειας. Πάντα λέω την αλήθεια και στις δύο πλευρές — ακόμα κι όταν είναι άβολη. Κάνω follow-up, κρατώ ανοικτή την επικοινωνία και προσπαθώ να κάνω κάθε συνεργασία να νιώθει προσωπική. Οι άνθρωποι επιστρέφουν να συνεργαστούν μαζί σας όταν νιώθουν ορατοί, όχι απλώς υπογεγραμμένοι.
Υπάρχουν συγκεκριμένες αγορές ή περιοχές που βλέπετε να αυξάνεται η ζήτηση για μεταφρασμένη λογοτεχνία;
Ναι—η Νοτιοανατολική Ασία ανοίγεται όλο και περισσότερο σε παγκόσμιες φωνές, και το ενδιαφέρον για την αραβική λογοτεχνία στην Ευρώπη αυξάνεται σταθερά. Οι εκδότες της Λατινικής Αμερικής εξερευνούν επίσης περισσότερες αφρικανικές και ασιατικές φωνές. Υπάρχει μια όμορφη αλλαγή: οι εκδότες πλέον δεν κοιτάνε μόνο δυτικά—κοιτάνε προς όλες τις κατευθύνσεις.
Πώς ισορροπείτε την εμπορική δυναμική ενός έργου με την καλλιτεχνική ή πολιτιστική του αξία;
Είναι συνεχής αποτίμηση. Πιστεύω ότι κάποια βιβλία αξίζουν να ταξιδέψουν ακόμα κι αν δεν γίνουν bestsellers. Αν ένας τίτλος έχει πολιτιστική βαρύτητα, μοναδική οπτική ή συναισθηματική αλήθεια, προσπαθώ να βρω τον κατάλληλο υποστηρικτή του — ακόμα κι αν δεν είναι η μεγαλύτερη συμφωνία. Έχω μάθει ότι το σωστό ταίριασμα μπορεί να αποφέρει περισσότερα από την υψηλότερη προσφορά.
Ποιες τάσεις παρατηρείτε σήμερα στην αγορά δικαιωμάτων που νέοι πράκτορες ή συγγραφείς πρέπει να γνωρίζουν;
Τα δικαιώματα ήχου συνεχίζουν να επεκτείνονται παγκοσμίως, ειδικά σε μη αγγλόφωνες γλώσσες. Υπάρχει αληθινή ζήτηση για έξυπνη, αφηγηματική μη-μυθοπλαστική λογοτεχνία, ιδιαίτερα μετά την πανδημία. Οι εκδότες ζητούν όλο και περισσότερο πολυμορφικό δυναμικό—από podcasts έως ταινίες. Τέλος, η AI και η ψηφιακή αδειοδότηση αρχίζουν να συζητιούνται σοβαρά· δεν είναι πλέον θεωρητικές έννοιες.
Τι σας κρατά παθιασμένη με τον ρόλο του πράκτορα, ακόμα και με όλες τις αλλαγές και προκλήσεις της βιομηχανίας;
Νομίζω είναι οι στιγμές που βλέπω ένα βιβλίο να διασχίζει σύνορα και να αγγίζει κάποιον μακριά από τον τόπο που γράφτηκε. Αυτό το αίσθημα επιρροής—το χτίσιμο γεφυρών μέσω της λογοτεχνίας—δεν παλιώνει ποτέ. Ακόμα παίρνω ανατριχίλα όταν ένα βιβλίο βρίσκει το σωστό σπίτι ή όταν ένας εκδότης γράφει «Δεν μπορούσα να το αφήσω κάτω».
Ήσασταν ένας από τους ιδρυτές των Publishers Without Borders. Ποιες είναι οι απόψεις σας για αυτήν την ομάδα εκδοτών;
Ξεκίνησε κατά τη διάρκεια του lockdown ως μια αυθόρμητη ιδέα—και εξελίχθηκε σε μια από τις πιο γενναιόδωρες, συνεργατικές κοινότητες στον χώρο μας. Δημιουργήσαμε φιλίες ανάμεσα σε ηπείρους, στηρίξαμε ο ένας τον άλλον όταν η βιομηχανία ένιωθε αβέβαιη και δημιουργήσαμε έναν χώρο που βασίζεται στη χαρά, όχι μόνο στην παραγωγικότητα. Είναι απόδειξη ότι ο εκδοτικός κόσμος μπορεί να είναι παγκόσμιος, ζεστός και εξαιρετικά ανθρώπινος.
Fatimah Abbas — International Publishing Consultant, AI Strategist, ιδιοκτήτρια του FALA Agency
Καθώς ολοκληρώνεται η συζήτηση με τη Fatimah Abbas, ένα πράγμα γίνεται ξεκάθαρο: ο ρόλος του λογοτεχνικού πράκτορα δεν αφορά μόνο συμφωνίες και διαπραγματεύσεις, αλλά και το όραμα, την ανθεκτικότητα και την ανθρώπινη σύνδεση. Σε έναν κλάδο που χαρακτηρίζεται από συνεχή αλλαγή, οι απόψεις της επιβεβαιώνουν τη διαχρονική αξία της λογοτεχνίας ως γέφυρας ανάμεσα σε πολιτισμούς.
Ευχαριστούμε θερμά τη Fatimah Abbas που μοιράστηκε την τεχνογνωσία και την έμπνευσή της με την Πηγή Παιδείας και την Ευαγγελία Τζιάκα — και που μας υπενθύμισε ότι οι ιστορίες, όταν καθοδηγούνται με φροντίδα, έχουν τη δύναμη να ξεπερνούν τα σύνορα και να μεταμορφώνουν ζωές.
When Les 400 coups was founded in Quebec in 1995, the idea was simple yet radical: children’s books could be daring, witty, and deeply moving all at once. Nearly three decades later, the publishing house has become a reference point in international children’s literature, known for titles that respect the intelligence of young readers while sparking curiosity, laughter, and reflection.
In this interview with Pigi Paideias editor Evangelia Tziaka, publisher Simon de Jocas looks back on the milestones that shaped Les 400 coups, from redefining its collections to receiving international recognition, and explains how collaboration has been key to its success. He also shares his hopes for building bridges with Greece, highlighting the universal themes that connect young readers across cultures and the unique role of children’s literature in cultivating empathy and wonder.
Could you give us a brief overview of Les 400 coups and its core publishing philosophy?
We were founded with a simple but revolutionary idea: let’s give a voice to authors and illustrators who don’t fit the mold. Over the years, that idea has grown into a publishing philosophy built on curiosity, respect for the child reader, and a touch of audacity. We don’t shy away from complex topics — grief, friendship, identity, social issues — but we treat them with nuance, humor, and artistic freedom. If a book makes us laugh and cry at the same time, it’s probably a good fit for our catalog.
What types of books do you primarily publish, and what audience are you aiming to reach?
We publish children’s books from the very first board books to richly illustrated picture books for older readers. Our collections vary in tone — some are cheeky, some are reflective, some are visually daring. We may be children’s publishers, but we don’t believe children’s books should be childish. Our ideal reader? A four-year-old philosopher, a ten-year-old rebel, or a grown-up who hasn’t forgotten how to wonder.
What are some milestones or defining moments in your publishing journey so far?
There are a few: restructuring the house in 2013 and streamlining our collections was a major turning point. Winning the BOP Prize at the Bologna Children’s Book Fair in 2020 was a big international milestone — the kind that makes you believe all those long nights with coffee and print proofs were worth it. But honestly, every time we hear that a child connected with one of our books, we feel like we’ve made it. That’s the real prize.
How important is international visibility and collaboration in your current strategy?
Vital. While we’re deeply rooted in Quebec, we’ve always thought globally. Our entire catalog is distributed in France, Belgium, Switzerland and anywhere there is a French speaking reader. We also actively license rights abroad — with 15 to 25 deals per year. Our authors’ stories have traveled to Korea, Vietnam, Spain, China, and beyond. We also go where the books are — attending major European book fairs and even doing road trips to meet booksellers. (Yes, 4,500 km in a rental car counts as a marketing strategy!)
What inspired your participation in the Greek-Canadian publishing exchange this September?
We already have a strong connection to Greece through Tata, a powerful and poetic book by Iris Samartzi that we proudly published. We also work closely with a Greek literary agent who supports our growing presence in the Greek market. So, when the opportunity to participate in this exchange came up, we didn’t think twice. We love discovering new voices and new ways of seeing the world — especially if they come with great food and warm hospitality!
What are your expectations from your visit to Greece and your interaction with Greek publishers?
We’re hoping for rich conversations, new friendships, and perhaps the beginning of fruitful collaborations. Our goal isn’t just to talk about what we do — it’s to learn from Greek publishers, to understand their market, and to explore what we might create together. We’re bringing curiosity, openness… and maybe a few books in our suitcase, just in case.
Have you previously collaborated with Greek authors, illustrators, or publishing professionals?
Yes! As mentioned previously, we were delighted to publish Tata by Iris Samartzi — a moving story with beautiful artwork that captured our hearts (and our readers’ too). It was our first Greek title, and we hope it’s just the beginning of a long friendship.
Are there specific aspects of Greek literature or book culture that interest you personally or professionally?
Absolutely. We’re drawn to the balance between tradition and creativity in Greek children’s literature — and to the strong narrative voice we’ve encountered in authors like Iris Samartzi. Professionally, we also admire the poetic and visual sophistication we see in Greek albums. And from a cultural point of view, we believe the themes we explore — empathy, resilience, wonder — are universal. A good story speaks as loudly in Athens as it does in Montreal.
Do you see potential for co-publishing projects between Les 400 coups and Greek publishers?
We’re not currently set up for pure co-publishing in the traditional sense — but we’re absolutely open to collaboration. For example, working together on print runs, translation support, or shared promotional strategies could help reduce costs for both parties and make meaningful books more accessible. If we share a passion for the same project, we’re happy to explore ways to support each other and make it happen. We believe that partnerships don’t always have to follow a standard format — a bit of creativity (and mutual generosity!) can go a long way.
Would you be interested in translating Greek children’s or YA literature for Canadian readers?
We don’t publish YA, but we’re always on the lookout for outstanding illustrated picture books for children. If a Greek album offers a fresh narrative voice, a unique visual style,or touches on universal themes that speak to our readers — we’d definitely be interested. Many of our titles in the Carré blanc collection, for instance, tackle sensitive topics like grief, divorce, or war — themes that Greek authors may also explore with honesty and care. So yes, if we find a story that resonates, we’d love to bring it to French-speaking children in Canada and beyond.
What do you believe Canadian and Greek publishers can learn from each other in today’s global publishing environment?
We’re both working within relatively small markets, which means we’ve had to be creative, nimble, and collaborative. There’s so much to learn — from editorial risk-taking to reader engagement strategies. But maybe the most important lesson is that no matter where we’re from, we’re all trying to put beautiful, meaningful books into the hands of children. That common purpose is a powerful foundation.
Looking ahead, what kind of impact do you hope this initiative will have on Les 400 coups and your international outlook?
We hope it will deepen our understanding of Greek publishing and broaden our network of like-minded creatives. Ideally, this isn’t just a one-time meeting — it’s the start of long-term, two-way collaborations. If we can come away with new ideas, new partners, and maybe even a few Greek picture books in our editorial pipeline, we’ll consider it a great success.
Final thoughts?
We’re honored to be part of this initiative and grateful for the opportunity to share what we love most: stories that surprise, move, and occasionally misbehave. Here’s to building bridges — one picture book at a time.
We warmly thank Simon de Jocas for the interview granted to Pigi Paideias and to the editor Evangelia Tziaka.
Ακολουθεί η ελληνική μετάφραση
Συνέντευξη με τον Simon de Jocas από τον εκδοτικό οίκο Les 400 coups – Τολμηρές ιστορίες για μικρούς αναγνώστες
Όταν οι Les 400 coups ιδρύθηκαν στο Κεμπέκ το 1995, η ιδέα ήταν απλή αλλά ριζοσπαστική: τα παιδικά βιβλία μπορούν να είναι ταυτόχρονα τολμηρά, πνευματώδη και βαθιά συγκινητικά. Σχεδόν τρεις δεκαετίες αργότερα, ο εκδοτικός οίκος έχει εξελιχθεί σε σημείο αναφοράς για τη διεθνή παιδική λογοτεχνία, γνωστός για τίτλους που σέβονται τη νοημοσύνη των μικρών αναγνωστών ενώ παράλληλα καλλιεργούν την περιέργεια, το γέλιο και τη σκέψη.
Στη συνέντευξη που παραχώρησε στη συντάκτρια της Πηγής ΠαιδείαςΕυαγγελία Τζιάκα, ο εκδότης Simon de Jocas μιλά για τους σταθμούς που διαμόρφωσαν τους Les 400 coups – από τον επαναπροσδιορισμό των συλλογών τους έως τη διεθνή αναγνώριση – και εξηγεί πώς η συνεργασία υπήρξε κλειδί για την επιτυχία τους. Μοιράζεται επίσης τις ελπίδες του για γέφυρες συνεργασίας με την Ελλάδα, αναδεικνύοντας τα πανανθρώπινα θέματα που ενώνουν τους νεαρούς αναγνώστες σε όλο τον κόσμο και τον ξεχωριστό ρόλο της παιδικής λογοτεχνίας στο να καλλιεργεί την ενσυναίσθηση και το θαύμα.
Μπορείτε να μας δώσετε μια σύντομη παρουσίαση των Les 400 coups και της βασικής εκδοτικής σας φιλοσοφίας;
Ιδρυθήκαμε με μια απλή αλλά επαναστατική ιδέα: ας δώσουμε φωνή σε συγγραφείς και εικονογράφους που δεν ταιριάζουν στο καλούπι. Με τα χρόνια, αυτή η ιδέα εξελίχθηκε σε μια εκδοτική φιλοσοφία που στηρίζεται στην περιέργεια, στον σεβασμό προς τον μικρό αναγνώστη και σε μια δόση τόλμης. Δεν αποφεύγουμε τα σύνθετα θέματα — πένθος, φιλία, ταυτότητα, κοινωνικά ζητήματα — αλλά τα προσεγγίζουμε με λεπτότητα, χιούμορ και καλλιτεχνική ελευθερία. Αν ένα βιβλίο μας κάνει να γελάμε και να κλαίμε ταυτόχρονα, τότε πιθανότατα ταιριάζει στον κατάλογό μας.
Τι είδους βιβλία εκδίδετε κυρίως και σε ποιο κοινό απευθύνεστε;
Εκδίδουμε παιδικά βιβλία, από τα πρώτα βιβλία με χοντρές σελίδες μέχρι πλούσια εικονογραφημένα άλμπουμ για μεγαλύτερους αναγνώστες. Οι συλλογές μας ποικίλλουν σε ύφος — άλλες είναι σκανδαλιάρικες, άλλες στοχαστικές, άλλες τολμηρές οπτικά. Μπορεί να είμαστε εκδότες παιδικών βιβλίων, αλλά δεν πιστεύουμε ότι τα παιδικά βιβλία πρέπει να είναι «παιδιαρίστικα». Ο ιδανικός μας αναγνώστης; Ένας τετράχρονος φιλόσοφος, ένας δεκάχρονος επαναστάτης ή ένας ενήλικας που δεν έχει ξεχάσει πώς να θαυμάζει τον κόσμο.
Ποιοι είναι μερικοί σημαντικοί σταθμοί στην εκδοτική σας πορεία μέχρι σήμερα;
Υπάρχουν αρκετοί: η αναδιάρθρωση του οίκου το 2013 και η ανανέωση των συλλογών μας ήταν ένα σημαντικό σημείο καμπής. Η βράβευση με το Βραβείο BOP στην Έκθεση Παιδικού Βιβλίου της Μπολόνια το 2020 αποτέλεσε ένα μεγάλο διεθνές ορόσημο — από αυτά που σε κάνουν να πιστεύεις ότι όλες εκείνες οι ατελείωτες νύχτες με καφέ και δοκίμια τυπογραφείου άξιζαν τον κόπο. Αλλά ειλικρινά, κάθε φορά που ακούμε ότι ένα παιδί συνδέθηκε με ένα βιβλίο μας, νιώθουμε ότι πετύχαμε. Αυτό είναι το πραγματικό βραβείο.
Πόσο σημαντική είναι η διεθνής ορατότητα και συνεργασία στη σημερινή σας στρατηγική;
Είναι ζωτικής σημασίας. Αν και έχουμε βαθιές ρίζες στο Κεμπέκ, πάντα σκεφτόμασταν παγκόσμια. Ολόκληρος ο κατάλογός μας διανέμεται στη Γαλλία, στο Βέλγιο, στην Ελβετία και όπου υπάρχει γαλλόφωνος αναγνώστης. Παράλληλα, παραχωρούμε ενεργά δικαιώματα στο εξωτερικό — με 15 έως 25 συμφωνίες κάθε χρόνο. Οι ιστορίες των συγγραφέων μας έχουν ταξιδέψει στην Κορέα, το Βιετνάμ, την Ισπανία, την Κίνα και ακόμα πιο πέρα. Επίσης, πηγαίνουμε εκεί όπου βρίσκονται τα βιβλία — συμμετέχοντας σε μεγάλες ευρωπαϊκές εκθέσεις και κάνοντας μέχρι και οδικά ταξίδια για να γνωρίσουμε βιβλιοπώλες. (Ναι, 4.500 χλμ. με νοικιασμένο αυτοκίνητο μετράνε ως στρατηγική μάρκετινγκ!)
Τι σας ενέπνευσε να συμμετάσχετε στο ελληνο-καναδικό εκδοτικό πρόγραμμα ανταλλαγής αυτόν τον Σεπτέμβριο;
Έχουμε ήδη μια ισχυρή σύνδεση με την Ελλάδα μέσα από το Tata, ένα δυνατό και ποιητικό βιβλίο της Ίριδας Σαμαρτζή, το οποίο εκδώσαμε με περηφάνια. Συνεργαζόμαστε επίσης στενά με μια Ελληνίδα λογοτεχνική πράκτορα που στηρίζει την αυξανόμενη παρουσία μας στην ελληνική αγορά. Έτσι, όταν προέκυψε η ευκαιρία να συμμετάσχουμε σε αυτή την ανταλλαγή, δεν το σκεφτήκαμε δεύτερη φορά. Μας αρέσει να ανακαλύπτουμε νέες φωνές και νέους τρόπους να βλέπουμε τον κόσμο — ειδικά όταν συνοδεύονται από καλό φαγητό και ζεστή φιλοξενία!
Ποιες είναι οι προσδοκίες σας από την επίσκεψή σας στην Ελλάδα και την αλληλεπίδραση με Έλληνες εκδότες;
Ελπίζουμε σε πλούσιες συζητήσεις, νέες φιλίες και ίσως στην αρχή καρποφόρων συνεργασιών. Στόχος μας δεν είναι απλώς να μιλήσουμε για το τι κάνουμε — αλλά να μάθουμε από τους Έλληνες εκδότες, να κατανοήσουμε την αγορά τους και να εξερευνήσουμε τι μπορούμε να δημιουργήσουμε μαζί. Ερχόμαστε με περιέργεια, ανοιχτό πνεύμα… και ίσως μερικά βιβλία στη βαλίτσα, για καλό και για κακό.
Έχετε συνεργαστεί ξανά με Έλληνες συγγραφείς, εικονογράφους ή επαγγελματίες του εκδοτικού χώρου;
Ναι! Όπως αναφέραμε, είχαμε τη χαρά να εκδώσουμε το Tata της Ίριδας Σαμαρτζή — μια συγκινητική ιστορία με υπέροχη εικονογράφηση που μας κέρδισε (και τους αναγνώστες μας επίσης). Ήταν ο πρώτος μας ελληνικός τίτλος και ελπίζουμε να είναι μόνο η αρχή μιας μακράς φιλίας.
Υπάρχουν συγκεκριμένες πτυχές της ελληνικής λογοτεχνίας ή της εκδοτικής κουλτούρας που σας ενδιαφέρουν προσωπικά ή επαγγελματικά;
Απολύτως. Μας ελκύει η ισορροπία ανάμεσα στην παράδοση και τη δημιουργικότητα στην ελληνική παιδική λογοτεχνία — και η ισχυρή αφηγηματική φωνή που συναντήσαμε σε συγγραφείς όπως η Ίριδα Σαμαρτζή. Επαγγελματικά, θαυμάζουμε επίσης την ποιητικότητα και την εικαστική φινέτσα που βλέπουμε στα ελληνικά άλμπουμ. Και από πολιτισμικής πλευράς, πιστεύουμε ότι τα θέματα που πραγματευόμαστε — ενσυναίσθηση, ανθεκτικότητα, θαυμασμός — είναι οικουμενικά. Μια καλή ιστορία μιλάει εξίσου δυνατά στην Αθήνα όσο και στο Μόντρεαλ.
Βλέπετε προοπτική για συν-εκδοτικές συνεργασίες ανάμεσα στους Les 400 coups και Έλληνες εκδότες;
Προς το παρόν δεν είμαστε οργανωμένοι για «καθαρά» συν-εκδοτικά εγχειρήματα με την παραδοσιακή έννοια — αλλά είμαστε απολύτως ανοιχτοί στη συνεργασία. Για παράδειγμα, η συνεργασία σε κοινές εκτυπώσεις, η υποστήριξη στη μετάφραση ή οι κοινές προωθητικές στρατηγικές θα μπορούσαν να βοηθήσουν στη μείωση κόστους και να κάνουν σημαντικά βιβλία πιο προσιτά. Αν μοιραζόμαστε το ίδιο πάθος για ένα έργο, είμαστε πρόθυμοι να βρούμε τρόπους να στηρίξουμε ο ένας τον άλλον και να το πραγματοποιήσουμε. Πιστεύουμε ότι οι συνεργασίες δεν χρειάζεται πάντα να ακολουθούν ένα τυπικό μοντέλο — λίγη δημιουργικότητα (και αμοιβαία γενναιοδωρία!) μπορεί να πάει πολύ μακριά.
Θα σας ενδιέφερε η μετάφραση ελληνικής παιδικής ή εφηβικής λογοτεχνίας για το καναδικό κοινό;
Δεν εκδίδουμε Young Adult, αλλά πάντα αναζητούμε εξαιρετικά εικονογραφημένα παιδικά άλμπουμ. Αν ένα ελληνικό άλμπουμ προσφέρει μια φρέσκια αφηγηματική φωνή, ένα μοναδικό εικαστικό ύφος ή πραγματεύεται οικουμενικά θέματα που μιλούν στους αναγνώστες μας — σίγουρα θα μας ενδιέφερε. Πολλοί τίτλοι της συλλογής μας Carré blanc, για παράδειγμα, αγγίζουν ευαίσθητα θέματα όπως το πένθος, το διαζύγιο ή ο πόλεμος — θέματα που και οι Έλληνες συγγραφείς εξερευνούν με ειλικρίνεια και φροντίδα. Οπότε ναι, αν βρούμε μια ιστορία που μας συγκινεί, θα θέλαμε πολύ να τη φέρουμε στα γαλλόφωνα παιδιά του Καναδά και πέρα από αυτόν.
Τι πιστεύετε ότι μπορούν να μάθουν οι Καναδοί και οι Έλληνες εκδότες ο ένας από τον άλλον στο σημερινό παγκόσμιο εκδοτικό περιβάλλον;
Και οι δύο εργαζόμαστε μέσα σε σχετικά μικρές αγορές, κάτι που μας έχει κάνει δημιουργικούς, ευέλικτους και συνεργατικούς. Υπάρχει τόσο πολλά να μάθουμε — από την εκδοτική τόλμη έως τις στρατηγικές προσέγγισης αναγνωστών. Αλλά ίσως το σημαντικότερο μάθημα είναι ότι, ανεξάρτητα από το πού προερχόμαστε, όλοι προσπαθούμε να φέρουμε όμορφα, ουσιαστικά βιβλία στα χέρια των παιδιών. Αυτός ο κοινός σκοπός είναι ένα ισχυρό θεμέλιο.
Κοιτάζοντας μπροστά, τι είδους αντίκτυπο ελπίζετε ότι θα έχει αυτή η πρωτοβουλία για τους Les 400 coups και τη διεθνή σας προοπτική;
Ελπίζουμε να εμβαθύνει την κατανόησή μας για την ελληνική εκδοτική σκηνή και να διευρύνει το δίκτυό μας με δημιουργούς που μοιράζονται το ίδιο όραμα. Ιδανικά, δεν θα είναι μια απλή συνάντηση μιας φοράς — αλλά η αρχή μακροπρόθεσμων, αμφίδρομων συνεργασιών. Αν καταφέρουμε να επιστρέψουμε με νέες ιδέες, νέους συνεργάτες και ίσως μερικά ελληνικά παιδικά άλμπουμ στον εκδοτικό μας κατάλογο, θα το θεωρήσουμε μεγάλη επιτυχία.
Τελευταίες σκέψεις;
Είναι τιμή μας που αποτελούμε μέρος αυτής της πρωτοβουλίας και ευγνώμονες για την ευκαιρία να μοιραστούμε αυτό που αγαπάμε περισσότερο: ιστορίες που ξαφνιάζουν, συγκινούν και πού και πού κάνουν λίγη αταξία. Στην οικοδόμηση γεφυρών — ένα εικονοβιβλίο τη φορά.
Ευχαριστούμε θερμά τον Simon de Jocas για τη συνέντευξη που παραχώρησε στην Πηγή Παιδείας και στην εκδότρια Ευαγγελία Τζιάκα.
With an international career that spans India, Italy, and beyond, Prashant Pathak brings a unique and deeply informed perspective to the world of publishing. Currently Head of English Publishing Development at Giunti Editore in Florence and Co-founder of Publishers Without Borders, Pathak is at the forefront of global publishing innovation. In this interview, he shares insights from his cross-cultural journey — from building award-winning children’s lists to driving international rights development — while addressing the biggest challenges and opportunities in the industry today. He also speaks candidly about the role of AI, the future of global trade publishing, and the power of international collaboration in shaping the next chapter of our industry.
Could you tell us a bit about your background and your journey in the publishing industry?
My passion for books, learning, and creating meaningful content that reaches and inspires people has shaped my publishing career. The journey began with a strong interest in educational and children’s literature and has focused on building and contributing to this field in meaningful ways. Currently, I serve as Head of English Publishing Development at Giunti Editore in Florence, Italy, where my work involves leading strategic initiatives that bridge Italian publishing with global English-language markets, focusing on co-editions, rights development, and international partnerships. With a cross-continental footprint spanning Italy, the U.S., and India, my efforts aim to expand Giunti’s global visibility and foster new collaborations in the English-language publishing ecosystem. Prior to this, I was Publisher at Wonder House Books, where we focused on creating high-quality, engaging, and accessible content for young readers worldwide. One of my proudest milestones was leading Wonder House Books to receive the Best Children’s Publisher of the Year (BOP) Award at the Bologna Children’s Book Fair in 2023. I am also Co-founder of Publishers Without Borders, an international initiative aimed at fostering collaboration and knowledge exchange among publishing professionals globally. My work spans diverse markets and reflects a deep commitment to building connections across the global publishing community.
Mr. Prashant, you have worked in the book industry for so many years. What major changes or trends have stood out to you during this time?
The publishing industry has undergone significant transformation during my years of experience. One of the most notable changes has been the rise of digital publishing and the coexistence of digital and print formats. Readers today engage with content in multiple formats, from traditional print books to e-books and audiobooks, creating both opportunities and challenges for publishers. Another major trend is the increasing importance of inclusivity, diversity, and representation within content, which is now rightfully a priority for publishers worldwide. The industry has also witnessed rapid technological integration across the value chain, from editorial processes to marketing and distribution. Sustainability and environmentally conscious publishing practices have also become more central to our work.
You have worked both in India and in Italy. Could you share your insights on the unique opportunities and challenges in each market?
India’s publishing market offers immense scale, diversity, and opportunity. It is a young, vibrant, and growing market with a large and varied readership. However, it is also highly price-sensitive, and issues such as piracy, distribution challenges in rural areas, and infrastructure gaps present ongoing difficulties. On the other hand, Italy has a rich literary and cultural tradition and a more consolidated retail and distribution ecosystem. The Italian market provides unique opportunities for high-quality, design-rich, and literary works, but there is a need to engage younger readers and rejuvenate certain segments of the market. Both countries present distinct opportunities for innovation and growth, requiring tailored strategies for success.
What key factors contribute to a book’s success with readers?
A book’s success ultimately hinges on authenticity, the strength of its storytelling, and its relevance to the intended audience. For children’s books in particular, alignment with educational frameworks, parental expectations, and developmental needs is crucial. Beyond the content itself, the quality of design, production, marketing, and distribution are critical components that determine how well a book reaches and resonates with readers.
Which global markets do you see as the most promising for trade publishing growth right now? Where do you think publishers should look for new opportunities?
Markets in Southeast Asia, the Middle East, and Africa present significant opportunities for growth in trade publishing. These regions are experiencing rising literacy rates, increasing demand for educational and leisure reading material, and expanding retail infrastructures. Latin America is also showing promising signs, especially for children’s and educational publishing. In more mature markets, niche segments such as bilingual books, graphic novels, and inclusive content are creating new growth avenues for publishers.
What role do international book fairs and trade shows play in your work? Why are events like these so important for the publishing industry?
International book fairs and trade shows play a vital role in fostering rights sales/Co-editions, partnerships, and industry dialogue.These events provide unique opportunities for publishers to discover new voices, explore market trends, and build long-lasting relationships. They are critical platforms for exchanging ideas and forging collaborations that transcend geographical boundaries. For me personally, these fairs are essential for staying connected with the global publishing community and for keeping abreast of emerging trends and innovations.
How do you prepare for major events like Frankfurt, London, or Bologna?
Preparation for major book fairs starts several months in advance. This includes curating the rights catalogue, setting clear objectives for meetings, identifying and reaching out to potential partners, and aligning internally on priority titles and rights to be promoted. It is important to approach these events with a strategic mindset, ensuring that every interaction contributes towards broader business goals.
What’s your view on how AI is currently impacting the publishing industry? How do you see publishers adapting to technological changes?
AI is having a profound impact on various aspects of publishing, from editorial processes and production to marketing and distribution. Many publishers are cautiously exploring AI applications that can improve efficiency and enhance their offerings, such as automated metadata enrichment, copyediting tools, translation aids, and audience targeting. The key is for the industry to adopt AI in ways that support and complement human creativity, rather than replace it.
Where do you see the biggest opportunities for using AI in editorial or marketing workflows? In what areas can AI add the most value?
AI can add tremendous value in automating repetitive and time-consuming tasks, such as copyediting suggestions, metadata generation, creating preliminary cover mock-ups, analyzing market data, and segmenting audiences for personalized marketing. By freeing up time for more strategic and creative work, AI can help publishing teams focus on what matters most.
Do you believe AI poses a threat to traditional publishing roles — or can it enhance them? How do you think the industry should approach this balance?
I believe that AI, when used responsibly and in regulation, can enhance traditional publishing roles by providing new tools and efficiencies that empower professionals. It is essential for the industry to invest in ethical guidelines, skills development, and thoughtful implementation so that AI augments, rather than undermines, the core creative and intellectual work that defines publishing.
Can you tell us the story behind the creation of Publishers Without Borders? What inspired this initiative?
Publishers Without Borders was created at a time when international collaboration was both more necessary and more challenging than ever before — during the early stages of the pandemic. The initiative was the brainchild of Simon de Jocas, a publisher from Quebec, Canada, driven by the desire to create a platform that facilitates dialogue, knowledge exchange, and support among publishing professionals worldwide. I joined as a co-founder along with Emma House from UK, Fatimah Abbas from Egypt & Mauro Spagnol from UK, and together we have grown the initiative, now active on almost every major social media platform, working on a voluntary basis to help the publishing community. Publishers Without Borders was inspired by the belief that our industry can achieve more when we work together across borders.
In what ways does Publishers Without Borders help publishers connect or collaborate internationally? Could you share some examples of its impact so far?
Publishers Without Borders has created an informal space for publishers to connect, exchange ideas, and discuss the latest issues shaping the industry. It serves as an extension to publishers’ associations and the International Publishers Association, complementing their work by running both informal and formal events at all major book fairs. We operate WhatsApp channels dedicated to key fairs, and we host live sessions featuring industry leaders, veterans, and experts on a wide range of topics. Our network has had a significant impact, fostering a new spirit of community and dialogue. The PWB Collective now has a presence at fairs such as Shanghai, Guadalajara and Warsaw etc., showcasing the power of community in the publishing world. This initiative has brought positive change to how publishers communicate, collaborate, and celebrate diversity. On our Facebook platform alone, we have members from more than 100 countries, with over 65% of them being women. Later this year, we are excited to organize a charity fun run at the Frankfurt Book Fair as part of our ongoing efforts to unite and give back as a global publishing community.
If you had to choose one big bet for the future of global trade publishing, what would it be? What trends do you believe will shape trade publishing in the next five years?
My big bet for the future of global trade publishing is the rise of inclusive, multilingual content that appeals to diverse and international audiences. I believe the next five years will see growing demand for hybrid models that combine print and digital formats, increased integration of technology in publishing processes, greater emphasis on sustainability, and stronger representation of underrepresented voices in global literature.
What is the most exciting opportunity you see ahead? Are there any emerging developments that publishers should pay close attention to?
The most exciting opportunity lies in engaging and serving the next generation of readers through innovative, technology-enhanced formats and cross-cultural storytelling. Publishers should pay close attention to developments in immersive content, such as augmented and virtual reality books, direct-to-consumer sales models, and AI-driven personalization, all of which have the potential to reshape how readers discover and experience books.
AKOΛΟΥΘΕΙ Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ
Χτίζοντας Γέφυρες στις Εκδόσεις: Σκέψεις και Απόψεις του Prashant Pathak
Με μια διεθνή καριέρα που εκτείνεται από την Ινδία μέχρι την Ιταλία και πέρα από αυτήν, ο Prashant Pathak φέρνει μια μοναδική και βαθιά καταρτισμένη οπτική στον κόσμο των εκδόσεων. Ως Επικεφαλής του Τμήματος Ανάπτυξης Αγγλόφωνης Εκδοτικής Παραγωγής στον εκδοτικό οίκο Giunti Editore στη Φλωρεντία και Συνιδρυτής της πρωτοβουλίας Publishers Without Borders, βρίσκεται στην αιχμή της παγκόσμιας εκδοτικής καινοτομίας. Σε αυτή τη συνέντευξη, μοιράζεται εμπειρίες από τη διαπολιτισμική του διαδρομή — από τη δημιουργία βραβευμένων καταλόγων παιδικού βιβλίου μέχρι την ανάπτυξη διεθνών δικαιωμάτων — ενώ αναλύει με διαύγεια τις μεγαλύτερες προκλήσεις και ευκαιρίες του κλάδου σήμερα. Μιλά ανοιχτά για τον ρόλο της τεχνητής νοημοσύνης, το μέλλον των διεθνών εκδόσεων και τη δύναμη της συνεργασίας πέρα από τα σύνορα στην αναδιαμόρφωση του εκδοτικού τοπίου του αύριο.
Μπορείτε να μας μιλήσετε λίγο για το υπόβαθρό σας και τη διαδρομή σας στον εκδοτικό χώρο;
Το πάθος μου για τα βιβλία, τη μάθηση και τη δημιουργία περιεχομένου με ουσία που εμπνέει και αγγίζει τους ανθρώπους είναι αυτό που έχει διαμορφώσει την εκδοτική μου πορεία. Η διαδρομή ξεκίνησε με έντονο ενδιαφέρον για την εκπαιδευτική και παιδική λογοτεχνία και επικεντρώνεται στη δημιουργική συμβολή μου σε αυτόν τον τομέα με ουσιαστικό τρόπο. Αυτή τη στιγμή, εργάζομαι ως Επικεφαλής Ανάπτυξης Αγγλόφωνων Εκδόσεων στις εκδόσεις Giunti Editore, στη Φλωρεντία της Ιταλίας. Ο ρόλος μου περιλαμβάνει την ηγεσία στρατηγικών πρωτοβουλιών που γεφυρώνουν την ιταλική εκδοτική παραγωγή με τις αγγλόφωνες αγορές παγκοσμίως, με έμφαση στις συνεκδόσεις, στην ανάπτυξη δικαιωμάτων και στις διεθνείς συνεργασίες. Με ένα εκδοτικό αποτύπωμα που εκτείνεται στην Ιταλία, τις Η.Π.Α. και την Ινδία, οι προσπάθειές μου στοχεύουν στην ενίσχυση της παγκόσμιας παρουσίας της Giunti και στην προώθηση νέων συνεργασιών στο διεθνές εκδοτικό περιβάλλον. Προηγουμένως, ήμουν εκδότης στον οίκο Wonder House Books, με επίκεντρο τη δημιουργία ποιοτικού, προσβάσιμου και ελκυστικού περιεχομένου για παιδιά σε όλο τον κόσμο. Μία από τις σημαντικότερες στιγμές μου ήταν η βράβευση του εκδοτικού οίκου με το BOP (Best Children’s Publisher of the Year) στην Έκθεση Παιδικού Βιβλίου της Μπολόνια το 2023. Είμαι επίσης συνιδρυτής της διεθνούς πρωτοβουλίας Publishers Without Borders, που στοχεύει στη διευκόλυνση της συνεργασίας και ανταλλαγής γνώσεων μεταξύ επαγγελματιών του εκδοτικού χώρου παγκοσμίως. Η δουλειά μου καλύπτει διαφορετικές αγορές και αντικατοπτρίζει τη βαθιά μου δέσμευση για τη διασύνδεση της παγκόσμιας εκδοτικής κοινότητας.
Κύριε Prashant, εργάζεστε στον χώρο του βιβλίου εδώ και πολλά χρόνια. Ποιες σημαντικές αλλαγές ή τάσεις έχουν ξεχωρίσει για εσάς ως τώρα;
Η εκδοτική βιομηχανία έχει μεταμορφωθεί ριζικά όλα αυτά τα χρόνια. Μια από τις σημαντικότερες αλλαγές είναι η άνοδος της ψηφιακής έκδοσης και η παράλληλη συνύπαρξη έντυπων και ψηφιακών μορφών. Σήμερα οι αναγνώστες καταναλώνουν περιεχόμενο με πολλούς τρόπους: από παραδοσιακά έντυπα βιβλία μέχρι e-books και audiobooks, κάτι που δημιουργεί τόσο νέες ευκαιρίες όσο και προκλήσεις για τους εκδότες. Μια άλλη σημαντική τάση είναι η αυξανόμενη σημασία της ένταξης, της πολυμορφίας και της εκπροσώπησης μέσα στο περιεχόμενο, στοιχεία που πλέον – και δικαίως – αποτελούν προτεραιότητα για τους εκδότες παγκοσμίως. Επιπλέον, η τεχνολογία έχει ενσωματωθεί ραγδαία σε όλα τα στάδια της παραγωγικής αλυσίδας: από την επιμέλεια έως το μάρκετινγκ και τη διανομή. Η βιωσιμότητα και οι περιβαλλοντικά υπεύθυνες πρακτικές έχουν επίσης αποκτήσει κεντρικό ρόλο.
Έχετε εργαστεί τόσο στην Ινδία όσο και στην Ιταλία. Ποιες είναι οι βασικές ευκαιρίες και προκλήσεις σε καθεμία από αυτές τις αγορές;
Η εκδοτική αγορά της Ινδίας προσφέρει τεράστια κλίμακα, ποικιλομορφία και ευκαιρίες. Είναι μια νεανική, δυναμική και αναπτυσσόμενη αγορά, με μεγάλο και ετερόκλητο αναγνωστικό κοινό. Ωστόσο, είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη στις τιμές, ενώ φαινόμενα όπως η πειρατεία, τα προβλήματα διανομής σε απομακρυσμένες περιοχές και τα κενά υποδομής παραμένουν προκλήσεις. Αντίθετα, η Ιταλία διαθέτει πλούσια λογοτεχνική και πολιτιστική παράδοση και ένα πιο εδραιωμένο δίκτυο λιανικής και διανομής. Προσφέρει ευκαιρίες για ποιοτικά, σχεδιαστικά άρτια και λογοτεχνικά έργα, αλλά υπάρχει η ανάγκη να προσελκύσει νεότερους αναγνώστες και να ανανεώσει κάποιους τομείς της αγοράς. Και οι δύο αγορές παρουσιάζουν μοναδικές ευκαιρίες για καινοτομία και ανάπτυξη, απαιτώντας όμως εξατομικευμένες στρατηγικές.
Ποιοι είναι οι βασικοί παράγοντες που καθορίζουν την επιτυχία ενός βιβλίου στο κοινό;
Η επιτυχία ενός βιβλίου εξαρτάται τελικά από την αυθεντικότητα, τη δύναμη της αφήγησης και τη συνάφειά του με το κοινό στο οποίο απευθύνεται. Ιδιαίτερα για τα παιδικά βιβλία, είναι κρίσιμο να συνδέονται με εκπαιδευτικά πλαίσια, να ανταποκρίνονται στις προσδοκίες των γονέων και στις αναπτυξιακές ανάγκες των παιδιών. Πέρα από το περιεχόμενο, η ποιότητα του σχεδιασμού, της παραγωγής, του μάρκετινγκ και της διανομής παίζει καθοριστικό ρόλο για το αν ένα βιβλίο θα φτάσει και θα αγγίξει το κοινό του.
Ποιες διεθνείς αγορές θεωρείτε ως πολλά υποσχόμενες αυτή τη στιγμή για την ανάπτυξη του εμπορικού εκδοτικού τομέα;
Οι αγορές της Νοτιοανατολικής Ασίας, της Μέσης Ανατολής και της Αφρικής παρουσιάζουν μεγάλες ευκαιρίες για ανάπτυξη στον εμπορικό εκδοτικό τομέα. Αυτές οι περιοχές βλέπουν αυξανόμενα ποσοστά εγγραμματοσύνης, μεγαλύτερη ζήτηση για εκπαιδευτικό και ψυχαγωγικό υλικό και επεκτεινόμενα δίκτυα λιανικής. Η Λατινική Αμερική επίσης παρουσιάζει ενδιαφέρον, ειδικά στον τομέα των παιδικών και εκπαιδευτικών εκδόσεων. Σε πιο ώριμες αγορές, εξειδικευμένοι τομείς όπως δίγλωσσα βιβλία, graphic novels και συμπεριληπτικό περιεχόμενο δημιουργούν νέες ευκαιρίες ανάπτυξης.
Ποιος είναι ο ρόλος των διεθνών εκθέσεων βιβλίου και των εμπορικών εκδηλώσεων στο έργο σας; Γιατί είναι τόσο σημαντικές για τον εκδοτικό κόσμο;
Οι διεθνείς εκθέσεις και εμπορικές εκδηλώσεις διαδραματίζουν κρίσιμο ρόλο στην πώληση δικαιωμάτων, τις συνεκδόσεις, τις συνεργασίες και τον διάλογο στον κλάδο. Αποτελούν μοναδικές ευκαιρίες για τους εκδότες να ανακαλύψουν νέες φωνές, να παρακολουθήσουν τάσεις της αγοράς και να χτίσουν μακροχρόνιες σχέσεις. Είναι πλατφόρμες ζωτικής σημασίας για την ανταλλαγή ιδεών και τη σύναψη συνεργασιών που ξεπερνούν γεωγραφικά όρια. Προσωπικά, θεωρώ αυτές τις εκδηλώσεις απαραίτητες για τη σύνδεσή μου με την παγκόσμια εκδοτική κοινότητα και για να παραμένω ενημερωμένος για τις νέες τάσεις και καινοτομίες.
Πώς προετοιμάζεστε για μεγάλες εκθέσεις όπως η Φρανκφούρτη, το Λονδίνο ή η Μπολόνια;
Η προετοιμασία για μεγάλες εκθέσεις ξεκινά πολλούς μήνες πριν. Περιλαμβάνει την επιμέλεια του καταλόγου δικαιωμάτων, τον καθορισμό στόχων για τις επαφές, την αναζήτηση και επικοινωνία με πιθανούς συνεργάτες, καθώς και εσωτερικό συντονισμό για τα βιβλία που θα προωθηθούν. Είναι σημαντικό να προσεγγίζουμε αυτές τις εκδηλώσεις στρατηγικά, έτσι ώστε κάθε συνάντηση να συμβάλλει στους ευρύτερους επιχειρηματικούς στόχους.
Ποια είναι η άποψή σας για τον τρόπο με τον οποίο η τεχνητή νοημοσύνη επηρεάζει τον εκδοτικό κλάδο σήμερα; Πώς πιστεύετε ότι προσαρμόζονται οι εκδότες στις τεχνολογικές αλλαγές;
Η τεχνητή νοημοσύνη έχει βαθύ αντίκτυπο σε πολλές πτυχές της εκδοτικής διαδικασίας — από την επιμέλεια και την παραγωγή, μέχρι το μάρκετινγκ και τη διανομή. Πολλοί εκδότες εξετάζουν με προσοχή εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης που μπορούν να βελτιώσουν την αποδοτικότητα και να ενισχύσουν το εκδοτικό έργο, όπως η αυτοματοποιημένη παραγωγή μεταδεδομένων, τα εργαλεία διόρθωσης, οι βοηθοί μετάφρασης και η στόχευση κοινού. Το κλειδί είναι να υιοθετήσουμε την τεχνητή νοημοσύνη με τρόπο που συμπληρώνει και ενισχύει τη δημιουργικότητα, όχι να την αντικαταστήσει.
Σε ποιους τομείς πιστεύετε ότι η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να προσφέρει τη μεγαλύτερη αξία στις εκδοτικές ή τις εμπορικές διαδικασίες;
Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να είναι εξαιρετικά χρήσιμη στην αυτοματοποίηση επαναλαμβανόμενων και χρονοβόρων εργασιών όπως προτάσεις διορθώσεων, δημιουργία μεταδεδομένων, αρχικά προσχέδια εξωφύλλων, ανάλυση δεδομένων αγοράς και τμηματοποίηση κοινού για εξατομικευμένο μάρκετινγκ. Απελευθερώνοντας χρόνο από αυτά τα καθήκοντα, οι εκδοτικές ομάδες μπορούν να επικεντρωθούν σε πιο στρατηγικές και δημιουργικές δραστηριότητες.
Πιστεύετε ότι η τεχνητή νοημοσύνη απειλεί παραδοσιακούς εκδοτικούς ρόλους — ή μπορεί να τους ενισχύσει; Πώς πρέπει να διαχειριστεί ο κλάδος αυτή την ισορροπία;
Πιστεύω ότι η τεχνητή νοημοσύνη, όταν χρησιμοποιείται υπεύθυνα και με κανονισμούς, μπορεί να ενισχύσει τους παραδοσιακούς εκδοτικούς ρόλους, προσφέροντας νέα εργαλεία και αποδοτικότητα που ενδυναμώνουν τους επαγγελματίες. Είναι απαραίτητο ο κλάδος να επενδύσει σε ηθικές κατευθυντήριες γραμμές, ανάπτυξη δεξιοτήτων, και προσεκτική εφαρμογή, ώστε η τεχνητή νοημοσύνη να συμπληρώνει και όχι να υπονομεύει τη δημιουργική και πνευματική εργασία που ορίζει τον εκδοτικό κόσμο.
Μπορείτε να μας πείτε την ιστορία πίσω από τη δημιουργία του Publishers Without Borders; Τι ενέπνευσε αυτή την πρωτοβουλία;
Το Publishers Without Bordersδημιουργήθηκε σε μια εποχή που η διεθνής συνεργασία ήταν πιο αναγκαία αλλά και πιο δύσκολη από ποτέ — δηλαδή στα πρώτα στάδια της πανδημίας. Η πρωτοβουλία ήταν ιδέα του Simon de Jocas, εκδότη από το Κεμπέκ του Καναδά, που είχε ως στόχο να δημιουργήσει μια πλατφόρμα για διάλογο, ανταλλαγή γνώσεων και στήριξη μεταξύ επαγγελματιών του εκδοτικού χώρου σε παγκόσμιο επίπεδο. Συμμετείχα ως συνιδρυτής, μαζί με την Emma House από το Ηνωμένο Βασίλειο, τη Fatimah Abbas από την Αίγυπτο και τον Mauro Spagnol, επίσης από το Ηνωμένο Βασίλειο, και μαζί εξελίξαμε την πρωτοβουλία, η οποία σήμερα είναι ενεργή σχεδόν σε όλα τα μεγάλα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και λειτουργεί εθελοντικά για να υποστηρίξει την εκδοτική κοινότητα. Το Publishers Without Borders βασίζεται στην πεποίθηση ότι ο κλάδος μας μπορεί να πετύχει περισσότερα όταν δουλεύουμε μαζί, πέρα από σύνορα.
Με ποιους τρόπους βοηθά το Publishers Without Borders τους εκδότες να συνδεθούν ή να συνεργαστούν διεθνώς; Μπορείτε να μοιραστείτε μερικά παραδείγματα της μέχρι τώρα επιρροής του;
Το Publishers Without Borders έχει δημιουργήσει έναν ανεπίσημο χώρο όπου οι εκδότες μπορούν να συνδεθούν, να ανταλλάξουν ιδέες και να συζητήσουν τα ζητήματα που διαμορφώνουν σήμερα τη βιομηχανία. Λειτουργεί ως προέκταση των ενώσεων εκδοτών και της Διεθνούς Ένωσης Εκδοτών, συμπληρώνοντας το έργο τους με ανεπίσημες και επίσημες δράσεις σε όλες τις μεγάλες εκθέσεις βιβλίου. Διαχειριζόμαστε WhatsApp κανάλια αφιερωμένα σε βασικές εκθέσεις και φιλοξενούμε ζωντανές συνεδρίες με ηγετικές φυσιογνωμίες, βετεράνους του χώρου και ειδικούς σε πληθώρα θεμάτων. Το δίκτυό μας έχει σημαντική επιρροή, ενισχύοντας το πνεύμα της κοινότητας και του διαλόγου. ΤοPWB Collective έχει πλέον παρουσία σε εκθέσεις όπως η Σαγκάη, η Γκουανταλαχάρα και η Βαρσοβία, δείχνοντας τη δύναμη της κοινότητας στον εκδοτικό κόσμο. Η πρωτοβουλία αυτή έχει επιφέρει θετικές αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο οι εκδότες επικοινωνούν, συνεργάζονται και γιορτάζουν τη διαφορετικότητα. Στην πλατφόρμα μας στο Facebook, έχουμε μέλη από περισσότερες από 100 χώρες, με πάνω από το 65% να είναι γυναίκες. Αργότερα φέτος, ανυπομονούμε να οργανώσουμε έναν φιλανθρωπικό αγώνα δρόμου στη Διεθνή Έκθεση Βιβλίου της Φρανκφούρτης, στο πλαίσιο της συνεχούς προσπάθειάς μας να ενώσουμε και να στηρίξουμε την παγκόσμια εκδοτική κοινότητα.
Αν μπορούσατε να προβλέψετε μία μεγάλη τάση για το μέλλον του διεθνούς εμπορικού εκδοτικού χώρου, ποια θα ήταν αυτή; Ποιες τάσεις πιστεύετε ότι θα διαμορφώσουν την αγορά τα επόμενα πέντε χρόνια;
Το μεγάλο μου «στοίχημα» για το μέλλον του παγκόσμιου εμπορικού εκδοτικού χώρου είναι η άνοδος του πολυγλωσσικού και συμπεριληπτικού περιεχομένου, που απευθύνεται σε πολυπολιτισμικά και διεθνή ακροατήρια. Πιστεύω ότι τα επόμενα πέντε χρόνια θα δούμε αυξημένη ζήτηση για υβριδικά μοντέλα που συνδυάζουν έντυπες και ψηφιακές μορφές, μεγαλύτερη ενσωμάτωση της τεχνολογίας στις εκδοτικές διαδικασίες, μεγαλύτερη έμφαση στη βιωσιμότητα και εντονότερη εκπροσώπηση φωνών που δεν εκπροσωπούνται ως τώρα επαρκώς ή ακόμα και ελάχιστα στη διεθνή λογοτεχνία.
Ποια θεωρείτε ως τη πιο συναρπαστική ευκαιρία για το μέλλον; Υπάρχουν αναδυόμενες εξελίξεις που θα πρέπει να προσέξουν οι εκδότες;
Η πιο συναρπαστική ευκαιρία βρίσκεται στο πώς θα εμπλέξουμε και θα εξυπηρετήσουμε τη νέα γενιά αναγνωστών μέσα από καινοτόμους και τεχνολογικά ενισχυμένους τρόπους καθώς και μέσα από τη διαπολιτισμική αφήγηση. Οι εκδότες πρέπει να δώσουν προσοχή στις εξελίξεις γύρω από λόγου χάρη, τα βιβλία με επαυξημένη ή εικονική πραγματικότητα, τα μοντέλα απευθείας προς τον καταναλωτή (direct-to-consumer), καθώς και την εξατομίκευση με τη χρήση AI– όλα αυτά έχουν τη δυνατότητα να μεταμορφώσουν τον τρόπο με τον οποίο οι αναγνώστες ανακαλύπτουν και βιώνουν τα βιβλία.
To χιλιοσκονισμένο, σκοροφαγωμένο και κατά τ’ άλλα αραχνοσκεπασμένο θερμόμετρο της μάγισσας Τιτώς να σπάσει κόντευε απ’ τον καύσωνα που ήτανε τρομερός.
Τα παιδιά παντού στις γειτονιές, μιλούσαν για διακοπές. Μήπως το Παρίσι είναι ο ιδανικός προορισμός, με τον πύργο του Άιφελ που φαίνεται λαμπρός; Κάτι έχω ακούσει για την Ισπανία ή μήπως την λεν Πολυνησία;
«Η Μάγισσα Τιτώ και οι Καλοκαιρινές Περιπέτειες» είναι μια διασκεδαστική ιστορία που μας θυμίζει τα μαγευτικά καλοκαίρια των παιδικών μας χρόνων. Οι ζωντανές περιγραφές και η αφήγηση της συγγραφέως είναι μια γιορτή της χαράς του καλοκαιριού όπου κάθε κύμα και κάθε μπάλα παγωτού υπόσχονται νέες περιπέτειες».
Η κάμερα της Πηγής Παιδείας συνάντησε τον κ. Δημήτρη Βασιλειάδη, ιδιοκτήτη του Βιβλιοπωλείου Παίδευσις στα Γιαννιτσά.
Ο κ. Βασιλειάδης έδωσε μια συνέντευξη εφ΄όλης της ύλης στην Ευαγγελία Τζιάκα και μίλησε για θέματα και ζητήματα που έχουν αλλάξει αλλά και διαμορφώσει εκ νέου τον χώρο της λογοτεχνίας και του βιβλίου στην Ελλάδα.
Οι προτιμήσεις του αναγνωστικού κοινού, η χαμηλή αναγνωσιμότητα, η ενιαία τιμή βιβλίου, οι μεγάλες αλυσίδες βιβλιοπωλείων και η απελευθέρωση της αγοράς είναι μόνο μερικά από αυτά που συζητήθηκαν.
Ο κ. Βασιλειάδης αναφέρθηκε και στην προσπάθεια που κάνει η Bookguru.gr να αναδείξει νέα ταλέντα δίνοντας τα συγχαρητήρια του.
Αναμφισβήτητα ήταν μια άκρως ενδιαφέρουσα συζήτηση και πραγματικά ευχαριστούμε τον κ. Βασιλειάδη για τη συνεργασία, τη διάθεση και τη φιλοξενία.
Παραγωγή/Μοντάζ: Λάζαρος Γκέτσιος
Credits: Music by Sergei Chetvertnykh from Pixabay
Το παραμύθι ορίζεται ως μια σύντομη ή λαϊκή ιστορία που ενσωματώνει το έθος, το οποίο μπορεί να εκφραστεί ρητά στο τέλος του ως αξιωματική αρχή.
Το «έθος» είναι το δίδαγμα της ιστορίας, όσα θα μας παραδειγματίσουν από τα παθήματα των ηρώων. Υπάρχουν αρκετές εικασίες για την προέλευση των παραμυθιών. Αν και δε μπορούμε να επιβεβαιώσουμε καμία, ας προσπαθήσουμε να κρατήσουμε «το απόσταγμα», δηλαδή, να βρούμε τον κεντρικό άξονα γύρω απ’ τον οποίον περιστρέφεται κάθε θεωρία προέλευσης τους. Στην πλειονότητά τους, οι θεωρίες συγκλίνουν στο ότι τα παραμύθια αποτελούν μία μετεξέλιξη των μύθων. Ένας ορισμός για το τι τελικά είναι ο μύθος, είναι αυτός του Γάλλου φιλόσοφου και κοινωνιολόγου Εμίλ Ντιρκεμ. Σύμφωνα με αυτόν: «ο μύθος είναι το κλειδί για τη διάκριση ανάμεσα στο ιερό και το βέβηλο, ή ανίερο.» Ξετυλίγοντας ένα κουβάρι από φανταστικές ιστορίες και υπερβάσεις φυσικών νόμων, σας παροτρύνω να διερευνήσουμε την αξία των κλασικών ιστοριών…
Αρχικά, με σκοπό μια «καθαρή» ματιά στο θέμα, θα πρέπει να διευκρινίσουμε πως οι ακροατές των πρώτων παραμυθιών ήταν ενήλικες. Αργότερα, αναπροσαρμόστηκαν και αναδιατυπώθηκαν προκειμένου οι ιστορίες να θεωρηθούν κατάλληλες για ανήλικα αυτιά.
Είναι γεγονός πως τα περισσότερα κλασικά παραμύθια προάγουν τη βία, βρίθουν από σκληρές εικόνες και συμβάλλουν στην εγκαθίδρυση στερεοτύπων. Αξιοσημείωτο είναι, πως οποιαδήποτε βίαιη πράξη, υπερκαλύπτεται από τη θετική κατάληξη της περιπέτειας του κεντρικού ήρωα. Επισφραγίζοντας τη λήξη λέμε πάντα: «και έζησαν αυτοί καλά κι εμείς καλύτερα». Έχει παραληφθεί όμως να ειπωθεί ότι ο λύκος δεν έζησε καλά αφού του άνοιξαν την κοιλιά, τη γέμισαν με πέτρες και τελικά πνίγηκε στο ποτάμι. Η εξήγηση βρίσκεται στον τίτλο. «Μα αφού ήταν κακός λύκος, τι μας νοιάζει;» θα έλεγε κάποιος οπαδός της ιστορίας. Έκαναν καλά ο Χανς κι η Γκρέτελ που πέταξαν στη φωτιά τη μάγισσα; «Μα φυσικά, αφού ήθελε να τους φάει κι ήταν κακιά» θα μου αντιγυρίσει ξανά. Όπως διαπιστώνουμε, έχει οριστεί από τον τίτλο, ποιος λογίζεται καλός και ποιος κακός. Είναι γνωστό πως η πριγκίπισσα του παραμυθιού είναι ανήμπορη, συχνά φυλακισμένη κι η μόνη της ελπίδα είναι να παντρευτεί τον πρίγκιπα. «Γιατί είναι αυτό κακό;» θα με ρωτήσει ο συνήθης αντιρρησίας. Θα απαντήσω πως δεν είναι ανάγκη οι απόψεις μας να εγκλωβίζονται στο δίπολο καλό-κακό. Σίγουρα είναι ανακριβές, επειδή η πριγκίπισσα μπορεί να επιβιώσει χωρίς το μαγικό φιλί του πρίγκιπα. Ο λύκος δεν είναι κακός, ούτε η αλεπού πονηρή, ούτε η κουκουβάγια σοφή, είναι απλώς άγρια ζώα. Ακόμα κι αν δεχτούμε ότι χάριν της φαντασίας προσωποποιούμε τα ζώα, οφείλουμε να το κάνουμε με κάποιους βασικούς όρους αλήθειας. Ο καλός ή ο κακός κρίνονται από τις πράξεις τους και όχι από προαποφασισμένες αντιλήψεις. Σε διαφορετική περίπτωση, οι γείτονες ενός ειδεχθούς εγκληματία θα ξαφνιάζονται μόνιμα γιατί αυτός ήταν «πολύ καλό παιδί.».
Ο στόχος δεν είναι να καταδικάσουμε τα κλασικά παραμύθια, η αξία τους είναι αδιαμφισβήτητη. Εισήγαγαν ένα νέο λογοτεχνικό είδος με σκοπό τη διδαχή και τη διέγερση της φαντασίας των παιδιών. Διερωτώμαι όμως, πώς είναι δυνατόν σε εποχές με υψηλό επίπεδο εκπαίδευσης να μη γίνεται σαφές ότι οι ιστορίες χρειάζονται επικαιροποίηση στην εποχή και στο κοινό που απευθύνονται; Άραγε ποιος είναι ο λόγος που οτιδήποτε χαρακτηρίσουμε ως κλασικό, αποκτά μία –σχεδόν- ιερή αξία που το καθιστά ανέγγιχτο;
Σε κάθε περίπτωση, ο σκοπός δεν είναι να νουθετήσω τους γονείς. Θα ήθελα όμως να υπογραμμιστεί πως κάθε ιστορία μπορεί να προσαρμοστεί από αυτόν που την επικοινωνεί, στην ηλικία και το χαρακτήρα του ακροατή. Τέλος, η διδακτική αξία του παραμυθιού δεν εξαντλείται στην ολοκλήρωση της αφήγησης. Το «έθος» κάθε παραμυθιού αποκρυσταλλώνεται μετά από συζήτηση και επεξήγηση.
Χρησιμοποιούμε cookies για να διασφαλίσουμε ότι σας παρέχουμε την καλύτερη εμπειρία στην ιστοσελίδα μας. Συνεχίζοντας την περιήγηση στον ιστότοπο, αποδέχεστε τη χρήση cookies.